# Doğu Türkistan'da İnsan Hakları İhlalleri Sonucu Hayatını Kaybedenleri Anma ve Yas Günü İlan Edilmesi Hakkında Kanun Teklifi (2/1170) - **Tür:** Kanun teklifi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 2/1170 - **Sunuluş tarihi:** 21 Ocak 2022 - **İlk imza:** Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti, Kocaeli) - **İmza sayısı:** 1 - **Esas komisyon:** İçişleri Komisyonu - **Son durum (TBMM):** KOMİSYONDA - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/dd1cd037-7c17-425d-a804-0188ddc0fceb - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-1170-dogu-turkistan-da-insan-haklari-ihlalleri-sonucu-hayatini-kaybedenleri-anma-ve-yas-gunu-il > 2/1170 esas numaralı kanun teklifi 21 Ocak 2022 tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu; ilk imza: Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti); 1 imza. Son durum (TBMM): KOMİSYONDA. ## Özet Teklif ile, her yılın 5 Temmuz gününün Doğu Türkistan'da insan hakları ihlalleri sonucu hayatını kaybedenleri anma ve yas günü olarak ilan edilmesi amaçlanmaktadır. ## Teklif metni 2/5032, 2/5030, 2/5031, 2/4760, 2/4639, 2/4640, 2/4628, 2/4559, 2/4560, 2/4561, 2/4552, 2/4553, 2/4554, 2/4536, 2/4537, 2/4470, 2/4443, 2/4423, 2/4201, 2/4202, 2/4111, 2/4075, 2/4077, 2/3875, 2/3855, 2/3776, 2/3393, 2/3388, 2/3355, 2/3356, 2/3233, 2/3229, 2/3218, 2/3219, 2/3215, 2/3200, 2/3198, 2/3175, 2/3174, 2/3149, 2/3129, 2/3115, 2/3108, 2/3086, 2/3087, 2/2959, 2/2940, 2/2915, 2/2868, 2/2746, 2/1806, 2/1446 taksim / esas numaralı 27. dönem kanun tekliflerimin 28. dönemde yenilenmesini talep ediyorum. No: 420 8999 —amererenia dl" HALKLARIN DEMOKRATİK PARTİSİ "Sed Başkonlğı TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Doğu Türkistan?da İnsan Hakları İhlalleri Sonucu Hayatını Kaybedenleri Anma ve Yas Günü İlan Edilmesi Hakkında Kanun Teklifi gerekçesi ile birlikte ekte sunulmuştur. Ömer Faruk GERGERLİOĞLU Kocaeli Milletvekili Tali Komisyon Dışişleri Esas Komisyon Tarih: 24 Ocak2022 |EsasNo:2/4111 İçişleri Numarâ: e ni 7 pen iw o M23b EEYS'yve s7, İŞTİR GEREKÇE Doğu Türkistan Çin yönetimi altında resmi adı "Sincan Uygur Özerk Bölgesi" (Xinjiang Uygur Otonom Rayoni) olarak 1 Ekim 1955'te kurulmuştur. Asya kıtasının merkezinde bulunan bölge, coğrafi konumu ile önemli bir merkez olup, yer altı ve yer üstü kaynakları bakımından zengindir. Özellikle Cungarya Havzası'nın kuzeybatısındaki dağlarda zengin altın, demir, kömür, bakır ve petrol yatakları ile Altay bölgesinde zengin taş kömürü yatakları bulunmaktadır. Ayrıca bölgede zümrüt ve yakut gibi kıymetli taşlar da mevcuttur. Doğu Türkistan siyasi olarak Çin yönetimi altında olup, bölgenin yer altı ve yer üstü kaynakları yine Çin tarafından kontrol edilmektedir. Ekonomik eşitsizlik, demografik yapının bozulması, dini baskılar, nüfus ve doğum kontrolü, eğitim ve dil, sağlık, nükleer denemeler, basın yayın, ifade ve siyasal özgürlüklerin kısıtlanması, adalet sistemi, işkence, idam, v.b. konular bölgenin öncelikli problemleridir. Ayrıca asimilasyon stratejinin bir parçası olarak Çin Hükümeti, "Doğu Türkistan" coğrafi adını ve kimliğini de kabul etmemekte ve Doğu Türkistan adının radikal dini gruplardan oluşan ayrılıkçı azınlıklar tarafından sonradan uydurulduğunu, bölge halkının tarihi bir geçmişi olmadığını ve Doğu Türkistan'ın ezelden beri Çin toprağı olduğunu iddia etmektedir. Çin hükümeti Doğu Türkistan topraklarını Türklerden arındırmak ve buraları tamamen Çinlileştirmek amacıyla, Doğu Türkistan'ı imar ve kalkındırma iddiası ile bölgeye sürekli olarak Çinli göçü teşvik ettiği iddia edilmektedir. Uluslararası Af Örgütü Raporlarına göre, Çin rejimine muhalif binlerce insan hakları savunucusu, din adamları ve aydın kişiler sadece düşüncelerini ifade ettikleri için idama mahkum edilmekte, çalışma kamplarında gayrisıhhi şartlar altında tutulmakta ve Çin Komünist Partisi kontrolündeki yargı mensupları, tek celsede ölüm kararı verebilmektedir. Yakın diye tabir edebileceğimiz 5 Temmuz 2009 yılında, Urumçi'de üniversite öğrencileri bir gösteri düzenlenmişti. Amaçları Çin'in Şaoguan şehrinde Uygur işçileri döverek öldüren katillerin soruşturulmasını talep etmekti. Çin güvenlik güçlerinin ellerinde kitap ve kalemden başka bir şey olmayan göstericilerin üzerine ateş açması sonucu yüzlerce genç hayatını kaybetmişti. Yaşananları başbakan olduğu dönemde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan şöyle anlatmıştır: "Kullandığım ifadeyi bilerek kullanıyorum, inanarak kullanıyorum. Dışişleri'ndeki arkadaşlar benim ifademin dışında bir ifadeyi kullanamaz. Ve kullanmamışlardır da. Burada bir yanlışlık olabilir. Şu anda Çin'deki bu olay adeta bir soykırımdır. Bunu daha farklı bir şekilde yorumlamanın bir anlamı yok." Bu iddialar ortada olduğu gibi pek çok ülke bu uygulamaları soykırım olarak kabul etmektedir. ABD, Hollanda, Kanada, Litvanya, İngiltere ve son olarak meclisleri bu fiiller soykırım olarak kabul edildi. Yukarıda belirttiğim sebepler çerçevesinde "5 Temmuz 2009'daki Urumçi?de yaşananların yıl dönümünde Doğu Türkistan'da İnsan Hakları İhlalleri Sonucu Hayatını Kaybedenleri Anma ve Yas Günü? olması için bu kanun teklifi hazırlanmıştır. MADDE GEREKÇELERİ MADDE 1- Doğu Türkistan'da Doğu Türkistan'da insan hakları ihlalleri sonucu kaybedenleri anma ve yas günü olarak ilan edilmesi amaçlanmıştır. MADDE 2- Yürürlük maddesidir. MADDE 3- Yürütme maddesidir. DOĞU TÜRKİSTAN'DA İNSAN HAKLARI İHLALLERİ SONUCU HAYATINI KAYBEDENLERİ ANMA VE YAS GÜNÜ İLAN EDİLMESİ HAKKINDA KANUN TEKLİFİ MADDE 1- Her yılın 5 Temmuz günü " Doğu Türkistan'da İnsan Hakları İhlalleri Sonucu Hayatını Kaybedenleri Anma ve Yas Günü" dür. 5 Temmuz gününü içine alan hafta boyunca ilgili kurum, kuruluş ve sivil toplum örgütleri iş birliğiyle anmalar ve nefret söylemi, linç ve soykırım konusunda duyarlılığı artırmaya yönelik etkinlikler düzenlenir. MADDE 2- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. MADDE 3- Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür. --- **Kaynak gösterme:** Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti, Kocaeli). “Doğu Türkistan'da İnsan Hakları İhlalleri Sonucu Hayatını Kaybedenleri Anma ve Yas Günü İlan Edilmesi Hakkında Kanun Teklifi”. TBMM 28. Dönem kanun teklifi 2/1170, 21 Ocak 2022. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-1170-dogu-turkistan-da-insan-haklari-ihlalleri-sonucu-hayatini-kaybedenleri-anma-ve-yas-gunu-il (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/dd1cd037-7c17-425d-a804-0188ddc0fceb Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.