# Siyasi Partiler Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi (2/150) - **Tür:** Kanun teklifi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 2/150 - **Sunuluş tarihi:** 6 Temmuz 2018 - **İlk imza:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır) - **İmza sayısı:** 1 - **Esas komisyon:** Anayasa Komisyonu - **Son durum (TBMM):** KOMİSYONDA - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/ecb3b2d3-80ce-4858-b0ed-0188d8cc9cb4 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-150-siyasi-partiler-kanununda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-teklifi > 2/150 esas numaralı kanun teklifi 6 Temmuz 2018 tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu; ilk imza: Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP); 1 imza. Son durum (TBMM): KOMİSYONDA. ## Özet Teklif ile, siyasi parti üyeliği, siyasi parti il yönetimleri ve ilçe kongreleri ilgili bazı değişiklikler yapılması öngörülmektedir. ## Teklif metni 27. Dönemde vermiş olduğum; 2/4790, 2/4620, 2/4579, 2/3940, 2/3941, 2/3890, 2/3436, 2/3372, 2/3252, 2/3221, 2/3165, 2/3156, 2/3157, 2/3022, 2/2836 2/2788, 2/2789, 2/2666, 2/2492, 2/2396, 2/1724, 2/1725, 2/1698, 2/1144, 2/821, 2/825, 2/361, 2/362, 2/363, 2/364, 2/365, 2/366, 2/367, 2/368, 2/369, 2/370, 2/371, 2/372,2/373, 2/374, 2/375, 2/376, 2/377, 2/378, 2/379, 2/380, 2/381,2/382, 2/383, 2/384,2/385,2/386, 2/387, 2/388,2/389, 2/390, 2/391, 2/392, 2/393, 2/394,2/395, 2/396,2/397,2/398,2/399,2/400,2/401,2/402, 2/403,2/404, 2/405, 2/406,2/407,2/408, 2/409, 2/410, 2/411, 2/412, 2/413, 2/414, 2/415, 2/261, 2/30, 2/262, 2/31, 2/66, 2/263, 2/264, 2/32, 2/67, 2/265, 2/266, 2/33, 2/68, 2/267, 2/268, 2/34, 2/69, 2/269, 2/270, 2/35, 2/70, 2/271, 2/272, 2/36, 2/71, 2/273, 2/274, 2/37, 2/72, 2/275, 2/276, 2/38, 2/73, 2/277, 2/278, 2/39, 2/74, 2/279,2/280,2/40,2/75,2/281,2/282,2/41,2/76,2/283, 2/42, 2/77, 2/284,2/43, 2/285, 2/78, 2/286,2/44, 2/287,2/79,2/288, 2/45, 2/289,2/80, 2/290,2/47, 2/291, 2/81, 2/292, 2/48, 2/293, 2/82, 2/294, 2/49, 2/83, 2/296, 2/50, 2/297, 2/84, 2/298, 2/51, 2/299, 2/85, 2/300,2/52, 2/86,2/301, 2/53, 2/302,2/87, 2/303,2/54, 2/304,2/88, 2/305, 2/55, 2/306,2/89, 2/307,2/56, 2/308,2/90, 2/309,2/57, 2/310,2/91, 2/311, 2/58, 2/312,2/92, 2/313,2/59,2/314, 2/93, 2/315,2/60, 2/316,2/94, 2/317, 2/61, 2/318, 2/95, 2/319,2/62, 2/320,2/96, 2/321,2/63, 2/322,2/97, 2/323,2/64, 2/324, 2/98, 2/325, 2/65, 2/326, 2/99, 2/327, 2/328, 2/100, 2/329, 2/330, 2/101, 2/331, 2/332, 2/102, 2/333, 2/334, 2/103, 2/335, 2/336, 2/104, 2/337, 2/338, 2/4, 2/105, 2/339, 2/340, 2/5, 2/106, 2/341, 2/342, 2/6, 2/107, 2/343, 2/108, 2/7, 2/109, 2/110, 2/111, 2/112, 2/113, 2/114, 2/115, 2/116,2/117, 2/118, 2/119, 2/120, 2/121, 2/122, 2/123, 2/124, 2/125, 2/126, 2/127, 2/128, 2/129, 2/130, 2/131, 2/132, 2/133, 2/344, 2/134, 2/345, 2/135, 2/346, 2/136, 2/347, 2/137, 2/348,2/138, 2/349, 2/139, 2/350, 2/f40, 2/351, 2/141, 2/352, 2/142, 2/353, 2/143, 2/354, 2/144, 2/355, 2/145, 2/356, 2/146, 2/357, 2/147, 2/358, 2/148, 2/359, 2/149, 2/360, 2/150,2/151, 2/152, 2/153, 2/154, 2/155, 2/156, 2/157, 2/158, 2/159, 2/160, 2/161, 2/162, 2/163, 2/164, 2/165, 2/166, 2/167, 2/168, 2/169, 2/170, 2/171, 2/172, 2/173, 2/174, 2/175, 2/176,2/177, 2/178, 2/179, 2/180, 2/181, 2/182, 2/183, 2/184, 2/185, 2/186, 2/187, 2/188, 2/189,2/190, 2/191, 2/192, 2/193, 2/194, 2/195, 2/196, 2/197, 2/198, 2/199, 2/200, 2/201, 2/202 2/203, 2/204, 2/205, 2/206, 2/207, 2/208, 2/209, 2/210, 2/211, 2/212, 2/46, 2/213, 2/214, 2/215,2/216,2/217,2/8,2/218, 2/219,2/9,2/220, 2/221, 2/10, 2/222, 2/223, 2/11, 2/224, 2/225, 2/12, 2/226, 2/227, 2/13, 2/228, 2/229, 2/14, 2/230, 2/231, 2/15, 2/232, 2/233, 2/16, 2/234, 2/235, 2/17, 2/236, 2/237, 2/18, 2/238, 2/239, 2/19, 2/240, 2/241, 2/20, 2/242, 2/243, 2/21 2/244, 2/245, 2/22, 2/246, 2/247, 2/23, 2/248, 2/249, 2/24, 2/250, 2/251, 2/25, 2/252, 2/253, 2/26, 2/254, 2/255, 2/27, 2/256, 2/257, 2/28, 2/258, 2/259, 2/29 ve 2/260 eşaş numaralı Kanun Tekliflerimi venilivorum. 01.06.2023 Tali Komisyon Adalet Komisyonu Esas Komisyon Anayasa Komisyonu Tarih: 19 Haziran 2023 Esas No; 2/150 — RAK 0.1 Hazin 2023 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 26. Dönemde verilen; 2/2318.2/2308,2/1579,2/1469,2/1465,2/1463, 2/1462,2/1460,2/1452,2/1440,2/1437, 2/1436.2/1 430,2/1415,2/1410,1/1365,2/1332,2/1330, 2/1325,2/1289,2/988,2/987,2/986.2/918. 2/813,2/68 3, ,2/387, NeyA 318,2/250,2/249,2/1450, ,211252,2/1545,2/1106.. ,2/1044,2 /821,2/793, 22102./2/1576,2/1568,2/1528,2/1500, 2/1499,2/1488.2/1474,2/ 1443,2/1324,2/1118,2/1107,2/1055, 2/1049,2/678,. .2/465,2/416,2/415.. esas numaralı Kanun Tekliflerini yeniliyorum. 29.06.2018 M. Sezgin TANRIKULU İstanbul Milletvekili Tali Komisyonlar Adalet Esas Komisyon Anayasa Tarih01.10.2018 Esas No:403 Pe eearesiy mer İ CUMHURİYET HALK PARTİSİ a Grup Baskani €HP Tarih :...Âx. 12.22 Sayı Ağ ameaerelarelienne TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 2820 Sayılı Siyasi Partiler Kanununun bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına ilişkin, Kanun Teklifi genel ve madde gerekçeleriyle birlikte ekte sunulmuştur. Dr. Tyf YILDIZ BİÇE anisa Milletvekili Komisyon Esas ii j Komisyon Dpesase, Yögulüi: İM BAŞKANI KUM e) gerek sil Gi Aralik hk 2018 İ Numara; 0 İ Arık 2016 Non YUYO-GENEL GEREKÇE Anayasa uyarınca; "siyasi partiler, demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları" olup (m.68/2) "vatandaşlar, siyasi parti kurma, partilere girme ve partilerde çalışma hakkına sahiptir" (m.68/1). "Siyasi partiler, önceden izin almadan kurulurlar" (m.68/3). "Partilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir" (m.69/1). Siyasi partiler Anayasa"da tanımlandıkları biçimde temsili demokrasinin işleyişinde merkezi bir role sahiptir. Ne var ki, Türkiye'de siyasi partiler bu işlevlerini yeterince yerine getirememektedirler. Bu bağlamda önerilen yasa teklifi ile parti ve üye yabancılaşmasının önlenmesi, parti içi demokrasinin sağlanması amaçlarına öncelik verilmiştir. SPK'nun 6©'ncı maddesinin 2.fıkrası değiştirilmekte, siyasal partilerde çifte üyeliğin yasaklanmasında, her iki üyeliğin de kaybı yerine, yalnızca ilk üyeliğin kaybı ve son üyeliğin korunması düzeni getirilmektedir. SPK'nun 12'nci maddesine bir ek fikra önerilmektedir. SPK. madde. 12'ye göre parti tüzüğünde "üyelik için başvuranlar arasında dil, ırk, cinsiyet, din, mezhep, aile, zümre, sınıf ve meslek farkı gözeten hükümler bulunamaz". Ancak yasada bu hükmün denetimi yoktur. Oysa "siyasi partiler üye olma istemlerini sebep göstermeksizin de reddedebilirler", Bu takdir hakkı korunmakla birlikte en azından SPK 12'nci maddesinin 1'inci fıkrasında yer alan "ayrım yasağı" bakımından, ihraç kararlardakine benzer bir yargısal denetim sağlanması, maddenin iç tutarlılığı bakımından zorunlu görülmüştür. SPK'nın 19'uncu maddesinin 2'nci fıkrasının ilk cümlesi değiştirilerek il başkanları ile il yönetimlerinin tek dereceli seçimle doğrudan parti üyeleri tarafından seçilmesi öngörülmüştür. Aynı zamanda, SPK'nın 19.maddesinin 5.fıkrasının sonuna, il başkam ile il yönetim kurulunun merkez karar ve yönetim kurulunca "işten el çektirmesi yetkisinin bir seçim dönemi içinde yargı denetimine tabi olmaksızın yalnızca bir kez kullanılabileceği, bu yetkinin ikinci ve izleyen kullanımlarının yargısal denetime tabi olacağı" kuralı getirilmektedir. SPK'nın 19.maddesinin 5.fikrasının sonuna, il başkam ile il yönetim kurulunun merkez karar ve yönetim kurulunca "işten el çektirmesi yetkisinin bir seçim dönemi içinde yargı denetimine tabi olmaksızın yalnızca bir kez kullanılabileceği, bu yetkinin ikinci ve izleyen kullanımlarının yargısal denetime tabi olacağı" kuralı getirilmektedir. Bu değişiklikle, siyasi partilerin üyeleriyle olan bağlarının güçlendirmesi amaçlanmıştır... Siyasi partiler, çoğulcu ve katılımcı temsili demokrasinin işleyişinde merkezi bir role sahiptir. Ancak Türkiye'de, özellikle 12 Eylül 1980 darbesi sonrasında çıkartılan Siyasi Partiler Kanunu'nun ; uygulaması, siyası partilerimizin bu işlevlerini yerine getirdiklerini engellemektedir. : Halen değiştirilmemiş olan 12 Eylül'ün siyasi partiler ile ilgili darbe hukuku, ünlü siyaset bilimciler Max Weber ve Maurice Duverger'in üzerinde durduğu, siyasi partilerdeki "pederşahi memur yönetimi" anlayışı ve uygulamasını hâkim kılmıştır. O nedenledir ki, Türk kamuoyunun siyasi partilere yönelik bir güvensizlik ve hoşnutsuzluk içinde olduğunu söylemek abartılı olmaz. Siyasi partilerin üyeleriyle ilişkilerini zedeleyen 12 Eylül darbe hukukunu aşmanın en temel adımı, ilçe ve il başkanları ile yöneticilerinin üyelerce seçilmesi olacaktır. Bu adımla, 12 Eylül darbe hukukunun kararttığı parti içi demokrasinin işlerliği de sağlanacaktır. Siyasi partilerin seçimli parti ve kamu görevleri için aday belirlemeleri, seçmen kitlesiyle politika yapım süreci arasındaki en temel bağlantı noktalarındandır. Amerikalı siyaset bilimci Elmer Eric Sehattschneider, aday belirlemenin ve seçmenin önemini şu sözlerle vurgulamıştır: "Aday belirleme (ve seçme) süreci, partinin en hayati işi olmuştur. Aday belirleme (ve seçme) sürecinin niteliği partinin niteliğini tayin eder. Adayları kim seçiyorsa (ve belirliyorsa), partinin sahibi de odur. Dolayısıyla bu süreç, parti içi iktidar dağılımının gözlemlenebileceği en iyi noktalardan biridir." Aynı şekilde, Avustralya asıllı İngiliz siyaset bilimci James Jupp'a göre adayların belirlenmesi (ve seçimi) partilerin yalnız en önemli işi değil, neredeyse tek işi olmuştur. İlçe ve il başkanları ile yöneticilerinden başlayarak adayları üyeleri tarafından seçilen siyasi partiler katılımcılığı ve çoğulculuğu parti tabanına taşımış olacaklardır.İlçe başkanları ile ilçe yönetimlerinin tek dereceli seçimle doğrudan parti üyeleri tarafından seçilmesi öngörülmüştür. İlçe başkanı ve ilçe yönetim kurulunun, il yönetim kurulunca "işten el çektirmesi yetkisinin, bir seçim dönemi içinde yargı denetimine tabi olmaksızın yalnızca bir kez kullanılabileceği, bu yetkinin ikinci ve izleyen kullanımlarının yargısal denetime tabi olacağı kuralı getirilmektedir. Parti içi demokrasinin varlığı, yokluğu ya da yetersizliği sorunu öncelikle "siyasal kültür ve yetişkinlikle" ilgili bir sorundur. Parti içi demokrasinin gerçekleşmesinde hukukun payı birinci derecede olmasa bile, mevcut güvencelere bazı küçük eklemelerin yapılması gereklidir MADDE GEREKÇELERİ Anayasa uyarınca; "siyasi partiler, demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları" olup (m.68/2) "vatandaşlar, siyasi parti kurma, partilere girme ve partilerde çalışma hakkına sahiptir" (m.68/1). "Siyasi partiler, önceden izin almadan kurulurlar" (m.68/3). "Partilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir" (m.69/1). Siyasi partiler Anayasa'da tanımlandıkları biçimde temsili demokrasinin işleyişinde merkezi bir role sahiptir. Ne var ki, Türkiye'de siyasi partiler bu işlevlerini yeterince yerine getirememektedirler. Bu bağlamda önerilen yasa teklifi ile parti ve üye yabancılaşmasının önlenmesi, parti içi demokrasinin sağlanması amaçlarına öncelik verilmiştir. MADDE 1- Bu madde ile SPK'nun 6'ncı maddesinin 2.fıkrası değiştirilmekte, siyasal partilerde çifte üyeliğin yasaklanmasında, her iki üyeliğin de kaybı yerine, yalnızca ilk üyeliğin kaybı ve son üyeliğin korunması düzeni getirilmektedir. i MADDE 2 - Bu madde ile SPK'nun 12'nci maddesine bir ek fikra önerilmektedir. SPK. madde. 12'ye göre parti tüzüğünde "üyelik için başvuranlar arasında dil, ırk, cinsiyet, din, mezhep, aile, zümre, sınıf ve meslek farkı gözeten hükümler bulunamaz". Ancak yasada bu hükmün denetimi yoktur. Oysa "siyasi partiler üye olma istemlerini sebep göstermeksizin de reddedebilirler". Bu takdir hakkı korunmakla birlikte en azından SPK 12'nci maddesinin inci fıkrasında yer alan "ayrım yasağı" bakımından, ihraç kararlardakine benzer bir yargısal denetim sağlanması, maddenin iç tutarlılığı bakımından zorunlu görülmüştür. MADDE 3- Bu madde ile SPK'nın 19'uncu maddesinin 2'nci fıkrasının ilk cümlesi değiştirilerek il başkanları ile il yönetimlerinin tek dereceli seçimle doğrudan parti üyeleri tarafından seçilmesi öngörülmüştür. Aynı zamanda, SPK'nun 19.maddesinin 5.fikrasının sonuna, il başkam ile il yönetim kurulunun merkez karar ve yönetim kurulunca "işten el çektirmesi yetkisinin bir seçim dönemi içinde yargı denetimine tabi olmaksızın yalnızca bir kez kullanılabileceği, bu yetkinin ikinci ve izleyen kullanımlarının yargısal denetime tabi olacağı" kuralı getirilmektedir. MADDE, 4- Bu madde ile ilçe başkanları ile ilçe yönetimlerinin tek dereceli seçimle doğrudan parti üyeleri tarafından seçilmesi öngörülmüştür. MADDE 5.- Bu maddeyle de ilçe başkanı ve ilçe yönetim kurulunun, il yönetim kurulunca "işten el çektirmesi yetkisinin, bir seçim dönemi içinde yargı denetimine tabi olmaksızın yalnızca bir kez kullanılabileceği, bu yetkinin ikinci ve izleyen kullanımlarının yargısal denetime tabi olacağı kuralı getirilmektedir. Parti içi demokrasinin varlığı, yokluğu ya da yetersizliği sorunu öncelikle "siyasal kültür ve yetişkinlikle" ilgili bir sorundur. Parti içi demokrasinin gerçekleşmesinde hukukumpa gı birinci derecede olmasa bile, mevcut güvencelere bazı küçük eklemelerin yapılması gereki ir MADDE 6. - Yürürlük maddesidir. i MADDE 7. - Yürütme maddesidir. SİYASİ PARTİLER KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TEKLİFİ MADDE 1- Siyasi Partiler Kanununun 6'nci maddesinin 2'nci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. "Kimse, aynı zamanda birden fazla siyasi partinin üyesi olamaz, aksi halde son kayıt tarihinden önce yapılmış olan üyelik kayıtları geçersiz olur". MADDE 2- Siyasi Partiler Kanununun 1'nci maddesinin sonuna aşağıdaki yazılı 4*üncü fıkra eklenmiştir. "Şu kadar ki, üyelik isteminin bu maddenin 1.fıkrasının 2.cümlesinde öngörülen ayrım yasağına aykırı olarak reddi halinde, bu karara karşı otuz gün içinde Asliye Hukuk Mahkemesine itiraz olunabilir. Mahkeme, bu itirazı en geç üç ay içinde karara bağlar. Bu karar kesindir." MADDE 3- Siyasi Partiler Kanununun 19'uncu maddesi "'inci fıkrasının ilk cümlesi aşağıdaki, şekilde değiştirilmiştir. "İl kongresi, o ilde kayıtlı üyelerden oluşur." Siyasi Partiler Kanununun 19'uncu maddesi Sinci fıkrasının sonuna aşağıdaki yazılı cümleler eklenmiştir. "Aynı dönem içinde ikinci defa işten el çektirilen il başkanı ve il yönetim kumlu, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde, kararın kanuna, parti tüzüğüne ve iç yönetmeliğe yetki, şekil, usul ve esas bakımdan aykırı bulunduğu iddiası ile o ilin Asliye Hukuk Mahkemesine itiraz edebilir. Mahkeme, bu itirazları, en geç üç ay içinde basit muhakeme usulüne göre inceleyerek karara bağlar; bu karar kesindir. Mahkeme kararından önce yeni il kongresi toplanamaz." MADDE 4- Siyasi Partiler Kanununun 20'nci maddesinin 2'nci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, 3, 4, 5 ve 6'ncı fıkralar yürürlükten kaldırılmıştır. "İlçe kongresi, ilçe ve çevresindeki köy ve mahallelerde kayıtlı üyelerden oluşur. MADDE 5- Siyasi Partiler Kanununun 20'nci maddesi 9uncu fıkrasının son cümlesi yürürlükten kaldırılmış ve yerine aşağıda yazılı cümleler eklenmiştir. "İşten el çektirme kararının il yönetim kurulunca alınması halinde, bu karara karşı yedi gün içinde merkez karar ve yönetim kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz on beş gün içinde sonuçlandırılır. İtirazın karara bağlanmasından önce ilçe kongresi toplanamaz. Aynı dönem içinde ikinci defa işten il çektirilen ilçe başkanı ve ilçe yönetim kumlu, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde, kararın kanuna, parti tüzüğüne ve iç yönetmeliğe yetki, şekil, usul ve esas bakımdan aykırı bulunduğu iddiası ile o ilçenin Asliye Hukuk Mahkemesine itiraz edebilir. Mahkeme, bu itirazları, en geç üç ay içinde basit muhakeme usulüne göre inceleyerek karara bağlar; bu karar kesindir. Mahkeme kararından önce yeni ilçe kongresi toplanamaz " MADDE 6- Bu kanun yayımı târihinde yürürlüğe girer. MADDE 7- Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. --- **Kaynak gösterme:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “Siyasi Partiler Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”. TBMM 28. Dönem kanun teklifi 2/150, 6 Temmuz 2018. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-150-siyasi-partiler-kanununda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-teklifi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/ecb3b2d3-80ce-4858-b0ed-0188d8cc9cb4 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.