# Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi (2/1564) - **Tür:** Kanun teklifi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 2/1564 - **Sunuluş tarihi:** 6 Eylül 2023 - **İlk imza:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır) - **İmza sayısı:** 1 - **Esas komisyon:** Adalet Komisyonu - **Son durum (TBMM):** KOMİSYONDA - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/7833b6b6-3d5f-4370-9bd7-018a6ad215c5 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-1564-ceza-ve-guvenlik-tedbirlerinin-infazi-hakkinda-kanunda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-t > 2/1564 esas numaralı kanun teklifi 6 Eylül 2023 tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu; ilk imza: Serhat Eren (DEM Parti); 1 imza. Son durum (TBMM): KOMİSYONDA. ## Özet Teklif ile, hükümlülere beden araması ve çıplak arama yapılmasının yasaklanması amaçlanmaktadır. ## Teklif metni 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifim gerekçesiyle birlikte ekte,surdIyuştur. Gereğinin yapılmasını arz ederim. Tali Komi İnsan Haklarını İnceleme omısyon Esas Komisyon Adalet Tarih: 1 Ekim 2023 Esas No: 2/1564 TBMM İğ e 1249639 GENEL GEREKÇE Antalya Barosu Başkanlığı'nın 14/06/2023 tarihli, 41/23 sayılı kararı doğrultusunda, Antalya Barosu İnsan Hakları Merkezi Ekim 2022-Nisan 2023 tarihleri arasında Manavgat S Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda yaşanan hak ihlallerini tespit edebilmek için görüşmeler yapmış ve 24/05/2023 tarihinde periyodik izleme raporunu hazırlamıştır. Bu raporda özetle, Manavgat S Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'ndaki kamu görevlileri tarafından hukuka aykırı olarak sistematik ve otomatik şekilde detaylı (çıplak) arama uygulayan ve bu hukuksuz uygulamanın bir sonucu olarak "kesinlikle gereklilik" ve "orantılılık" koşulunu karşılamadığı halde hukuksuz ve orantısız zor kullanılma suretiyle işkence ve kötü muameleyle görevi ihmal ve kötüye kullanma dahil çeşitli suçların işlenmiş olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çıplak aramaya dair mevzuattaki sorunların giderilmesi amacıyla rapor tüm siyasi partilerin bilgisine sunulmuş ve tarafımıza da 23/06/2023 tarihli üst yazı ile gönderilmiştir. Yapılan görüşmelerde R.S. isimli mahpus, Alanya L tipi hapishanesinden Manavgat S tipine sürgün edildiğini, kuruma girerken memurların kendilerini zorla soyarak çıplak arama yaptıklarını, fiziki direniş göstermediklerini, "insanlık onuru işkenceyi yenecek" şeklinde slogan atarak pasif direniş gösterdiklerini, bu sebeple haklarında 1 ay ziyaretçi yasağı şeklinde disiplin cezası verildiğini, e İE. isimli mahpus, Alanya L tipi hapishanesinden Manavgat S tipi hapishanesine sürgün edildiğini, kuruma girerken kendilerini fırlatır gibi hapishane binasına soktukları, burada çıplak aramaya maruz kaldıklarını, pasif direniş gösterdiklerini, bunun üzerine zorla giysilerini çıkardıklarını, bu sırada darp edildiklerini, ancak karşılık vermediklerini, sadece "insanlık onuru işkenceyi yenecek" şeklinde slogan attıklarını, yere yatırıldığını ve infaz koruma memurlarından birinin zorla ağzını açtırıp parmaklarını ağzının içinde gezdirdiğini, bu sırada ağzının içinde yaralanmaya maruz kaldığını ve 3 gün yemek yemekte zorlandığını, e M.C. isimli mahpus, kabul sırasında çıplak arama dayatıldığını, bunu kabul etmediklerini bildirmelerine rağmen iki infaz koruma memurunun soyunma kabininde mahpusları zorla soyarak kıyafetlerini x-ray taramasına aldıklarını, kendilerinin bu esnada slogan attığını anlatmıştır. e 15/02/2023 tarihinde Maraş Türkoğlu 2 nolu hapishanesinden deprem nedeniyle Manavgat S tipi hapishanesine nakil gelen R.B., Z.Y. ve Y.Ş. isimli mahpuslar da yapılan görüşmelerde, yaklaşık 4x4 metrekare boyutlu çıplak arama kabinine alındıklarında içeride kendilerine iki ya da üç infaz koruma memurunun eşlik ettiğini, kabinde kamera görmediklerini, fakat ameliyat elbisesi gördüklerini, kabine alındıktan sonra memurların kendilerine uygulanacak işlemle ilgili bilgi verdiklerini ancak kabul etmeyeceklerini söylediklerini, bunun üzerine iç çamaşırları kalacak şekilde giysilerini çıkardıklarını, bu aşamada aktif bir direniş göstermediklerini, slogan attıklarını, üzerlerinden çıkarılan elbiselerin x-raydan geçirildikten sonra tekrar kendilerine verildiğini anlatmışlardır. e 14/04/2023 tarihinde Maraş Türkoğlu 2 nolu hapishanesinden deprem nedeniyle Manavgat S tipi hapishanesine nakil gelen B.G., R.S,, Ş.D., N.T. ve D.Y. isimli mahpuslar da yapılan görüşmelerde, kuruma girerken çıplak aramaya maruz kaldıklarını, kıyafetlerinin zorla çıkarılmaya çalışıldığını ve sürüklenerek içeri alındıklarını aktarmışlardır. İlgili Hukuk: BM İnsan Hakları Evrensel Bildirisi'nin ilk cümlesi "İnsanlık ailesinin bütün üyelerinin doğal yapısındaki onuru ile eşit ve devredilemez haklarını tanımanın dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğunu" ifade etmektedir. İnsan onuru, herkese aittir ve insan doğuştan değerlidir, saygıyla ve insanca davranılmasını hak eder. Bunların da tüm devletlerce kabul edilmesi zorunludur. BM Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 10. maddesinin 1. fıkrasına göre, "Özgürlüğünden yoksun bırakılan herkes, insani muamele ve insanın doğuştan sahip olduğu insanlık onuruna saygı görme hakkına sahiptir." Nelson Mandela Kuralları'nın 1. maddesi de mahpuslara muamele bakımından temel ilkelerini insan onurunun korunması üzerine oturtmuştur. BM İnsan Hakları Komitesi karar ve yorumlarında, insan onuruna saygının genel uluslararası hukukun olağanüstü hallerde dahi yükümlülük azaltılamaz kurallardan biri olduğunu belirtmiştir. AİHM de 16/04/2001 tarihli Peers/Yunanistan kararı ile birlikte hapishane idarelerinin aşağılama ve küçük düşürme kastı taşımasalar bile hapishane ortamında yaşamak zorunda bırakıldıkları kötü koşullar nedeniyle de mahpusların Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3. maddesindeki işkence ve kötü muamele yasağının ihlal edilebileceğine hükmetmiştir. ve diğerleri/Rusya, Varga ve diğerleri/Macaristan gibi kararlarında, AİHS'in hükümlerinin hapishane kapısında hükümsüz hale gelmeyeceği, hapishane içerisinde de hakların güvence altında olacağı, mahpuslara insan haklarına ve onuruna saygılı bir şekilde muamele edilme zorunluluğu ortaya konulmuştur. İnfaz Kanunu'nun 6. maddesinin 1. fıkrasının b bendine göre "Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddi ve manevi koşullar altında çektirilir " İnfaz Yönetmeliği'nin 34. maddesinin 9. fıkrasına göre "Arama ve sayımlar sırasında insan onuru ve haysiyetine saygı ile utanma duygusunun ihlal edilmemesi esastır. Bu kapsamda gerekli her türlü tedbir alınır." Mahpus hakları bağlamında özellikle, aşağılayıcı muamele yasağı ve onura saygı kavramları arasında güçlü bir bağ bulunmaktadır. Muamelenin bireyi küçük düşürmesi veya itibarını azaltması, insan onuruna saygı göstermemesi veya zedelemesi ya da bireyin ahlaki ve fiziksel direncini kırabilecek korku, acı veya aşağılık duygularını uyandırması halinde aşağılayıcı muamele olarak nitelendirilebilecek ve Sözleşme'nin 3. madde yasağı kapsamına girecektir. Öte yandan, Devletin koruması altındaki mahpusların -özellikle de kamu görevlisi ile mahpus arasında çok açık bir güç dengesizliği söz konusuyken- arama uygulamasına maruz kaldığı sırada işkence ve kötü muamele görme riskini ortadan kaldıracak bütün tedbirleri etkili bir şekilde alma yükümlülüğü bulunmaktadır. Nelson Mandela Kuralları"nın 51. maddesinin son cümlesinde, bu tür koruyucu hükümler yer almaktadır. Buna göre hapishane idaresi aramalarda "arama gerekçesi, arama kararını kimin verdiği, aramayı gerçekleştirenlerin kimlikleri ve arama sonuçlarını içerir şekilde uygun arama kayıtlarının tutulduğu" özel bir kayıt sistemi oluşturmak zorundadır. İnfaz Yönetmeliği'nin 34. maddesinin 2. fıkrasının ç bendinde çıplak aramanın tutanakla belgelenmesi ve bu belgenin arayan ve aranılan taraflarca imza altına alınması hükme bağlanmışsa da bugüne dek mahpuslardan böyle bir tutanağın hazırlandığı bilgisi edinilmemiştir. Antalya Barosu Başkanlığı'nın 14/06/2023 tarihli, 41/23 sayılı kararı doğrultusunda, siyasi partilere gönderilen raporda da tespit edildiği üzere, İnfaz Kanunu'nun 36. maddesinin 1. ve 2. fıkraları hukuki kesinlik ilkesine uygun değildir: İnfaz Kanunu Madde 36 Arama "() Kurumlarda, odalar ve eklentilerinde, hükümlülerin üst ve eşyasında habersiz olarak her zaman arama yapılabilir. Her ay bir kez mutlaka arama yapılır. (2) Aramalar, gerektiğinde dış güvenlik görevlileri veya kolluk kuvvetleriyle veya diğer kamu görevlilerince ortaklaşa gerçekleştirilebilir. " e Arama tedbirine başvurulması için herhangi bir meşru, haklı ve somut olguya dayalı gerekçe aranmamaktadır. e Rutin ve sürekli bir biçimde arama yapılabileceği emredici bir norm olarak düzenlenmiştir. e Belirsiz, öngörülemez ve hesap verilebilirliği sağlayacak yeterli koruyucular içermeyen bir düzenlemedir. İnfaz Yönetmeliği Madde 34/2 Arama, güvenlik tatbikatı ve sayım "(2) Hükümlünün üzerinde, kuruma sokulması veya bulundurulması yasak madde veya eşya bulunduğuna dair makul ve ciddi emarelerin varlığı ve bunun başka suretle tespitinin olanaksız olması durumunda, kurum en üst amirinin gerekli görmesi hâlinde, detaylı olarak veya beden çukurlarında aşağıda belirtilen usullere göre arama yapılabilir:" e Çıplak aramaya ve beden çukurunda aramaya ilişkin hükümler, işkence ve kötü muamele yasağı ile özel hayata saygı hakkı gibi temel insan haklarına ilişkin müdahale oluşturmaktadır. e İdarenin keyfi tutumuna karşı hukuken güçlü koruyucularla sıkı ve katı koşullar getirilmesi gerektiği halde bu yönde bir düzenleme yoktur. e Mevzuat hükümleri bu haliyle hukuken öngörülebilir değildir ve hukuki bir temele dayanmamaktadır. Öte yandan 2021 yılından beri mahpusların sevkleri sırasında "ağız içi arama"nın dayatıldığı da bilinmektedir. Adana Kürkçüler F Tipi cezaevi, Malatya Akçadağ cezaevi, Balıkesir Bandırma T tipi cezaevi, Giresun Espiye cezaevi başta olmak üzere hemen hemen her cezaevinde mahpuslara dayatılan bu "ağız içi arama" nedeniyle, mahpuslar insan onuruna aykırı olan bu uygulamayı kabul etmediklerinden hastaneye gidememektedirler. Bu Kanun değişikliği ile uygulamada çokça çeşitlenen beden aramalarındaki keyfiliğin ve insan onuru ile hukuka aykırılığın giderilmesi amaçlanmaktadır. MADDE GEREKÇELERİ MADDE 1 - Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu'nun 36 ncı maddesine 3. fikra eklenerek hapishanelerdeki insan onuruna aykırı olan beden araması ve çıplak arama uygulamasının ortadan kaldırılması amaçlanmıştır. MADDE 2- Yürürlük maddesidir. MADDE 3- Yürütme maddesidir. CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN'DA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TEKLİFİ MADDE 1- 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 36 ncı maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir: (3) Hükümlüler üzerinde beden araması ve çıplak arama yapılması yasaktır. MADDE 2- 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'a aşağıdaki geçici madde eklenmiştir: GEÇİCİ MADDE 11- Bu Kanun'un 36 ncı maddesine aykırılık oluşturan ikincil mevzuat hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır. MADDE 3- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. MADDE 4- Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür. --- **Kaynak gösterme:** Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”. TBMM 28. Dönem kanun teklifi 2/1564, 6 Eylül 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-1564-ceza-ve-guvenlik-tedbirlerinin-infazi-hakkinda-kanunda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-t (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/7833b6b6-3d5f-4370-9bd7-018a6ad215c5 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.