# Diyarbakır İnsan Hakları ve Demokrasi Müzesi Kurulmasına Dair Kanun Teklifi (2/361) - **Tür:** Kanun teklifi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 2/361 - **Sunuluş tarihi:** 2 Temmuz 2018 - **İlk imza:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır) - **İmza sayısı:** 1 - **Esas komisyon:** Millî Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu - **Son durum (TBMM):** KOMİSYONDA - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/ab57a719-6c0f-4461-9c76-0188d913cd2d - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-361-diyarbakir-insan-haklari-ve-demokrasi-muzesi-kurulmasina-dair-kanun-teklifi > 2/361 esas numaralı kanun teklifi 2 Temmuz 2018 tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu; ilk imza: Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP); 1 imza. Son durum (TBMM): KOMİSYONDA. ## Özet Teklif ile eski Diyarbakır Cezaevinde, Diyarbakır'da İnsan Hakları ve Demokrasi Müzesi kurulması amaçlanmaktadır. ## Teklif metni 27. Dönemde vermiş olduğum; 2/4790, 2/4620, 2/4579, 2/3940, 2/3941, 2/3890, 2/3436, 2/3372, 2/3252, 2/3221, 2/3165, 2/3156, 2/3157, 2/3022, 2/2836 2/2788, 2/2789, 2/2666, 2/2492, 2/2396, 2/1724, 2/1725, 2/1698, 2/1144, 2/821, 2/825, 2/361, 2/362, 2/363, 2/364, 2/365, 2/366, 2/367, 2/368, 2/369, 2/370, 2/371, 2/372, 2/373, 2/374, 2/375, 2/376, 2/377, 2/378, 2/379. 2/380, 2/381, 2/382, 2/383, 2/384,2/385,2/386, 2/387, 2/388,2/389, 2/390, 2/391, 2/392, 2/393, 2/394,2/395, 2/396,2/397.2/398,2/399,2/400,2/401,2/402, 2/403,2/404, 2/405, 2/406,2/407,2/408, 2/409, 2/410, 2/411, 2/412, 2/413, 2/414, 2/415, 2/261, 2/30, 2/262, 2/31, 2/66, 2/263, 2/264, 2/32, 2/67, 2/265, 2/266, 2/33, 2/68, 2/267, 2/268, 2/34, 2/69, 2/269, 2/270, 2/35, 2/70, 2/271, 2/272, 2/36, 2/71, 2/273, 2/274, 2/37, 2/72, 2/275, 2/276, 2/38, 2/73, 2/277, 2/278, 2/39, 2/74, 2/279.2/280,2/40,2/75,2/281,2/282,2/41,2/76,2/283, 2/42, 2/77, 2/284,2/43, 2/285, 2/78, 2/286,2/44, 2/287,2/79,2/288. 2/45, 2/289,2/80, 2/290,2/47, 2/291, 2/81, 2/292, 2/48, 2/293, 2/82, 2/294, 2/49, 2/83, 2/296, 2/50, 2/297, 2/84, 2/298, 2/51, 2/299, 2/85, 2/300,2/52, 2/86,2/301, 2/53, 2/302,2/87, 2/303,2/54, 2/304,2/88, 2/305, 2/55, 2/306,2/89, 2/307,2/56, 2/308,2/90, 2/309,2/57, 2/310,2/91, 2/311, 2/58, 2/312,2/92, 2/313,2/59,2/314, 2/93, 2/315,2/60, 2/316,2/94, 2/317, 2/61, 2/318, 2/95, 2/319,2/62, 2/320,2/96, 2/321,2/63, 2/322,2/97, 2/323,2/64, 2/324, 2/98, 2/325, 2/65, 2/326, 2/99, 2/327, 2/328, 2/100, 2/329, 2/330, 2/101, 2/331, 2/332, 2/102, 2/333,2/334,2/103,2/335, 2/336,2/104,2/337.2/338,2/4, 2/105, 2/339, 2/340, 2/5, 2/106, 2/341, 2/342, 2/6, 2/107, 2/343, 2/108, 2/7, 2/109, 2/110, 2/fl1, 2/112, 2/113, 2/114, 2/115, 2/116,2/117, 2/118, 2/119, 2/120, 2/121, 2/122, 2/123, 2/124, 2/125, 2/126, 2/127, 2/128, 2/129, 2/130, 2/131, 2/132, 2/133, 2/344, 2/134, 2/345, 2/135, 2/346, 2/136, 2/347, 2/137, 2/348,2/138, 2/349, 2/139, 2/350, 2/f40. 2/351, 2/141, 2/352, 2/142, 2/353, 2/143, 2/354, 2/144, 2/355, 2/145, 2/356, 2/146, 2/357, 2/147, 2/358, 2/148, 2/359, 2/149, 2/360, 2/150,2/151, 2/152, 2/153, 2/154, 2/155, 2/156, 2/157, 2/158, 2/159, 2/160, 2/161, 2/162, 2/163,2/164,2/165, 2/166, 2/167, 2/168, 2/169, 2/170, 2/171, 2/172, 2/173, 2/174, 2/175, 2/176,2/177, 2/178, 2/179, 2/180, 2/181, 2/182, 2/183, 2/184, 2/185, 2/186, 2/187, 2/188, 2/189,2/190, 2/191, 2/192, 2/193, 2/194, 2/195, 2/196, 2/197, 2/198, 2/199, 2/200, 2/201, 2/202, 2/203, 2/204,2/205, 2/206, 2/207, 2/208, 2/209, 2/210, 2/211, 2/212, 2/46, 2/213, 2/214, 2/215,2/216,2/217,2/8,2/218, 2/219,2/9,2/220, 2/221, 2/10, 2/222, 2/223, 2/11, 2/224, 2/225, 2/-12, 2/226, 2/227, 2/13, 2/228, 2/229, 2/14, 2/230, '2/231, 2/15, 2/232, 2/233, 2/16, 2/234, 2/235, 2/17, 2/236, 2/237, 2/İ8, 2/238, 2/239, 2/19, 2/240, 2/241, 2/2Ö, 2/242, 2/243, 2/21, 2/244, 2/245, 2/22, 2/246, 2/247, 2/23, 2/248, 2/249, 2/24, 2/250, 2/251, 2/25, 2/252, 2/253, 2/26, 2/254, 2/255, 2/27, 2/256, 2/257, 2/28, 2/258, 2/259, 2/29 ve 2/260 esas numaralı Kanun Tekliflerimi venllivorum. 01.06.2023 Tali İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Komisyon Esas Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyon | Komisyonu Tarih: 19 Haziran 2023 (| Esas No: 2/361 Ü 1 Haziran 2023 0.1 Heran 2023 man YAYA TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 26. Dönemde vermiş olduğum; 2/2163,2/1787,2/1764,2/1 734,211731,2/1719,2/1705,2/1699,2/1698,2/1691,2/1654 ,2/11629 211609,2/1497,2/1496,2/1459,2/1414,2/1384,2/1369,2/1359,2/1341,2/1311,2/1284,2/1283 2/1206,2/1042,2/1016,2/1003,2/926,2/846,2/804,2/637,2/636,2/594,2/593,2/592,2/591,2/590 2/1589,2/542,2/531,2/500,2/494,2/290,2/289 j ( 4/ bi287, 21286 2/285.2/284 2128321282 2/281,2/280,2/279,2/278,2/277,2/1276,21275,2/274,21273,2/271,21270,21269,21268,2/267, 2/265,2/264 ,2/263,2/262,2/261,2/260,2/259,2/258,2/257,2/256,2/255,2/254,2/253,2/217, 2/215,2/214,2/213,2/212,2/211,2/210,2/209,2/208,2/207,2/1206,2/205,. .2/203,2/202, 2/1200,2/199,2/198,2/197,2/196,2/195,2/194,2/193,2/192,2/191,2/190,2/189,2/188,2/187. 2/186. 2/185,2/184,2/183,2/182,2/181,2/180,2/179,2/178,2/177,2/176,2/175,2/174,2/173, 2/1171, 21170, 2/169, 2/168, 2/167,2/166,2/165,2/164,2/163,2/162,2/161,2/160,2/159,2/158, 2/156,2/155,2/154,21153,2/152,2/151,2/150,2/149,2/148,2/127,2/126,2/125,2/124,2/123 2/122,2/121,2/120,2/119,2/118,2/117,2/116,2/115,2/114,2/113,2/112,2/111,2/110,2/109 21108,2/107,2/106,2/105,2/104,2/103,2/102,2/101,2/100,2/99,2/98,2/97,2/96,2/95,2/94 2/93, 2/92,2/91,2190,2/89,2/88, 2/87, 2/86, 2/85, 2/84, 2/83, 2/82, 2/81, 2/80, 2/79, 2/78, 2/77, 2176, , 2174, 2/73, 2172, 2171, 2170, 2169, 2168, 2167, 2166, 2/65, 2/64, 2/63, 2/62, 2161, 2/60, 2/59, 2/58, 2/57, 2/56, 2/55, 2/54 ve 2/53 esas numaralı Kanun Tekliflerimi yeniliyorum. 29.06.2018 K ON Av. Dr.M. Nİ in TANRIKULU İstanbul Milletvekili Tali ni, İnsan Haklarını İnceleme Komisyonlar Esas Milli Eğitim Kültür, Gençlik ve Komisyon Spor Tarih01.10.2018 Esas No:138 K 02 bmv 2018 İ gep 22: Sa Ş6$i YE GUMHURİYET HALK PARTİSİ ÇHP 5: , p Ba lığı — 2 alg TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 25. Döneme ait 81412, 8113, 8114,8115, 8117, 8118, 8119, 8120, 8121, 8122, 8123, 8124, 8125, 8126, 8127 —8428, 8129, 8130, 8131, 8132, 8133, 8134, 8136, 8137, 8138, 8140, 8141, 8142, 8143, 8145, 8626, 6627, 8628, 8629, 8630, 8631, 8632, 8634, 8635, 8636, 8637, 8638, 8639, 8641, 10836, 10837, 10845, 10846, 10847, 10848, 10849, 10850, 10851 10852, 10853, 10854, 10856, 10857, 10858, 10859, 10860, 10862, 10863, 10864, 10865, 10866, 10867, 10868, 10869, 10870, 10871, 10872, 10873, 10875, 10876, 10877, 10878, 10879, 10880, 10881, 10882, 10883, 10884, 10885, 10886, 10888, 10889, 10890, 10892, 10893,10895, 10896, 10898, 10899, 10900, 10901, 10902, 10903, 10904, 10905, 10906, 10907,10908, 10909, 10910, 10911, 10912, 10913, 10914, 10915, 10916, 10917, 10918, 10920,10921, 10922, 10923, 10924, 10925, 10926, 10927, 10938, 10939, 10941, 21755, 21756,21757, 21758, 21759, 21761, 21764, 21765, 21768, 21768, 21770, 21771, 21772 Saygılarımla. Dr. M. Sezgin TANRIKULU l İstanbul Milletvekili İN AŞA VAaldaruN Tali i 3 Komisyon Komisyon e e RT E Tarih: b Ard ENG N ir riley TMM 77 ni . " 2k Kasım 2015 Ne: 4936 CUMHURİYET HALK PARTİSİ TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 24. Dönemde TBMM Başkanlığına verilmiş bulunan 2/1370 Esas Numaralı Kanun Teklifimi yeniliyorum. Dr. M. Sezgin TANRIKULU İstanbul milletvekili Saygılarımla arz ederim. KANUNLAR ve K 14 mz 2015 14 mz 2015 No: Al 28 ZE CYMHURİYET HALK PARTİSİ Başka (CHP) sn 6. Diyarbakır da İnsan Hakları ve Demokrasi Müzesi Kurulmasına İlişkin Kanyn nlığı İĞ LOM... .....didk yakkdkibk TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Teklifimiz gerekçesi ile ekte sunulmuştur. Saygılarımızla arz ederiz. Önü. O sel Tali Komisyon Esas İİ M4 ? İ Komisyon |y/e — Tarih: 70 Mari 70013 E.Noz/ n.Şek. V LAZ a. Sezgin TANRIKULU İstanbul Milletvekili KÜTÜPHANE VE ARSİV HİZM. BAŞKANLIĞI 20Mnt2013 No: o (92830 GEREKÇE: 12 Eylül Askeri darbesinin en korkunç yüzünün ortaya çıktığı Diyarbakır Cezaevi, insanlık adına utanç verici işkence ve infazlara tanıklık etmiştir. 1981 ve 1984 yılları arasında Diyarbakır Ceazevi'nde toplam 34 kişi hayatlarını kaybetti. Gördükleri işkencelerden dolayı sakat kalan onlarca kişinin yanı sıra, bu korkunç uygulamalardan geçen yüzlerce kişi, hayatlarını psikolojik travmalarla geçirmek zorunda kaldı, kalıyor. Travmanın sınırları sadece bu korkunç işkencelere maruz kalanlarla sınırlı kalmadı. 1980"ler boyunca tüm Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da burası "devletin yüzü" olarak bellendi ve devlete yönelik öfkeyi kabarttı. Diyarbakır Cezaevi'nde yaşanan insanlık dışı uygulamalar binlerce habere, onlarca kitaba konu olduğu gibi The Times gazetesi burayı "Dünyanın en kötü şöhretli 10 cezaevi" arasında göstermiştir. Diyarbakır Cezaevi'ndeki işkencelere maruz kalan yurttaşların daha sonra belgesellerde veya kitaplarda aktardıkları tanıklıklarında dikkat çeken bir nokta bulunmaktadır. Hemen hepsi, karşılaştıkları uygulamaların sadece küçük bir bölümünü anlatabildiklerini ifade etmektedirler. Yani mağdurlar, dile dahi dökemeyecekleri işkencelere maruz kaldıklarını belirtmektedirler. "Eski Cezaevi" olarak bilinen Diyarbakır Cezaevi yerleşkesi, Diyarbakırlılara sadece bu korkunç zulmü hatırlatmakla kalmıyor, mevcudiyeti sayesinde o korkuyu yeniden yaşatıyor. Oysa Diyarbakır Cezaevi'nin yarattığı korku ve travmanın giderilmesi için geç de olsa yeni bir adım atılması gerekmektedir. Diyarbakır Cezaevi sadece devletin değil, tüm insanlığın ders alması gereken korkunç bir deneyimdir. Bu deneyimi insan hakları ve demokrasi lehine dönüştürmek gerekmektedir. Bu bağlamda Eski Diyarbakır Cezaevi'nin "İnsanlık ve Demokrasi Müzesi"ne dönüştürülmesi, travmanın bir nebze de olsa giderilmesine yarayacaktır. Geçmişindeki kötü deneyimlerin üstünü örtmek, unutulmalarını sağlamaz. Aksine, travmanın devam etmesine neden olur. Dolayısıyla Diyarbakır Cezaevi gerçeğinin üstünü örtmek yerine, onu tamamen teşhir etmek toplumsal barış açısından da faydalı bir adım olacaktır. RR RR KAİ İRİ İİ İİ İİİ 11 İİ Rİ İN irin KURULMASINA DAİR KANUN TEKLİFİ MADDE 1- Hak ve hürriyetlerin ve demokrasi gelişmesi için mücadele verirken cezaevine düşen aydınların, sanatçıların, yazarların, siyasetçilerin uğradıkları baskılar ve gördükleri işkencelerin gelecek kuşaklara aktarılarak, özgürlükler ve demokrasinin hayatımızdaki yerinin daha iyi anlaşılması için eski Diyarbakır Cezaevinde Diyarbakır da İnsan Hakları ve Demokrasi Müzesi kurulmuştur. MADDE 2- Diyarbakır da İnsan Hakları ve Demokrasi Müzesinin kurulmasında ihtiyaç duyulması halinde 04.01.1983 tarih ve 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun ilgili hükümleri uygulanır. Müze yerinin tespitinde sonra, müzenin kurulması için gerekli işlemler Kültür ve Turizm bakanlığınca yürütülür. Müzenin kurulması esnasında katkı sunmak isteyen, özel ve tüzel kişilikler, sivil toplum örgütleri, kurum ve kuruluşlarla koordinasyonu Kültür ve Turizm bakanlığı yürütür. MADDE 3- Diyarbakır da İnsan Hakları ve Demokrasi Müzesi Müzesi'nin kurulabilmesi için gerekli olan ödenek Maliye Bakanlığı'nın yedek ödenek tertibinden, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın ilgili tertibine, 5018 sayılı Kamu Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 21 Maddesinde yer alan sınırlamalar aranmaksızın eklenir. MADDE 4- Bu kanun yayınladığı tarihte yürürlüğe girer. MADDE 5- Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. --- **Kaynak gösterme:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “Diyarbakır İnsan Hakları ve Demokrasi Müzesi Kurulmasına Dair Kanun Teklifi”. TBMM 28. Dönem kanun teklifi 2/361, 2 Temmuz 2018. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-361-diyarbakir-insan-haklari-ve-demokrasi-muzesi-kurulmasina-dair-kanun-teklifi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/ab57a719-6c0f-4461-9c76-0188d913cd2d Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.