# 14.12.2009 Tarih ve 5941 Sayılı Çek Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi (2/528) - **Tür:** Kanun teklifi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 2/528 - **Sunuluş tarihi:** 31 Ekim 2019 - **İlk imza:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır) - **İmza sayısı:** 1 - **Esas komisyon:** Adalet Komisyonu - **Son durum (TBMM):** KOMİSYONDA - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/5a7a1313-cbd3-456c-b094-0188dc6368d0 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-528-14-12-2009-tarih-ve-5941-sayili-cek-kanununda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-teklifi > 2/528 esas numaralı kanun teklifi 31 Ekim 2019 tarihinde TBMM Başkanlığına sunuldu; ilk imza: Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP); 1 imza. Son durum (TBMM): KOMİSYONDA. ## Özet Teklif ile karşılıksız çekte hapis cezasının kaldırılması hususu düzenlenmektedir. ## Teklif metni 27. Dönemde verilen, 2/3726, 2/3509, 2/3399, 2/3135, 2/2909, 2/2910, 2/2773, 2/2758, 2/2759, 2/2325, 2/2292, 2/1985, 2/1986, 2/1987, 2/1657, 2/1222; 2/1042, 2/1025, 2/440, 2/441, 2/442, 2/443, 2/444, 2/445, 2/446, 2/447, 2/418, 2/416, 2/417, 2/419, 2/420, 2/421, 2/422, 2/423, 2/424, 2/425, 2/426, 2/427, 2/428, 2/429, 2/430, 2/431, 2/432, 2/433, 2/434, 2/435, 2/436, 2/437, 2/438, 2/439, 2/835, 2/4729, 2/4733, 2/4366, 2/4090, 2/3848, 2/3849, 2/3850, 2/3851, 2/3841, 2/3842.2/3843,2/3844,2/3845,2/3846,2/3825,2/3824, 2/3815, 2/3547, 2/3305, 2/3306, 2/3307,2/3308,2/3309,2/3310,2/3311,2/3312,2/3313, 2/3314, 2/3315, 2/3294, 2/3295, 2/3296, 2/3297,' :/3299. 2/3302; ^2/3193, 2/3161, 2/2525, 2/2487, 2/2421, 2/2050, 2/1759, 2/988, 2/4591, 2/4346, 2/4338, 2/3782, 2/2436, 2/2168, 2/2158, 2/2146, 2/2097, 2/1130, 2/1078, 2/1079, 2/1070, 2/1040, 2/1023, 2/994, 2/954, 2/944, 2/831, 2/760, 2/762, 2/763 esas numaralı Kanun Tekliflerini yeniliyorum. 08.06.2023 TBMRKİ 0g izan 7023 e AN GAL . 72 CUMHURİYET HALK PARTİSİ Gru Et İkm 2018 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 14.12.2009 tarih ve 5941 sayılı Çek Kanununda değişiklik yapılmasına (Karşılıksız çeke verilen hapis cezasının kaldırılmasına) dair Kanun Teklifi ve gerekçesi ektedir. Gereğini arz ederim. Saygılarımla. M. Akif HAMZAÇEBİ İstanbul Milletvekili Tali Komisyon Esas Komisyon Adalet Tarih: 01 kasım 20'İ Esas No: 2/9325 imama — a. TBM ii; 1 Ekim 213 Bunlara: vrv GER EĞ EVAN j T Ekim 2018 DERA Ein ye me Ai YEN "eN Iİ GENEL GEREKÇE Bilindiği üzere 14.12.2009 tarih ve 5941 Sayılı Çek Kanunu üzerinde 31.01.2012 tarih ve 6273 sayılı Kanunla bir değişiklik yapılmış, bu değişiklikle karşılıksız çek keşide etme fiili adli bir suç olmaktan çıkarılmış, bir başka deyişle karşılıksız işlemi yapılan çek hesabının sahibine verilen hapis cezası kaldırılmıştır. Ne var ki bu son derece olumlu düzenleme, 4 buçuk sene sonra 15.07.2016 tarih ve 6728 sayılı Kanunla geri alınmış, karşılıksız çeke yeniden hapis cezası getirilmiştir. Anayasamızın 38'inci maddesinin 6'ncı fıkrasında "Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğünü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz" hükmü yer almaktadır. Bu hüküm, dayanağını, "İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme'nin (AİHS) Bazı Hak ve Özgürlükleri Tanıyan 4 Numaralı Protokolünden almaktadır. Söz konusu 4 No'lu Protokol Türkiye tarafından onaylanarak iç hukuk normu haline getirilmiştir. Nitekim 2012 yılında karşılıksız çeke hapis cezasının kaldırılması sürecinde öne sürülen gerekçelerden biri de Anayasamızın bu hükmüne uyum amacının taşınması olmuştur. Bu Anayasa hükmü doğal olarak yalnızca ekonomik suç işleyen kişinin hapis cezasıyla muhatap olmamasını gerektirmektedir. Çek ve senet çok büyük bir çoğunlukla ticaretle uğraşan yurttaşlarımızın, esnafımızın kullandığı bir borçlanma yöntemidir. Çek, Türk Ticaret Kanununda her ne kadar peşin ödeme aracı olarak görülse de 5941 sayılı Kanunda yer alan "üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazı geçersizdir" ifadesinden ötürü ticaretle uğraşan kişiler tarafından vadeli bir ödeme aracı olarak kullanılmaktadır. 5941 sayılı Çek Kanununun 5 inci maddesinde, karşılıksız çek keşide etme suçu için adli para cezası öngörülmüş olmasına karşılık, bu cezanın ödenememesi durumunda para cezasının hapis cezasına dönüştürülmesi suretiyle yerine getirilmesi, düzenlediği çeki karşılıksız duruma düşen keşidecinin söz konusu borcunu ödeme imkânının neredeyse tamamen elinden alınması anlamına gelmektedir. 2018 yılı sonu itibarıyla Adalet Bakanlığı'nın yayımladığı "Adli İstatistikler 2018" verilerine göre 5941 sayılı Kanun uyarınca toplam 118.623 dava açılmış, bu suçtan dolayı 38.983 kişi için mahkumiyet kararı verilmiştir. Yıllara göre karşılıksız çek tutarlarına ve karşılıksız işlemi yapılmış olan çek sayılarına bakıldığında, karşılıksız çeke hapis cezasının kaldırıldığı ya da yeniden hapis cezası getirilen yıllarda anlamlı bir artış ya da düşme olmadığı gözlemlenmektedir. Karşılıksız işlemi yapılan çek sayısı ve tutarı, değişen cezai yaptırımlardan çok ekonominin içinde bulunduğu olumlu ya da olumsuz orta olduğu, daha yüksek büyümenin yakalandığı yıllarda karşılıksız çek oranı da düşmektedir. 2002 yılından bugüne, karşılıksız çek keşide etme fiilinin cezasının hapis olduğu dönemlerde yıllık karşılıksız çek tutarının Gayrisafi Yurtiçi Hasıla'ya (GSYH) oranının ortalaması yüz binde 10,9 olarak gerçekleşirken, karşılıksız çek keşide etme fiilinin cezasının hapis olmadığı dönemlerde bu oranın ortalaması 11 olmuştur. Karşılıksız çeklerin tutarlarının cezai yaptırımdan ziyade Türkiye'nin ekonomik ortamındaki gelişmelerle değiştiğine örnek vermek gerekirse; hapis cezasının olmadığı 2014 yılında yıllık büyüme yüzde 5,2, karşılıksız çek tutarının GSYH'ye oranı yüzbinde 9,74 olarak gerçekleşmişken, yüzde 0,8'lik GSYH büyümesinin gerçekleştiği 2008 yılında hapis cezası olmasına karşın karşılıksız çek oranının yüz binde 15,82, yine hapis cezasının olduğu 2009 yılında da yüzde 4,7'lik küçülmeyle birlikte karşılıksız çek oranının yüz binde 23,03 gibi oldukça yüksek bir oranda olması örnek gösterilebilir. Ticaretle uğraşan ve kendisi de vadeli bir ödeme aracı olarak çek kabul etmek durumunda olan kişiler, ödeme olarak aldıkları çekin karşılıksız çıkması durumunda edinemediği bu gelirden yapmayı planladığı ödemeleri de yapamamakta, dolayısıyla bu ödemeler için vermiş olduğu çekler de karşılıksız konumuna gelmektedir. Bu durum küçük ya da büyük olsun, ticaretle uğraşan insanlarımız için özellikle ekonominin daha kırılgan olduğu yıllarda zincirleme bir hal almakta, söz konusu düzenlemeyle çek üzerinde yazan borcunun yanında aldığı aynı miktardaki. para cezasıyla borcu iki katına çıkmakta ve doğal olarak bu cezayı da ödeyemediği için cezaevine girerek borçlarını ödeme şansını kaybetmektedir. Bu durum, gerek işini, itibarını ve tüm düzenini kaybeden borçlu ve gerekse alacağı ödemeyi elde etme şansından tamamen mahrum bırakılmış alacaklı açısından son derece olumsuz bir duruma sebebiyet vermektedir. Kanun Teklifi, başta ticaretle uğraşan kişiler olmak üzere karşılıksız çek keşide ettiği için hapis cezasına çarptırılan ya da hapis tehdidi nedeniyle evinden ayrı yaşayan insanlarımızın yaralarını sarmak için karşılıksız çeke hapis cezasının kaldırılmasını amaçlamaktadır. i MADDE GEREKÇELERİ MADDE 1- Madde ile çek ile ilgili yasaklılık kayıtlarının Risk Merkezinde tutulması öngörülmektedir. Kanun Teklifinin 3'üncü maddesiyle 5941 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında değişiklik yapılarak üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında uygulanan adli nitelikteki yaptırım idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürüldüğünden, teklifin kanunlaşmasından itibaren bu kişilerin kayıtlarının adli sicilde bulunması hukuken mümkün olmayacaktır. Bu kayıtlar sadece Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi tarafından tutulmaya devam edileceğinden, maddede yer alan "ile adli sicil" ibaresi madde metninden çıkarılmaktadır. MADDE 2- Madde ile 5941 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinin : (6) numaralı fıkrasında, karşılıksız çek fiilinin idari yaptırıma bağlanması doğrultusunda değişiklik yapılmaktadır. Teklifin 3'üncü maddesinde 5941 sayılı Kanunun 5'inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında değişiklik yapılarak, şikâyete tâbi olarak uygulanan adli nitelikteki yaptırım, talebe bağlı idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürüldüğünden, 5941 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinin (6) numaralı fıkrasında yer alan "icra mahkemesine şikâyette" ibaresi "Cumhuriyet Başsavcılığına talepte" şeklinde değiştirilmiştir. MADDE 3- Madde ile 5941 sayılı Kanunun 5'inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında yapılan değişiklikle, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında uygulanan adli nitelikteki yaptırım, Cumhuriyet savcısı tarafından uygulanacak idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürülmektedir. 5941 sayılı Kanunun 5'inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında yapılan değişiklikte, adli nitelikte bir cezaya yer verilmediğinden, Kanunun 5'inci maddesinin başlığı "Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı" şeklinde, (3) numaralı fıkrasında yer alan "hukuki ve cezai sorumluluk" ibaresi "hukuki sorumluluk ve idari yaptırım sorumluluğu" şeklinde değiştirilmesi öngörülmüştür. İdari nitelikte bir yaptırım olan çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararına karşı, kanun yolu olarak 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümlerinin uygulanması, bu başvurunun kabulü hâlinde, bu kararla ilgili olarak da 5 inci maddenin (8) numaralı fıkrasındaki bildirim ve yayımlanma usulünün izlenmesi öngörülmüştür. 5941 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişiklikle, karşılıksızdır. işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında uygulanan adli nitelikteki yaptırım idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürüldüğünden, bu değişikliğin zorunlu sonucu olarak Kanunun 5'inci maddesinin (2), (10) ve (11) numaralı fıkraları yürürlükten kaldırılmıştır. MADDE 4- Madde ile 5941 sayılı Kanunun 6'ncı maddesinin birinci fıkrasında adii nitelikteki bir yaptırım için öngörülen etkin pişmanlık hükmü, idari nitelikte bir yaptırıma dönüştürülen çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı bakımından uygulanacak şekilde yeniden düzenlenmiştir. Madde uyarınca karşılıksız kalan çek bedelinin, faizi ile birlikte tamamen ödenmesi durumunda çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kaldırılacak ve bu durum Risk Merkezine bildirilecektir. Kararın verildiği Cumhuriyet başsavcılığına başvurularak talebin geri alınması hâlinde de çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kaldırılacak ve Risk Merkezine bildirilecektir. Buna göre, karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında uygulanacak olan idari tedbir, aynı zamanda bu kişiyi çek borcunu ödemeye zorlamak amacı da taşıyan bir yaptırım niteliğindedir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı bakımından azami .bir süre kabul edilmiştir. Buna göre, kaydın girildiği tarihten itibaren on yıl geçmesi üzerine, yasağa ilişkin kayıtlar Risk Merkezince re'sen silinecektir. MADDE 5- Karşılıksız çek keşide etme fili suç olmaktan çıkarıldığı için düzenlemeden önce 5941 sayılı Kanunda diğer suçları tanımlayan 7'nci maddenin "Diğer ceza hükümleri" olan başlığı "Ceza hükümleri" olarak değiştirilmektedir. MADDE 6- Madde ile 5941 sayılı Kanuna bir geçici madde eklenmesi öngörülmüştür. Maddenin (1) ve (2) numaralı fıkralarında, yeni çek defterlerinin bastırılıp dağıtılmasına ve eski çek defterlerinin imhasına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Türkiye Gumhuriyet Merkez Bankasınca bu Kanunun yayımını izleyen bir ay içinde 2'nci madde hükmünce çıkarılıp yayımlanacak tebliğde belirlenen. esaslara uygun olarak, bankalar yeni çek defterleri bastıracaklardır. Bankaların öngörülen tarihe kadar müşterilerine yeni çek defterleri vermesi ve ellerindeki eski çek defterlerini imha etmesi öngörülmüştür. (3). numaralı fıkrada, 3167 sayılı Kanun ile 5941 sayılı Kanunun, Teklitle değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan hükümleri gereğince düzenlenmiş olan eski çeklerin:hukuki geçerliliğinin devam edeceği düzenlenmiştir. (4) numaralı fıkrada, üzerinde basıldığı tarih yer almayan çeklerin 31.12.2024 tarihine kadar bankaya ibraz edilmemesi halinde, muhatap bankanın bu çeklere ilişkin olarak Kanunun 3'üncü maddesinin (3) numaralı fıkrasına göre ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğunun sona ereceği düzenlenmiştir. (5) numaralı fıkrada, maddenin yayımı tarihinden önce verilen çek düzenleme ve çek hesabı açma. yasağı kararlarına ilişkin kayıtların, Kanunun 6'ncı maddesinde düzenlenen yasağın kaldırılmasına ilişkin şartlar oluşuncaya kadar MERSİS ve Risk Merkezinde tutulmaya devam olunacağı hüküm altına alınmıştır. (6) numaralı fıkrada, Kanunun mevcut uygulamasında da, üzerinde yazılı bulârran X. düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgi defa karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, suça bağ HAZ ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilmektedir. Bu nedenle, mevcut çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararlarının akıbetinin ne olacağı konusunda bir düzenleme yapılmıştır. MADDE 7- Yürürlük maddesidir. MADDE 8- Yürütme maddesidir. 14.12.2009 TARİH VE 5941 SAYILI ÇEK KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TEKLİFİ MADDE 1- 14.12.2009 tarih ve 5941 sayılı Çek Kanununun 2'nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "ile adli sicil" ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. MADDE 2- 5941 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin altıncı fıkrasında yer alan "icra mahkemesine şikâyette" ibaresi "Cumhuriyet Başsavcılığına talepte" şeklinde değiştirilmiştir. MADDE 3- 5941 sayılı Kanunun 5'inci maddesinin başlığı "Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı" şeklinde, (3) numaralı fıkrasında yer alan "hukuki ve cezai sorumluluk" ibaresi "hukuki sorumluluk ve idari yaptırım sorumluluğu" şeklinde, (1) ve (9) numaralı fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, (2), (10) ve (11) numaralı fıkraları yürürlükten kaldırılmıştır. "(1) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak "karşılıksızdır" işlemi yapılması hâlinde, altı ay içinde hamilin talepte bulunması üzerine, çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi hakkında, çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da çek hesabı sahibinin yahut talepte bulunanın yerleşim yeri Cumhuriyet Savcısı tarafından karşılıksız çikan her bir çekle ilgili çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın bulunması halinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamı kararı verilir. Bu fıkra hükmüne göre çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı, karşılıksızdır işlemine tabi tutulan çekin düzenlenmesi suretiyle dolandırıcılık, belgede sahtecilik veya başka bir suçun işlenmesi hâlinde de verilir." ""9) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararına karşı yapılacak başvuru ve itirazlar hakkında, 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun kanun yoluna ilişkin hükümleri uygulanır. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararına karşı yapılan başvurunun kabulü hâlinde, bu kararlar da MERSİS ile Risk Merkezine sekizinci fıkradaki hükümlere göre bildirilir ve ilan olunur." MADDE 4- 5941 sayılı Kanunun 6'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. "Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılması MADDE 6- (1) Karşılıksız kalan çek bedelinin, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanuna göre ticari işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte tamamen ödenmesi hâlinde, çek düzenleme Merkezine 5'inci maddenin sekizinci fıkrasındaki usullere göre bildirilir ve ilân olunur. (2) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararının verildiği yer Cumhuriyet başsavcılığına başvurularak talebin geri alınması hâlinde de birinci fıkra hükmü uygulanır. (3) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına ilişkin kayıt, kaydın girildiği tarihten itibaren her hâlde on yıl geçmesiyle MERSİS ve Risk Merkezi kayıtlarından resen silinir ve bu işlem ilân olunur." MADDE 5- 5941 sayılı Kanunun 7'nci maddesinin başlığı "Ceza Hükümleri" şeklinde değiştirilmiştir. MADDE 6- 5941 sayılı Kanuna aşağıdaki Geçici Madde eklenmiştir. "GEÇİCİ MADDE 5- (1) Bankalar, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca bu maddenin yayımı tarihinden itibaren bir ay içinde 2'nci maddeye göre yayımlanacak tebliğde belirlenen esaslara uygun olarak yeni çek defterleri bastırırlar. (2) Bankalar, 30.06.2020 tarihine kadar müşterilerine yeni çek defterlerini verir ve ellerindeki eski çek defterlerini imha ederler. (3) Bu Kanunun bu maddenin yayımı tarihinden önce yürürlükte bulunan hükümleri ile mülga 3167 sayılı Kanun hükümleri gereğince düzenlenmiş olan eski çeklerin hukuki geçerliliği devam eder. ZN Bankaların müşterilerine verdikleri eski çek defterleriyle ilgili olarak, muhatap bankanın 3 üncü maddenin üçüncü fıkrasına göre ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğu 31.12.2024 tarihinde sona erer. (5) Bu maddenin yayımı tarihinden önce verilen çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararlarına ilişkin kayıtlar, 6'ncı maddede düzenlenen yasağın kaldırılmasına ilişkin şartlar oluşuncaya kadar MERSİS ve Risk Merkezinde tutulmaya devam olunur. (6) Bu Kanun hükümlerine göre suç karşılığı uygulanan yaptırımı, idari yaptırıma dönüştürülen fiiller nedeniyle, a) Soruşturma evresinde bulunan dosyalar hakkında Cumhuriyet başsavcılığınca, b) Kovuşturma evresinde bulunan dosyalar hakkında mahkemece, yapılmak üzere dava dosyası hükmü veren mahkemeye gönderilir ve bu mahkeme tarafından duruşma yapılmaksızın karar verilir." MADDE 7- Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer MADDE 8- Bu kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür. --- **Kaynak gösterme:** Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “14.12.2009 Tarih ve 5941 Sayılı Çek Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”. TBMM 28. Dönem kanun teklifi 2/528, 31 Ekim 2019. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/kanun-teklifi/2-528-14-12-2009-tarih-ve-5941-sayili-cek-kanununda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-teklifi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/5a7a1313-cbd3-456c-b094-0188dc6368d0 Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.