# Türkiye cumhuriyeti anayasasının bazı maddelerinin değişiklik yapılması hakkında (s.s.497)

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem)
- **Konuşmacı:** Ahmet Aydın (AK Parti, Adıyaman)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 94. Birleşim
- **Tarih:** 25 Nisan 2010
- **Gündem:** TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASININ BAZI MADDELERİNİN DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA (S.S.497)
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ahmet-aydin-23-2010-04-25-turkiye-cumhuriyeti-anayasasinin-bazi-maddelerinin-degisiklik-yapilmas

> Ahmet Aydın (AK Parti), 25 Nisan 2010 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 94. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASININ BAZI MADDELERİNİN DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA (S.S.497)); konuşma 544 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

AHMET AYDIN (Adıyaman) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşülmekte olan teklifin çerçeve 16’ncı maddesi üzerine söz almış bulunuyor, yüce heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

Değerli arkadaşlar, bu maddeyle Anayasa’nın mevcut 145’inci maddesi yeniden düzenlenmektedir. Dolayısıyla, askerî yargının görev alanı çağdaş bir hukuk anlayışıyla yeni bir yapıya kavuşturuluyor.

Yapılan bu değişiklikle, askerî mahkemeler, asker kişiler tarafından işlenen askerî suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlendirilmektedir.

Yine, diğer taraftan, devletin güvenliğine, anayasal düzene ve anayasal düzenin işleyişine karşı işlenen suçların yer aldığı davaların ise her hâlükârda, kim tarafından işlenirse işlensin, adliye mahkemelerinde görüşülmesi esas alınıyor.

Yine bu hükümle birlikte, savaş durumu haricinde, asker olmayan kişilerin askerî mahkemelerde yargılanamayacağı ifade edilmiştir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bugün, modern dünyada askerî yargının görev alanı daralmakla birlikte gittikçe adli yargının denetimi altına girmiş ve hatta birçok ülkede askerî yargı tamamen kaldırılmıştır. Bugün ülkemizde de, dünyadaki diğer demokratik ülkelerde mevcut olan böyle bir askerî yargı sistemine ihtiyaç vardır. Burada önemli olan, demokratik, hukukun üstünlüğüne dayanan, yargı birliği çerçevesinde adil yargılanma hakkı ve doğal yargıç ilkelerinin oluşturulmasıdır.

Yine bilindiği üzere, taraf olduğumuz Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile mevcuttaki bir kanun arasında çatışma çıktığı takdirde uluslararası sözleşme esas alınmaktadır. Bu sebeple, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de vermiş olduğu pek çok kararında, sivillerin askerî mahkemelerde yargılanmasını, bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun bir mahkeme tarafından yargılandığı için, dolayısıyla, sözleşmenin 6’ncı maddesinde ifade edilen “adil yargılanma hakkı ihlali” olarak görmektedir. Ergin-Türkiye kararında olduğu gibi, Erikçi-Türkiye kararında olduğu gibi, sayabileceğimiz çok sayıda karar var Türkiye aleyhinde işlenmiş.

Mahkemenin -bu özellikle çok önemlidir- bir diğer çarpıcı gerekçesi de, Türkiye'nin Avrupa Konseyi ülkeleri arasında, sivillerin barış zamanında askerî mahkemelerde yargılanabildiği tek ülke olarak yer almasıdır. Burası çok önemlidir değerli arkadaşlar, Avrupa Konseyi ülkeleri arasında bir tek Türkiye’de barış zamanında siviller askerî mahkemede yargılanabiliyor.

Yine, öte yandan, mahkemeye göre demokratik ülkelerde ordunun asli görevinin ulusal güvenlikle sınırlı olması gerçeği yer almaktadır. Yargı gücünün ise sivil iradeye ait olması gereği tartışmasızdır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; mukayeseli hukuku incelediğimiz zaman da, çoğu demokratik ülkelerde ayrı bir askerî yargı sisteminin bulunmadığını ve asker kişilerin de adli mahkemelerde yargılandığını görmekteyiz. Bazı ülkelerde ise askerî mahkemeler sadece disiplin mahkemesi olarak görev yapmaktadır. Yine, Anayasa Mahkememiz de benzer bir içtihatla, “Suçun Askerî Ceza Kanunu’nda açıkça yer alması onun askerî suç sayılmasına yetmeyecektir.” şeklinde bir karar vermiştir.

İster günümüzdeki evrensel insan hakları çerçevesinde olsun ister Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin konuyla ilgili kararları olsun, yine uluslararası referans belgeleri olarak gördüğümüz katılım ortaklığı belgesi, ilerleme raporları ve iştişari ziyaret raporlarına baktığımız zaman, mukayeseli hukuku incelediğimiz zaman, Anayasa Mahkemesinin bu konuyla ilgili vermiş olduğu karara baktığımız zaman ve bunların hepsini birlikte incelediğimiz zaman bu madde değişikliğinin çağdaş hukuk anlayışı çerçevesinde bir düzenleme olacağı da kaçınılmazdır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; AK PARTİ olarak bugüne kadar yapmış olduğumuz tüm çalışmaların temelinde ve hizmetlerin odağında insan vardır. Dili, dini, rengi, ırkı ne olursa olsun herkese eşit ve adil bir hizmet sunmanın gayreti içerisinde olduk ve olmaya devam edeceğiz; zira, insanı yaşatarak devleti yaşatmaya çalışıyoruz.

Bugün dünyanın 17’nci büyük ekonomisi konumuna gelmiş, bölgesinde lider, komşularıyla iyi ilişkiler kurabilen, artık işkence ve kötü muameleyle anılmayan ve uluslararası alanda her açıdan çok daha iyi bir yerde olan bir Türkiye var. AK PARTİ’yle birlikte Türkiye büyüyor, kalkınıyor, gelişiyor, demokratikleşiyor, çağdaş dünyayla entegre oluyor.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

---

**Kaynak gösterme:** Ahmet Aydın (AK Parti, Adıyaman). “Türkiye cumhuriyeti anayasasının bazı maddelerinin değişiklik yapılması hakkında (s.s.497)”. TBMM Genel Kurulu, 94. Birleşim tutanağı, 25 Nisan 2010. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ahmet-aydin-23-2010-04-25-turkiye-cumhuriyeti-anayasasinin-bazi-maddelerinin-degisiklik-yapilmas (erişim: 29 Ekim 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.