# İl özel idarelerine ve belediyelere genel bütçe vergi gelirlerinden pay verilmesi hakkında kanun teklifi ile plan ve bütçe komisyonu raporu (s.s.:248) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem) - **Konuşmacı:** Ahmet Bukan (MHP, Çankırı) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 123. Birleşim - **Tarih:** 26 Haziran 2008 - **Gündem:** İL ÖZEL İDARELERİNE VE BELEDİYELERE GENEL BÜTÇE VERGİ GELİRLERİNDEN PAY VERİLMESİ HAKKINDA KANUN TEKLİFİ İLE PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU RAPORU (S.S.:248) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ahmet-bukan-23-2008-06-26-il-ozel-idarelerine-ve-belediyelere-genel-butce-vergi-gelirlerinden-pa-2 > Ahmet Bukan (MHP), 26 Haziran 2008 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 123. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: İL ÖZEL İDARELERİNE VE BELEDİYELERE GENEL BÜTÇE VERGİ GELİRLERİNDEN PAY VERİLMESİ HAKKINDA KANUN TEKLİFİ İLE PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU RAPORU (S.S.:248)); konuşma 966 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) MHP GRUBU ADINA AHMET BUKAN (Çankırı) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşülmekte olan 248 sıra sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun Teklifi’nin 5’nci maddesi üzerinde Milliyetçi Hareket Partisi Grubu adına söz almış bulunmaktayım. Bu vesileyle yüce Meclisimizi saygıyla selamlıyorum. Değerli milletvekilleri, 2380 sayılı Kanun’da belediyelere genel bütçe vergi gelirleri üzerinden ayrılan payın sadece nüfus esasına göre dağıtılmış olması ciddi eleştirilere neden olmaktaydı. Nüfus kriterlerinin esas alınması il özel idarelerinde olduğu gibi, belediyeler arasındaki gelişmişlik farklarının da ortadan kaldırılmasına yetmemekte, nüfusu fazla olan belediyeler daha çok pay alırken, ekonomik ve sosyal bakımdan geri kalmış bölgelerde bulunan belediyeler nüfusları az olduğu için daha az pay almakta ve gelişmiş bölgelerde bulunan belediyeler ile aradaki makas açılmakta idi. Yapılan düzenleme ile nüfus kriterlerinin yanına diğer bir önemli kriter olarak da gelişmişlik endeksi getirilmiştir. Buna göre pay dağılımında nüfusun ağırlığı yüzde 80, gelişmişlik endeksinin ağırlığı da yüzde 20 olacaktır. Bu düzenlemelerle belediyeler arasındaki gelişmişlik farkının kapatılarak ülke genelinde bir denge sağlanması hedeflenmektedir. Gelişmişlik endeksine göre dağıtılacak miktar için Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı tarafından tespit edilen en son veriler esas alınacaktır. Bu endeksin kullanımında ilçeler gelişmişlik kat sayısına göre en az gelişmiş ilçeden en çok gelişmiş ilçeye doğru ve eşit sayıda ilçeyi içeren beş gruba ayrılacak ve eşitliği bozan ilçe son gruba ilave edilecektir. Belde belediyelerine bağlı bulundukları ilçenin endeks değeri uygulanacaktır. Gelişmişlik endeksine göre dağıtılacak miktarın yüzde 23’ü birinci gruba, yüzde 21’i ikinci gruba, yüzde 20’si üçüncü gruba, yüzde 19’u dördüncü gruba ve yüzde 17’si beşinci gruba tahsis edilecek; bu tahsilat her grup için gruba giren illerin nüfuslarına göre dağıtılacaktır. Büyükşehir belediyeleri ve büyükşehir ilçe belediyelerine sadece nüfus kriterleri esas olurken belediye ve il özel idarelerine genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan payın dağıtımında nüfusun yanı sıra gelişmişlik seviyesi, kırsal alan nüfusu, yüz ölçümü, köy sayısı da dikkate alınacaktır. Pay dağıtımında nüfus kriterleri yüzde 50, ilin yüz ölçümü yüzde 10, ilin kırsal alan nüfusu yüzde 15, köy sayısı yüzde 10, illerin gelişmişlik endeksinin yüzde 15 oranında ağırlıkları olacaktır. Hükûmet ve teklif sahipleri kendi parti mensubu belediye başkanlarının haksızlıklar karşısında uyarılarını dikkate almamışlardır. İktidar partisi belediye başkanlarının “Teklifin mevcut hâliyle kanunlaşması hâlinde Anayasa ve hukukun eşitlik, adalet ilkelerine, Anayasa’nın 127’nci maddesindeki ‘Mahallî idarelere görevleriyle orantılı gelir kaynakları sağlanır.’ hükmüne aykırı olacaktır.” demeleri bile dikkate alınmaya değer görülmemiştir. Bu teklif hâlen var olan eşitsizliği gidermek yerine daha da artırmaktadır. İçişleri Bakanlığının dağıttığı tablolardan anlaşıldığı kadarıyla teklif yürürlüğe girdiği takdirde 2008 yılında Ankara Büyükşehir Belediyesine kişi başına 328 YTL pay verilirken Çankırı ilimize bunun üçte 1’i kadar yani 168 YTL pay ayrılmaktadır. Buna karşılık Kocaeli Belediyesine de Çankırı’nın yaklaşık 5 katı, Ankara’nın da 3 katına yakın pay ayrılmaktadır. Örnek olarak verirsek gelişmişlik grubu listesine bakıldığında Çankırı beşinci grupta yani en üst seviyede, Amasya dördüncü grupta, Muş ikinci grupta, Tokat dördüncü grupta yer almaktadır. Gerek il özel idarelerinin gerekse belediyeler için gelişmişlik endeksi, pay dağıtımında esas olacak kriterler arasında yer almaktadır. 5’inci maddenin 2’nci fıkrasında yer alan oranlar, eski tasarıda yer aldığı hâliyle korunmuştur. Oysa adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçlarında, 2007 yılı sonu itibarıyla, 2000 yılı nüfus sayımına göre iki bin iki yüz on üç belediyenin nüfusunun azaldığı gösterilmektedir. Tasarıda yer alan kat sayılar, pay dağıtımında belediyeler arasında önemli düzeyde eşitsizlikler ortaya çıkaracaktır. Özellikle belde belediyelerinin de ilçe belediyelerine bağlandıkları dikkate alındığında bu eşitsizlik göreceli olarak daha da artacaktır. Örneğin, Çankırı devamlı göç vermiş, nüfusu 2000 yılına göre 96 bin düşmüş, on dokuz tane belde belediyesinin tamamının kapatma kararı alınmış, ekonomisi gün geçtikçe kötüleyen, iş yerlerinin birer birer kapandığı, karşılıksız çek ve protestolu senetlerin gün geçtikçe arttığı bir il iken gelişmişlik endeksindeki en yüksek grupta olması hangi kriterlere göre tespit edilmiş, bunu anlamak mümkün değildir. Çankırı’nın, gelişmişlik grupları içerisinde ikinci sırada veyahut birinci sırada olması gerekmektedir. Büyükşehir sınırları içerisinde toplanan genel bütçe vergilerinden ayrılan yüzde 5’lik büyükşehir belediye payının yüzde 70’i doğrudan ilgili büyükşehir belediyesi hesabına aktarılacak ve kalan yüzde 30’luk kısmı ise büyükşehir belediyeleri arasında nüfus esasına göre dağıtılacaktır. Büyükşehir pay dağıtım sisteminde mevcut yanlış uygulama yeni tasarıyla devam etmiştir. Öncelikle belirtmek gerekir ki büyükşehir belediyeleri pay dağıtım sisteminde konu olan ve büyükşehir alanlarındaki tahsilatın belirlendiği vergi idaresi sınırlarına ilişkin bilgi yoktur, süreç şeffaf değildir. Mevcut büyükşehir pay dağıtım sistemi, alan tahsilatı esasına dayanmaktadır. Ancak, özellikle Ankara ve İstanbul’un KİT ve büyük vergi mükelleflerinin merkezi olması pay dağıtımında adaletsizliği ortaya çıkartmaktadır. Örneğin kurumlar vergisinin yaklaşık yüzde 35’ini ödeyen mali sektörün merkezleri İstanbul’da, kamu bankaları Ankara’da bulunmaktadır. Oysa bu bankalar tüm ülke çapında faaliyet göstermektedir. Bazı fabrikaların çeşitli illerde üretimde bulunmasına rağmen verginin ödendiği merkez genelde İstanbul ve Ankara olmaktadır. Bu sistemin yeni tasarıda korunmasının yanı sıra genel bütçe vergi payına konu olan bazın da geliştirilmesi adaletsizliği daha da artıracaktır. Ayrıca, alan tahsilatında pay verilmesi genelde eyalet sisteminde uygulandığı için yanlış ve tehlikeli çağrışımlara da yol açabilmektedir. Komisyonda kabul edilen tasarı büyükşehir içerisinde adaletsizliği artırmanın yanı sıra büyükşehir belediyeleri ile diğer belediyeler arasındaki makasın açılmasına neden olacaktır. Büyükşehir belediyeleri petrol ürünleri üzerinden alınan ÖTV, tütün ve alkollü ürünler üzerinden alınan ÖTV ve özel iletişim vergilerinin matraha dâhil edilmesi nedeniyle taslağın genelinde hedeflenen artıştan daha fazla bir pay artışına kavuşacaklardır. Büyükşehir belediyelerine de ilçe belediyelerinden pay verilmesi uygulaması, pay dağıtım sistemini karmaşık hâle getirmektedir. Değerli milletvekilleri, İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun Teklifi mahallî idarelere ilave kaynak sağlanması açısından olumludur. Bununla birlikte mahallî idareler arasında hâlen var olan adaletsizliği daha da artırmasına ilave olarak, hedeflenen 2008 yılı programı uygulamasından bir sapma meydana getirmesinin kaçınılmaz olması, merkezî yönetim bütçesi gelirlerinden alınan kaynağın nasıl telafi edileceği ve mahallî idare harcamalarında da makroekonomik açıdan hangi etkiler yapacağına dair yeterli açıklamaların yapılmaması nedeniyle, teklifin geri çekilerek komisyonda detaylı bir şekilde görüşülüp yeniden Meclise getirilmesinin uygun olacağını düşünüyor; bu vesileyle yeniden düzenlenip gelecek olan il özel idarelerine ve belediyelere genel bütçeden, vergi gelirlerinden pay verilmesi hakkındaki kanunun hayırlı olmasını diliyor, hepinize saygılar sunuyorum. (MHP sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Ahmet Bukan (MHP, Çankırı). “İl özel idarelerine ve belediyelere genel bütçe vergi gelirlerinden pay verilmesi hakkında kanun teklifi ile plan ve bütçe komisyonu raporu (s.s.:248)”. TBMM Genel Kurulu, 123. Birleşim tutanağı, 26 Haziran 2008. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ahmet-bukan-23-2008-06-26-il-ozel-idarelerine-ve-belediyelere-genel-butce-vergi-gelirlerinden-pa-2 (erişim: 28 Ekim 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.