# Tarım ürünleri lisanslı depoculuk kanun tasarı (s.s. 701) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Ali Coşkun (AK Parti, İstanbul) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 30. Birleşim - **Tarih:** 9 Aralık 2004 - **Gündem:** TARIM ÜRÜNLERİ LİSANSLI DEPOCULUK KANUN TASARI (S.S. 701) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ali-coskun-22-2004-12-09-tarim-urunleri-lisansli-depoculuk-kanun-tasari-s-s-701 > Ali Coşkun (AK Parti), 9 Aralık 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 30. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: TARIM ÜRÜNLERİ LİSANSLI DEPOCULUK KANUN TASARI (S.S. 701)); konuşma 1.315 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) SANAYİ VE TİCARET BAKANI ALİ COŞKUN (İstanbul) - Değerli Başkan, çok değerli milletvekili arkadaşlarım; teknik bir yasa tasarısı olduğu için, vaktinizi fazlaca işgal etmeden, bilgi sunmak istiyorum. Bakanlığım tarafından hazırlanıp Yüce Meclisin kabulüne sunulan, başta çiftçilerimiz olmak üzere birçok kesimi ve sektörü yakından ilgilendiren ve onlara birçok katkı sağlayacak olan Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu Tasarısı hakkında sizleri kısaca bilgilendirmek üzere huzurunuzda bulunuyorum. Öncelikle, sistemin dünyadaki durumu hakkında kısa bir açıklama yapmanın uygun olacağını düşünüyorum. Başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere gelişmiş ülkelerde etkin ve yaygın bir lisanslı depoculuk, WRS ile tanınan ürün ticareti sistemi bulunmaktadır. Örnek olarak, Amerika Birleşik Devletlerinde, federal düzeyde 863, eyalet düzeyinde 6 937 lisanslı depo faaliyet göstermekte, Amerika Birleşik Devletlerinin çok büyük firmaları, dünya çapında yatırımlar yapıp lisanslı depo ağı oluşturmakta, ürün ticaret ve pazarlamasında hâkim rol oynamaktadırlar. Bu borsalar, lisanslı depolarla entegre çalışmakta, teslim şartlı vadeli kontratlar, ürün lisanslı depolardan yapılmaktadır. Böylece, tarım bakanlıkları, üretimden depolamaya, pazarlamadan ihracata kadar birçok enstrümanla tarımı destekleyebilmektedir. Lisanslı depoculuk ve ürün borsacılığı hakkında diğer önemli bir bilgi de, tamamen özel sektör eliyle yürütülmekte olmasıdır. Değerli milletvekilleri, sistemin dünyadaki yapısı hakkında bilgi verdikten sonra, müsaadenizle, ülkemizdeki mevcut durum hakkında da kısaca bilgi vermek istiyorum. Müstahsilin, tüketicinin ve malî yapının adil olarak, aldatılmadan, aldanmadan bu sistemden yararlanması, rekabete açık piyasa ekonomisi şartlarında, ürünün kayda girmesiyle, arza, talebe ve kaliteye bağlı olarak fiyatının belirlenmesiyle mümkün olacaktır. Ülkemizde, ürünler, depolama altyapısı olmadığından ve teminat olarak kullanılmadığından, arzın yoğun, fiyatların düşük olduğu dönemde elden çıkarılmaktadır. Bu da, üreticilerin zarara uğramasına yol açmaktadır Ayrıca, pazara arz olunan ürünlerin, gerek kalite standartları gerekse bunları test eden laboratuvar sistemi yetersizdir, genel kabul görmüş veya güvenilir olmaktan uzaktır. Yine, ürün pazarlanırken kalite unsurları objektif olarak test edilemediğinden, bunlar da fiyata yansımamakta ve kaliteli üretim teşvik edilememektedir. Diğer taraftan, ticaret borsalarımız il ve ilçe bazında faaliyet gösterdiklerinden, günümüzde e-ticaret ticaret yoluyla tüm dünyanın pazar olduğu bir dönemde, henüz yetersiz kalmaktadırlar. Buğday ve pamuk dahil tarım ürünlerinin küçük bir bölümü borsa ortamında alınıp satılmakta, büyük bölümü kayıtdışı olarak ticarete konu olmaktadır. Oysaki, şu anda ekonomimizin önündeki en büyük sorunlardan bir tanesi, kayıtdışı ekonomidir. Bir örnek verecek olursak; pamuğun borsaya arz edilmesi halinde; iplik, faturalı; iplikten dokunan kumaş ve konfeksiyon, faturalı olabilmektedir. Borsaya gelmeyen ürünler ise kayıtdışı ekonomiye kaymaktadır. Kayıtdışı ekonomi de, yine, kayıtdışı istihdamı beraberinde sürüklemektedir. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ülkemiz tarımının üretiminden pazarlamaya kadar yaşadığı sorunların hem ülkemiz açısından hem de Avrupa Birliğine uyum açısından da bir an önce çözümlenmesi gerekmektedir. Tarımsal ürün piyasalarımızın, başta Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'daki gibi sağlam bir yapıya kavuşturulabilmesi için, üretimden tüketime kadar olan tüm safhalarda gerekli sistemi kurmak, müesseseleri oluşturmak zorunludur. Üretimden tüketime kadar olan zincirin halkaları gibi birbirine bağlı olan bu müesseseleri oluşturamazsak, tarımın sorunlarını bütünsel olarak göremeyiz ve sorunlarını aşamayız. Bu itibarla, Bakanlığımız, tarımsal ürün piyasalarındaki boşluğun doldurulması ve sistemin işleyişindeki eksik halkaların giderilmesi için, ürün borsalarının geliştirilmesi, tarım satış kooperatifleri birliklerinin yeniden yapılandırılması, tarım satış kooperatifi birliklerinin lisanslı depoculuğa entegrasyonu projeleriyle önemli adımlar atmış bulunmaktadır. Bu projelerin gerçekleşmesine yönelik olarak Bakanlıkça yapılanlara da kısaca değinmek istiyorum. Öncelikle, ürünlerin ulusal ve uluslararası düzeyde pazarlanması imkânını sağlayacak şekilde, mevcut 112 ticaret borsasından sermaye ve altyapısı daha güçlü olanların anonim şirket şeklinde faaliyet göstermeleri ve ürün ihtisas borsalarının kurulması hedeflenmiştir. Bu konu, Meclisimizden geçen 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu içinde yer almıştır. Yine, Bakanlığımız, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ve borsaların katılımıyla hazırlanan Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu Tasarısı mayıs 2004'te Türkiye Büyük Millet Meclisine sevk edilmiş, kasım ayında Tarım, Orman ve Köyişleri ile Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabiî Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonlarında görüşülüp kabul edilmiş ve Genel Kurula sunulmuştur. Bu kanun -Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliğinde olduğu gibi- tarımsal ürünlerin depolanması, ürün senedi vasıtasıyla ürünlerin uluslararası düzeyde pazarlanması, ürün sahiplerine daha ucuz kredi imkânı sağlayabilecektir; zira, müstahsil, elindeki lisansı çek ve senet gibi ciro edebilecek, kredi kefaleti olarak kullanabilecektir. Ayrıca, tarımsal ürün ticaretimizdeki kayıtdışılık asgarîye inecek, daha sağlıklı tarımsal üretim ve destekleme politikaları geliştirilebilecektir. Diğer yandan, ürünlerin standartlarına göre alınıp satılması ve kaliteli ürünlerin daha yüksek fiyatlardan pazarlanmasıyla, kaliteli üretim de teşvik edilecektir. Sağlanan diğer bir gelişme ise, tarım satış kooperatifleri birliklerinin iştigal konusu birçok üründe lisanslı depoculuğa geçerek, ülkemiz tarımına ve üreticisine daha geniş yelpazede hizmet sunabilecek olmasıdır. Gerek ürün ihtisas borsalarının gerekse lisanslı depoculuk sisteminin verimli ve sağlıklı olarak işleyebilmesi için ihtiyaç duyulan vergi düzenlemeleri, vergi muafiyet ve istisnaları konusunda da Bakanlığımız ile Maliye Bakanlığı arasında mutabakat sağlanmıştır. Mutabık kalınan vergi kolaylıkları ve teşvikleri, bu tasarının yasalaşmasını müteakip, Maliye Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulacaktır. Değerli milletvekilleri, konuyla ilgili diğer bir çalışma da vadeli ve opsiyon borsalarının faaliyetine ilişkindir. Üretici ile sanayicilerimizi fiyat risklerinden korumayı amaçlayan vadeli ve opsiyon borsalarının kuruluşu tamamlanmış olup, ilki 2005 yılı ocak ayında İzmir'de faaliyete geçecektir. Ancak, vadeli borsaların etkin şekilde faaliyete geçebilmesi için, vadeli borsaların tamamlayıcısı ve altyapısı olan ürün standartları ve lisanslı depoculuk sisteminin, gelişmiş ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de kurulması mecburiyeti bulunmaktadır. İşte, bu yasa bu imkânları beraberinde getirecektir. Ürün ihtisas borsacılığı ve lisanslı depoculuk sistemi, üreticilerimize, sanayicilerimize, ürün borsalarına ve birçok kesime fayda sağlayacaktır. Şimdi, bu faydalardan kısaca bahsetmek istiyorum. Üreticilerimize sağlayacağı faydalar şunlardır: Mahsullerini depolayabilecekleri güvenli, sigortalı ve sağlıklı depo imkânı. Fiyatların düşük olduğu hasat döneminde ürünlerini satmak yerine lisanslı depolara koyarak, karşılığında alacakları ürün senetlerini teminat olarak göstermek suretiyle, uygun koşullarda kredi temini. Ürünlerin objektif laboratuvar koşullarında standartlarını belirleme ve kalite unsurlarına göre fiyat talep etme kaliteli üretimi teşvik edecektir. Nakliye maliyetinin en aza indirilmesi mümkündür. Ürününü çevresindeki bir iki tüccara satma yerine, ürünün senedinin ürün borsalarında satışa sunulması nedeniyle, çok sayıda alıcının rekabetinden yararlanma ve daha yüksek kazanç elde etme. Sistem, sanayici ve tacirlerimize de kolaylıklar ve faydalar getirmektedir. Depo inşa etme maliyetinden kurtulma ve aslî faaliyet konusuna yoğunlaşma. Talep ettikleri miktar, tür ve kalitedeki ürünü, güvenilir şekilde, elektronik ortamda, mekân sınırlaması olmaksızın, kısa zamanda temin etme. Ellerinde tutacakları ürün senetleriyle, ileride olası fiyat farklılıklarından korunma, risklerini azaltma ve işletmelerinin kâr-zarar durumunu tahmin edebilme, ki, bu konu en çok ihracatta önem kazanmaktadır; o bakımdan, maliyetlerini hesaplayabilme bakımından, üretim siparişini aldığı anda, ileriye dönük olarak, ya vadeli borsadan alacağı mallarla ya da ürün senetleriyle maliyetlerini kontrol altında tutabilecektir. Ellerindeki ürün senetleri vasıtasıyla, işletmelerinin ürün ihtiyacını garanti altına almak yanında, bu senetleri teminat olarak kullanarak, bankalardan kredi sağlayabileceklerdir. Ellerinde ürün senedi bulunan sanayicilerin, tacirlerin fabrika ve işletmelerine en yakın lisanslı depodan ürününü teslim almasıyla, gereksiz ürün taşımacılığının en aza indirilmesi ve nakliye masraflarının düşmesi konularında faydalar sağlanacaktır. Sistem, ürün borsalarımıza da kolaylıklar ve faydalar getirmektedir. Ürün senedi ticaretiyle tescil gelirlerinin artması. Ürünün alıcı ve satıcılarını çok daha büyük bir platformda bir araya getirerek, gerçek fiyat oluşumunun ve işlem hacminin büyümesi. Elektronik ticaretin gelişerek, ürün ticaretinin yaygınlaşması. Borsaların gerçek işlevlerine dönmeleri, modern bir yapıya kavuşmaları ve uluslararası borsa sistemine girebilmesi. Güçlü ve modern borsacılık yapısıyla, ülkemizdeki ürünlerin pazarlanması yanında, içerisinde bulunduğumuz coğrafî bölgedeki ülkelerin ürünlerini de pazarlama ve ticaretten daha büyük pay alma imkânı. Ülkemizdeki zayıf, verimsiz ticaret borsalarının birleşmeye ve ürün ihtisas borsalarına dönüşmeye teşvik edilmesi gibi faydalar getirmektedir. Sistemin sağlayacağı diğer faydalar ise şunlardır: Ürün senedi aracılığıyla, yatırımcılar için, hisse senedi, döviz, altın, faiz gibi yatırım araçlarına alternatif bir yatırım aracı olması. Standardı belirlenmiş ürün ve lisanslı depo sistemiyle, tarım ürünlerinde vadeli piyasalara geçişte altyapı oluşturulması. Elektronik ticarete büyük bir potansiyel oluşturulması. Ürün analizi, depolanması, sigortalanması ve kredi kullanılması nedeniyle, bu sektörlere yeni gelirler ve iş alanları kazandırılması. Lisanslı depoların ve ürün ihtisas borsalarının, yurt içerisinde ve dışında açacakları şubeler vasıtasıyla, ürün pazarlamasında ve dağıtımında büyük kolaylıklar sağlaması. Sistemin getirdiği avantajlar nedeniyle, tarımsal ürün ticaretinin kayıt altına girmesi. Yeni doğacak lisanslı depoculuk ve laboratuvar sistemiyle, banka ve sigorta sektöründe yeni iş alanlarının oluşturularak istihdama katkı sağlanması şeklinde sıralamak mümkündür. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; söz konusu tasarı, özellikle, kayıtdışı işlemler ve üreticilerimize yeni pazarlama imkânları sunmanın yanında, ülke ekonomisine birçok alanda katkı sağlamak gayesiyle hazırlanmıştır. Aynı zamanda, kesimler arasındaki haksız rekabeti de önleyecektir. Beni sabırla dinlediğiniz için teşekkür ederim. İlginize ve desteklerinize şimdiden teşekkür ederek, yasanın hayırlı olmasını diliyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Ali Coşkun (AK Parti, İstanbul). “Tarım ürünleri lisanslı depoculuk kanun tasarı (s.s. 701)”. TBMM Genel Kurulu, 30. Birleşim tutanağı, 9 Aralık 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ali-coskun-22-2004-12-09-tarim-urunleri-lisansli-depoculuk-kanun-tasari-s-s-701 (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.