# Yatırımların ve istihdamın teşviki ile bazı kanunlarda değişiklik yapılması hakkında kanununda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı (s.s.880) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Ali Kemal Deveciler (CHP, Balıkesir) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 97. Birleşim - **Tarih:** 11 Mayıs 2005 - **Gündem:** YATIRIMLARIN VE İSTİHDAMIN TEŞVİKİ İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI (S.S.880) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ali-kemal-deveciler-22-2005-05-11-yatirimlarin-ve-istihdamin-tesviki-ile-bazi-kanunlarda-degisiklik-yapi > Ali Kemal Deveciler (CHP), 11 Mayıs 2005 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 97. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: YATIRIMLARIN VE İSTİHDAMIN TEŞVİKİ İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI (S.S.880)); konuşma 1.130 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) CHP GRUBU ADINA ALİ KEMAL DEVECİLER (Balıkesir) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısının 1 inci maddesi hakkında, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz almış bulunuyorum; hepinizi saygılarımla selamlıyorum. 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Kanun Tasarısı Meclisimizce 29.1.2004 tarihinde kabul edilmiş, bu yasayla 36 il teşvik kapsamına alınmıştır. Teşvik Yasasının kabul edilerek 36 ilin teşvik kapsamına girmesinden bugüne kadar tam onbeş ay geçmesine rağmen 36 ilden sadece teşvik kapsamı dahilinde Uşak, Sivas, Afyon, Malatya, Düzce gibi 5 ile teşvik kapsamı dahilinde gerçekten yatırım yapılmış, diğer 31 ilin büyük bir kısmına hiç yatırım yapılamamış veya bir kısmına da yok sayılacak derecede yatırım yapılabilmiştir. Bugün ise DPT Müsteşarlığınca 2003 yılı için belirlenen sosyoekonomik gelişmişlik sıralamasına göre endeks değeri eksi olan iller de kanun kapsamındaki teşvik ve desteklerden yararlandırılmak istenmektedir. 5084 sayılı Teşvik Yasası kapsamında 13 ilin ilave edilmesiyle il sayısı 49'a çıkarılmaktadır. Teşvik Yasası 49 ili kapsayacak şekilde genişletilerek çıkaracağımız bu yasa, bugüne kadar kendi imkânlarıyla sanayileşen şehirlerin rekabet gücünü ve üretim heyecanını yok etmiş, geri kalmış illeri kalkındırmaya yönelik bu yasayla başarılı iller âdeta cezalandırılmıştır. Kriterleri, kapsamı ve yöntemiyle tartışmaya açık bu yasayla devlet iller arasında ayrımcılık yapma noktasına gelmiş, bu durum, yasa kapsamına alınmayan illerin kamuoyunda haklı olarak küskünlüğüne neden olmuştur. Teşviklerden yararlanacak illerin belirlenmesinde kullanılacak kriter olarak illerin fert başına düşen gayri safî yurtiçi hâsıla tutarları yanında sosyoekonomik gelişmişlik endeksi değerlerinin de kullanılması olumlu bir adım olmakla birlikte, yeterli değildir. Bu iki kriter birlikte kullanıldığında bile hâlâ etkinlik ve verimlilikle, haksız rekabetle ilgili sorular çözüme kavuşturulamayacak ve adil olmayan uygulamalara da devam edilecektir. Bu yasayla kamudaki atıl yatırımlara benzer bir şekilde, şimdi de özel sektörde verimsiz yatırımların yapılmasına yol açılacaktır. Ayrıca, iller arasında haksız rekabete yol açmaktadır. Yatırım teşvik sistemi, sadece kişi başına geliri ve sosyoekonomik gelişmişlik sıralamasını baz almamalı; iller ve ilçelerin özellikleri de gözönüne alınarak sektörel ve bölgesel bazda belirlenmelidir. Türkiye'nin sanayi envanterinin çıkarılmasına acil şekilde ihtiyaç duyulmaktadır. Elimizdeki sanayi kapasitesi belirlenmeli ve Türkiye'nin yatırım haritası acilen çıkarılmalıdır. Bu uygulamalardan sonra, bölgesel ve sektörel bazda teşvikler verilmelidir. Yoksa, sadece, fert başına düşen gelirle teşvik politikası yapmak kesinlikle mümkün değildir. Devletin görevi, yatırımcıya yol göstermektir. Onun içindir ki, yatırımcıya yol gösterilmesi için, Türkiye'nin yatırım haritası mutlaka çıkarılmalıdır ve başarılı illerin üretim heyecanı da korunmalıdır. Türkiye'nin her tarafını sanayileştirmek mümkün olmadığı gibi, bu konuda altyapısı olmayan illeri sanayileştirmek de kesinlikle mümkün değildir. Teşvikler, bölgesel kalkınma hedeflerine uygun bir şekilde ve seçilmiş sektörlere öncelik verecek şekilde uygulanmalıdır. Doğru zamanlarda doğru sektörlere verilecek teşvikler, Türkiye'ye daha çok kazandıracaktır. Mevcut teşvik sistemi, kapsamına alınan her ilde aynı oran ve aynı şartlarda uygulanmayı öngörmektedir. Bu durum, Teşvik Yasasıyla elde edilmesi planlanan amaca hiçbir zaman ulaşılamayacağını göstermektedir. İller arasında bir kademe, bir puanlama yapılmadığı takdirde, haksız rekabet, haksız uygulama devam edecektir. Daha evvel belirttiğim gibi, nasıl onbeş aydır devam eden teşvik uygulamalarından ancak 36 ilin gerçek olarak 5 ili yararlanabilmişse, 49 ile çıkarmamızla bu 5 il sayısı en fazla 1-2 il artabilecek ve teşvikten faydalanacaktır. İller arasında bir puanlama, bir kademe olmadığı takdirde, 49 ilin tamamının teşviklerden aynı derecede, aynı oranda faydalanması öngörüldüğü takdirde, hiçbir yatırımcı, Hakkâri, Şırnak, Ağrı, Muş gibi illerimize yatırım yapamayacağı gibi, her zaman için Kütahya, Afyon, Trabzon, Malatya gibi illerimize yatırım yapmayı uygun bulacaktır. Yine, kalkınmaya ihtiyacı olan ve istihdama ihtiyacı bulunan doğu ve güneydoğu illerimiz teşviklerden ve yatırımlardan gerekli payı alamayacak; teşvik yasası da amacına kesinlikle ulaşamayacaktır. Mevcut Teşvik Yasası, kapsama alınan her ilde aynı oran ve aynı şartlarda uygulamayı öngörmektedir. Bu durum, Teşvik Yasasıyla elde edilmesi planlanan amaca hiçbir zaman ulaşılamayacağını da açık ve net olarak göstermektedir. Üretimin, yatırımın önünü açmak ve işsizliği azaltmak için teşvik uygulamak doğru bir yaklaşımdır; ancak, teşvik yanlış uygulanır, yanlış kriterlere dayandırılırsa, beklentilerin aksine, hiç de arzu edilmeyen sonuçlara neden olabilir; tıpkı, şu anda, 36 ilde uygulandığı gibi. İller arasında haksızlığa yol açar, kaynak israfına neden olur, komşu il sanayicileri arasında devlet eliyle haksız rekabet yaratır ve işsizliği azaltacağım derken, komşu illerde aynı işkolunda birçok işletmenin kapanmasına, dolayısıyla da bu illerde işsizliğin artmasına neden olursunuz. Sayın milletvekilleri, yapılan bu düzenlemeyle, kapsama alınan illerde sektör ayırımına gidilmeden tüm yatırımlar teşvik edilmektedir. Bunun anlamı, haksız rekabetin tüm sektörlerde yaşanacak olmasıdır. Bu olumsuz gelişmelerin sonucunda, doğal olarak, teşvik kapsamında olmayan bir ile yapılması düşünülen yatırım, kapsam dahilindeki diğer illere kayacaktır. Bir yandan yeni istihdam alanlarının açılacağı beklenirken, öte yandan mevcut istihdamımız tehlikeye girmektedir. Oysaki, teşvik uygulamalarının temelinde, kaynakların ülke ekonomisi açısından daha yararlı olacak alanlara yönlendirilmesi yatmaktadır. Onun içindir ki, teşvik yasasının, kesinlikle, bölgesel kalkınma hedeflerine uygun olarak seçilmiş sektörlere öncelik verilerek uygulanması gerekmektedir. Yine, teşviklerin bugünkü gibi hiçbir kademeye ve puanlamaya tabi olmaksızın uygulanması, ilçelerde adil olmayan amaç dışı uygulamalara neden olabilecektir. Komşu iller ile komşu ilçeler arasında, sektörel bazda, aynı sektörde faaliyet gösterenler arasında haksız rekabete yol açacak, rekabet ise, komşu il ve ilçe ekonomisine çok ciddî zararlar verecektir. Örnek vermek istiyorum. Teşvik kapsamındaki Kütahya İlinin Tavşanlı İlçesi, sosyoekonomik gelişmişlik açısından 207 nci sırada, Simav İlçesi ise 387 nci sıradadır. Buna karşılık ise, teşvikten yararlanamayan ve Kütahya İlinin Simav İlçesine 40 kilometre uzaklıktaki Balıkesir İlinin Sındırgı İlçesi sosyoekonomik gelişmişlikte 642 nci sırada, Dursunbey İlçesi ise 604 üncü sırada olmasına rağmen ve de aynı sektörlerde faaliyette bulunmasına rağmen, teşviklerden ve yatırımlardan faydalanamamaktadır. Bu örnekler tüm illerimizdeki ilçelerde çoğaltılabilir. İllerimiz sosyoekonomik açıdan homojen ilçe ve yöreleri kapsamakla, gelişmiş ilçe ve yöre rakamları il göstergelerini yükseltmektedir. İl göstergelerine dayalı teşvik ve değerlendirmeler, geri kalmış ile yöre mağduriyetini de artırmaktadır. Onun içindir ki, bölgesel ve sektörel dengesizliklerin giderilebilmesi için, teşviklerin sadece il bazında değil de ilçeler bazında yapılması gerekmektedir. Örnekleme yapmak istiyorum. 5084 sayılı Kanunun 29.1.2004 tarihinde kanun kapsamına alınan 36 ilde ve bugün ilave edeceğimiz 13 ille birlikte teşvikten faydalanan 49 ilin tamamını dikkate aldığımızda, bu illerde toplam 479 ilçe bulunmaktadır. Şu anda teşvik kapsamına aldığımız 49 il 479 ilçeyi kapsamakta ve bu 479 ilçenin 101'i artı endeks değerde, 378'i ise eksi endeks değerde olup, 479 ilçenin tamamı teşvik kapsamına girmekte ve teşvikten faydalanmaktadır. Teşvikten faydalanamayan 49 ilin dışındaki 32 ilde ise toplam 393 ilçe bulunmaktadır. Bu ilçelerin 226'sı artı endeks değerde, 167'si eksi endeks değerde olmasına rağmen, tamamında, bu eksi endeks değerdekilerin de tamamı, teşvik kapsamında bu illerin dışında kaldığından dolayı, bunlar da otomatik olarak teşvik kapsamı dışında kalmaktadır. Görüldüğü gibi, teşvik kapsamına girmeyen bu 32 ilimizin 167 ilçesi eksi endekste olmasına ve sosyoekonomik gelişmişlik endeksinde kalkınmaya ve yatırıma ihtiyacı olmasına rağmen, teşvik kapsamı dışında bırakılmaktadır. Oysaki, teşvik kapsamına giren 49 ilin 101 ilçesi sosyoekonomik gelişmişlikte artı endeks değerde olmasına rağmen, haksız bir şekilde teşviklerden faydalanmaktadır. Bu da büyük bir haksızlık olacaktır. Oysaki, biz, ilçeler bazında sosyoekonomik gelişmişlik endeksinde eksi değerdeki tüm ilçeleri kapsama aldığımızda, bu artı değerdeki 101 ilçenin yerine -şu andaki teşvikten faydalanan artı değerdeki 101 ilçenin yerine- eksi değerdeki, kapsama girmeyen 32 ilin 167 ilçesini aldığımızda, yani, mevcut duruma 66 ilçe ilave ediyoruz. (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) --- **Kaynak gösterme:** Ali Kemal Deveciler (CHP, Balıkesir). “Yatırımların ve istihdamın teşviki ile bazı kanunlarda değişiklik yapılması hakkında kanununda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı (s.s.880)”. TBMM Genel Kurulu, 97. Birleşim tutanağı, 11 Mayıs 2005. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ali-kemal-deveciler-22-2005-05-11-yatirimlarin-ve-istihdamin-tesviki-ile-bazi-kanunlarda-degisiklik-yapi (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.