# Uyuşmazlık mahkemesinin kuruluş ve işleyişi hakkında kanun ile hakimler ve savcılar yüksek kurulu kanununda değişiklik yapılması hakkında kanun tasarısı (s.s.:225)

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem)
- **Konuşmacı:** Ali Öztürk (AK Parti, Konya)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 134. Birleşim
- **Tarih:** 23 Temmuz 2008
- **Gündem:** UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN KURULUŞ VE İŞLEYİŞİ HAKKINDA KANUN İLE HAKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN TASARISI (S.S.:225)
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ali-ozturk-23-2008-07-23-uyusmazlik-mahkemesinin-kurulus-ve-isleyisi-hakkinda-kanun-ile-hakimle

> Ali Öztürk (AK Parti), 23 Temmuz 2008 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 134. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN KURULUŞ VE İŞLEYİŞİ HAKKINDA KANUN İLE HAKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN TASARISI (S.S.:225)); konuşma 994 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

AK PARTİ GRUBU ADINA ALİ ÖZTÜRK (Konya) – Sayın Başkan, değerli üyeler; görüşülmekte olan 225 sıra sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun ile Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Tasarısı hakkında grubum adına söz aldım. Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum.

Esasen, görüşülmekte olan yasa teknik ve bir usul yasasıdır, Uyuşmazlık Mahkemesinin kuruluş ve işleyişiyle ilgili yasadır. Anayasa’mızın 158’inci maddesinde Uyuşmazlık Mahkemesiyle ilgili düzenleme getirilmiştir. Diğer bir deyişle, Uyuşmazlık Mahkemesi anayasal bir kuruluştur.

Anayasa’mızda ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinde belirtildiği şekilde Uyuşmazlık Mahkemesi, adli, idari ve askerî yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkilidir.

Değişik yargı yerleri arasındaki uyuşmazlık iki türlü olmaktadır. Olumlu uyuşmazlık: Bu hâlde, değişik yargı mercileri kendilerinin görevli olduklarını kabul etmeleriyle ortaya çıkan uyuşmazlık hâlidir. Mesela, bir davada hem adli hem de askerî yargının kendi görevine girdiği yönündeki uyuşmazlık gibi.

Olumsuz uyuşmazlık: Bu hâlde de değişik yargı mercileri kendilerini görevli saymadıklarında ortaya çıkan uyuşmazlık hâlidir. Mesela, bir davada hem adli hem de askerî mahkemenin görevlerine girmediği yönünde ortaya çıkan uyuşmazlık gibi.

Uygulamada çok rastlanan uyuşmazlık türü olumsuz uyuşmazlıktır. Bu takdirde, her iki mahkeme de kendi görev alınana girmediği kararı verdiği takdirde dosya Uyuşmazlık Mahkemesine gönderiliyor, Uyuşmazlık Mahkemesi de hangi yargı yerinin bu davaya bakacağını belirliyor ve bu yargı yerinin görevsizlik kararı kaldırılıyor. Bu karar kesin olduğundan görevsizlik kararı kaldırılan yargı yeri bu davaya bakmak zorunda kalıyor. Ancak Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan sıfatıyla baktığı davalar ile Anayasa Mahkemesinde açılan siyasi partilerin kapatılması davalarında uyuşmazlık çıkarılamıyor.

Bugünkü durumda Uyuşmazlık Mahkemesinin ayrı binası olmayıp Anayasa Mahkemesi binasında yargı faaliyetlerini sürdürmekte, 1 başkan ile 12 asıl 12 yedek üyeden kurulmaktadır.

Uyuşmazlık Mahkemesinde hukuk ve ceza bölümleri olmak üzere iki bölüm vardır. Her bölüm 1 başkan ile 6 üyeden kurulur. Birlikte toplanan hukuk ve ceza bölümleri Uyuşmazlık Mahkemesi genel kurulunu oluşturur. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı Anayasa Mahkemesince kendi asıl ve yedek üyeleri arasından seçilmektedir.

Uyuşmazlık Mahkemesi 12/6/1979 tarihli 2247 sayılı Kanun’la ve yirmi dokuz yıl önce kurulmuştur. Sınırlı yargı faaliyetiyle ilgili olarak her ne kadar 1924 tarihli Teşkilatı Esasiye Kanunu’nda yargı yerleri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarının çözüleceği bir yargı mercisinden bahsedilmemiş ise de yargı ayrılığı ilkesi ve kişilerin hak arama hürriyetlerinin güvence altına alınması için 9/7/1945 tarihinde 4788 sayılı Kanun’la yalnızca hukuk alanında doğan uyuşmazlıkları çözmek üzere Uyuşmazlık Mahkemesi kurulmuştur. 1961 Anayasası’nın 142’nci maddesi “yüksek mahkeme” adıyla Uyuşmazlık Mahkemesini düzenlemiştir. Buna dayanılarak da 12/6/1979 tarihli ve 2247 sayılı Kanun’la bugünkü Uyuşmazlık Mahkemesi kurulmuştur. 1982 Anayasası 158’inci maddesinde bu maddenin varlığını korumuştur.

Uyuşmazlık Mahkemesinin kuruluşundan bu yana aradan geçen uzun sürede yargı faaliyetiyle ilgili bazı hukuki ve mali sorunların giderilmesiyle ilgili yeni düzenlemeler getirilmektedir.

Esasen, Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığının, 10/7/2008 tarihli, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına hitaben yazılan yazısında, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un bazı maddelerinde 1998 yılından bu yana değişiklik yapılmasıyla ilgili yazışmaların devam ettiğini, hâlen Türkiye Büyük Millet Meclisi gündeminde olan bu tasarının Türkiye Büyük Millet Meclisi tatile girmeden Genel Kurulda öncelikle görüşülmesine dair görüş ve taleplerin de bu tasarının önemli ihtiyaçları karşıladığı ve hemen yasalaşmasındaki yasal faydayı ortaya koyduğu görülmektedir.

Görüşülmekte olan tasarı ne tür yenilikler getirmektedir? Öncelikle, bu yasa tasarısı 22’nci Yasama Döneminde 25/6/2004 tarihinde Başkanlığa sevk edilmiş, Türkiye Büyük Millet Meclisi Adalet Komisyonundan bazı değişikliklerle geçtikten sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine gelmiş ancak Türkiye Büyük Millet Meclisinin seçim kararından sonra 22’nci Yasama Dönemi sona erdiğinden tasarı kanunlaşamamıştır.

Bu defa, 23’üncü Yasama Döneminde 4/4/2008 tarihinde yenilenerek Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine gelen bu tasarıda belirtilen önemli değişiklikler şöyle sıralanabilir:

2247 sayılı Kanun’un yürürlükteki 2’nci maddesine göre Uyuşmazlık Mahkemesinin kurullarında görev yapacak üyelerin bir kısmı, ilgili yüksek mahkeme tarafından gösterilen 2 kat aday arasından Cumhurbaşkanınca seçilmekteydi. Yapılan değişiklikle Uyuşmazlık Mahkemesinin kurullarında görev yapacak üyelerin tamamının yüksek mahkemelerin genel kurullarınca doğrudan seçilmesi esası getirilmektedir.

Kanun’un yürürlükteki 4’üncü maddesine göre Mahkeme Başkanının görev süresi iki dönemle sınırlı bulunmaktaydı. Üyeler için ise herhangi bir süre sınırı konulmamıştı. Ayrıca üyelikte boşalma olması hâlinde yeni seçilen üye, yerine seçildiği kişinin süresini tamamlamaktaydı. Yapılan değişiklikle Mahkeme başkanının görev süresine ilişkin sınırlama kaldırılmakta, Mahkeme üyelerinin dönem esasına göre seçilmeleri yerine her seçilen üyenin dört yıl süreyle görev yapması kuralı getirilmektedir. Böylece Mahkeme kurullarının süreklilik arz eden bir görünüme kavuşturularak daha istikrarlı bir şekilde çalışmasına imkân tanınmaktadır.

Kanun’un 12, 13 ve 17’nci maddelerinde düzenlenmiş olan yasal sürelerin adli tatil dönemine rastlaması hâlinin sonuçları Kanun’da düzenlenmemiş olup bu durum farklı uygulamalara sebep olmaktadır. Kanun’un 18’inci maddesine eklenen bir fıkra ile bitimi adli tatile rastlayan sürelerin tatilin bittiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılması kabul edilerek uygulamada yaşanılan tereddütlerin giderilmesi amaçlanmaktadır.

Kanun’un 38’inci maddesinde yapılan değişiklikle, Uyuşmazlık Mahkemesi başkan vekili, başsavcı, üye, savcı ve raportörlerine ödenecek ücretler günün koşullarına uygun olarak artırılmaktadır.

2247 sayılı Kanun’un 2’nci maddesine göre, Uyuşmazlık Mahkemesinde görev yapan bir kısım üyeler ilgili yüksek mahkemenin göstereceği 2 kat aday arasından Cumhurbaşkanınca seçilmektedir. Kanun’un 2’nci maddesinde yapılan değişiklikle Uyuşmazlık Mahkemesinin kurullarında görev yapacak üyelerin tamamının yüksek mahkemelerin genel kurullarınca doğrudan seçilmesi esası getirildiğinden, 13/5/1981 tarihli ve 2461 sayılı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu’nun 1 ve 4’üncü maddelerinde de buna paralel olarak gerekli değişiklikler yapılmaktadır.

Kanun’un 32’nci maddesinde yapılan değişiklikle, Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığına bağlı olarak Genel Sekreterlik birimi kurulması ve bu birim bünyesinde memur kadroları ihdas edilerek Mahkemenin asli ve sürekli personele sahip kılınması, Kanun’un 39’uncu maddesinde yapılması düşünülen değişiklikle, Uyuşmazlık Mahkemesinin mali ihtiyaçlarının Adalet Bakanlığı bütçesine eklenerek bütçeden karşılanması yerine Mahkemeye bağımsız bütçe tahsis edilmiştir.

Kanun’a eklenmesi düşünülen ek 2 maddeyle de Uyuşmazlık Mahkemesi için genel kadro usulüne tabi personel kadrosu ihdas edilmesi yönünde hükümler de yer almakta iken Adalet Komisyonunda yapılan görüşmelerde Uyuşmazlık Mahkemesinin iş yükünün fazla olmaması ve iş yükünde meydana gelecek arızi artışlar karşısında personel ihtiyacının Adalet Bakanlığı, Yargıtay ve Danıştay kadrolarına görevlendirme yapılması suretiyle karşılanabilmesi sebebiyle bu hükümler tasarı metninden çıkarılmıştır. Şüphesiz ki Uyuşmazlık Mahkemesinde yargı faaliyetini yürütenler de sonuçta bağımsız mahkemenin üyeleri olan yargıçlardır.

Anayasa’mızın 138’inci maddesindeki yargı teminatına da uygun olan bu düzenlemenin yukarıda bahsettiğimiz yeni değişikliklerle birlikte Uyuşmazlık Mahkemesindeki bu değişikliğin hayırlı uğurlu olmasını diliyor, yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum. (AK PARTİ sıralarından alkışlar)

---

**Kaynak gösterme:** Ali Öztürk (AK Parti, Konya). “Uyuşmazlık mahkemesinin kuruluş ve işleyişi hakkında kanun ile hakimler ve savcılar yüksek kurulu kanununda değişiklik yapılması hakkında kanun tasarısı (s.s.:225)”. TBMM Genel Kurulu, 134. Birleşim tutanağı, 23 Temmuz 2008. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ali-ozturk-23-2008-07-23-uyusmazlik-mahkemesinin-kurulus-ve-isleyisi-hakkinda-kanun-ile-hakimle (erişim: 29 Ekim 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.