# Anayasa değişikliklerinin halkoyuna sunulması hakkındaki kanunda değişiklik yapılmasına ilişkin kanun teklifi (s.s.:462) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem) - **Konuşmacı:** Bekir Bozdağ (AK Parti, Yozgat) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 68. Birleşim - **Tarih:** 3 Mart 2010 - **Gündem:** ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİNİN HALKOYUNA SUNULMASI HAKKINDAKİ KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN TEKLİFİ (S.S.:462) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/bekir-bozdag-23-2010-03-03-anayasa-degisikliklerinin-halkoyuna-sunulmasi-hakkindaki-kanunda-degis > Bekir Bozdağ (AK Parti), 3 Mart 2010 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 68. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİNİN HALKOYUNA SUNULMASI HAKKINDAKİ KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN TEKLİFİ (S.S.:462)); konuşma 1.204 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) AK PARTİ GRUBU ADINA BEKİR BOZDAĞ (Yozgat) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna Sunulması Hakkındaki Kanun’da değişiklik öngören teklifin 3’üncü maddesi üzerinde AK PARTİ grubu adına söz aldım. Bu vesileyle yüce heyetinizi saygıyla selamlıyorum. Saygıdeğer arkadaşlar, bu görüşmeler yapılırken, görüşmelerin başından beri bir tartışma yapılıyor. “Bu teklif Anayasa’nın 67’nci maddesindeki engele takılır ve uygulanmayabilir yani dört ay uygulanabilir veyahut da bir sene uygulanmaz, bir seneden sonra uygulanabilir.” şeklinde değerlendirmeler yapıldı. Bu değerlendirmeler yapılırken de Anayasa’dan birtakım hükümler burada okundu ve yorumlandı. Şimdi müsaadenizle, bunu bir de ben değerlendirmek istiyorum. Tabii bunun takdirini bizi izleyen siz değerli milletvekilleri ve milletimiz yapacaktır, bu konuları inceleyenler de ileride bunların üzerinde gerekli değerlendirmeleri yapacaktır. Şimdi Anayasa’nın 67’nci maddesinin son fıkrasını beraber bir okuyalım: “Seçim kanunlarında yapılan değişiklikler…” Çok net, seçim kanunlarında yapılan değişiklikler. “…yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmaz.” Burası da çok net, seçimlerde uygulanmaz. Peki, şimdi soru şu: Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna Sunulması Hakkındaki Kanun bir seçim kanunu mu? Önce bu sorunun cevabını aramamız lazım. Şimdi, bunun için gene Anayasa’ya bir müracaat etmekte fayda var. Bakıyoruz Anayasa’nın 67’nci maddesinin birinci fıkrasına, diyor ki: “Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak, seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasî parti içerisinde siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir.” Dikkat edin, virgül virgül ayırıyor, ayrı ayrı; o ayrı, o ayrı, o ayrı, ondan sonra halk oylamasını da ayrıca zikrediyor. Bunlar aynı olsa niye ayrı ayrı zikretme gereği duydu. Öte yandan, devam ediyoruz, ikinci fıkra: “Seçimler ve halk oylaması serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre…” devam ediyor. Ne diyor? “Buna göre yapılır.” Seçimler böyle yapılır diyor. Bakın, daha ne yapılır? Halk oylaması da böyle yapılır, diyor. Oy kullanılırken şöyle şöyle olur. Hani seçimlerde diyordu ya 67’ye son, eğer seçimlerden kasıt halk oylamasını da içerisine alıyor ise Anayasa koyucu ve Anayasa, o zaman burada seçimler ve halk oylamasında oy şöyle kullanılır diye oyla ilgili birtakım nitelikleri zikrederken ayrı ayrı zikretme gereği neden duyuyor? Devam ediyoruz, üçüncü fıkra: “Onsekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme -dikkat edin, seçme- ve halk oylamasına katılma haklarına sahiptir” diyor. Demek ki seçme ayrı bir hak, halk oylamasına katılma ayrı bir hak. Hepsini okumayacağım. Bunları sayıyor, sondan bir önceki fıkraya gelip diyor ki orada… Hep yukarıda bir bir, beraber, yan yana kullanıyor, “Seçim kanunları…” diye başlıyor, “temsilde adalet, yönetimde istikrar ilkesini bağdaştıracak şekilde yapılır…” Son fıkrasında da diyor ki… seçim kanunlarında eğer mantığa baktığınızda, silsileye baktığınızda, seçimle halk oylamasını bu son fıkra ayırmamış olsaydı aynen şunu derdi yukarıdaki silsile gibi: “Seçimlerde ve halk oylamasında“ veya ”seçim kanunlarında veya halk oylaması kanunlarında” diye başlaması lazım ama bakıyorsunuz Anayasa koyucu bunu söylemiyor. Neden? Çünkü seçim kanunları ayrı şey, halk oylaması ayrı şey. Bir defa, bu kanunun adı seçim kanunu değil. Bir başka şeye bakıyoruz: Anayasa’nın 175’inci maddesi, maddenin başlığına bakıyoruz: Anayasa’nın değiştirilmesi, -daha- seçimlere ve halkoylamasına katılma” diyor. Anayasa’nın değiştirilmesi, seçimlere ve halk oylamasına katılmadan bahsediyor. Demek ki seçimlere katılma ayrı şey, halk oylamasına katılma ayrı şey. Yine bunun son fıkrasında da: “Halkoylamasına, milletvekili genel ve ara seçimlerine ve mahallî genel seçimlere iştiraki temin için, kanunla para cezası dahil gerekli her türlü tedbir alınır.” Şimdi, burada da ayrı ayrı sayıyor. Aynı şey olsa bu kadar ayrı saymasının ne gereği var. Gelelim Anayasa’nın 79’uncu maddesine, o da çok önemli bir madde. Bu madde de maalesef, farklı değerlendirmelere tabi tutuldu. Nedir maddenin başlığı: “Seçimlerin genel yönetim ve denetimi” Birinci fıkra aynen şöyle söylüyor: “Seçimler, yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır.” İkinci fıkra bunu biraz daha açıyor, ne manaya geldiğini söylüyor, seçimlerin yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapıldığını söylüyor. Şimdi son fıkrasını beraber okuyup bir kez daha değerlendirelim. Ne diyor: “Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halkoyuna sunulması, Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi işlemlerinin -dikkat buyurun- genel yönetim ve denetimi de milletvekili seçimlerinde uygulanan hükümlere göre yapılır.” Ne yapılırmış ona göre? Genel yönetim ve denetimi; sandıkların oluşumu, listelerin olması, oraya kurulların atanması, sayım, döküm ve benzeri gibi konular oradan uygulanır diyor. Bunlar aynı olsaydı, bu “de” vurgusu yaparak, ayrı bir fıkrada zikrederek, önceki burada da uygulanırdı mantığı olabilir mi? Olamaz. Anayasa’nın hükümleri çok açık. Halk oylaması ayrı şeydir, seçim kanunları ayrı bir şeydir, Halk Oylaması Kanunu ayrı bir şeydir. Bir defa bunu açık ve net olarak ortaya koyalım. Anayasa açık. Peki, şimdi “seçimlerde uygulanır” diyor, dikkat buyurun. Yani bu seçim kanunu olmadığına göre… Adı da üzerinde. Ne adı? Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna Sunulması Hakkındaki Kanun. Seçimlerin Temel Hükümleri veya Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun, Mahallî İdarelerle İlgili Seçim Kanunu, Milletvekili Seçim Kanunu değil, Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna Sunulması Hakkındaki Kanun. Bir defa kanunun adı başka. Bu nedenle buraya girmez; bu bir. İki, ne diyor: “Seçim kanunlarında yapılan değişiklikler, yürürlüğe girdikten sonraki bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmaz.” Ben şimdi soruyorum değerli arkadaşlar: Seçimlerden kasıt nedir? Siz seçimden… Adı üstünde, seçim yapıyorsunuz, ya milletvekili seçiyorsunuz ya belediye başkanı seçiyorsunuz veyahut da il genel meclisi seçiyorsunuz veya belediye meclisi üyesi seçiyorsunuz. Seçimden murat birini seçmektir, “evet” oyunu herhangi birine basmaktır, reddetmek yoktur orada ama halk oylamasında bir seçim yoktur, ne vekil seçimi vardır ne belediye başkanı seçimi vardır ne muhtar seçimi ne ihtiyar heyeti seçimi; kimseyi seçmez halk oylamasında. Ne vardır? “Kabul” veya “ret” vardır. Bir nevi millet kabulüne sunuluyor, vatandaş “kabul ediyorum” diyorsa kabul ediliyor, Anayasa’nın aradığı çoğunluk varsa, reddediliyorsa ret yapıyor. Seçim yok, birilerini seçme yok ve burada da çok açık. Öte yandan, bakın, bu, 2001’de yapılan düzenlemeyle Anayasa’ya konulan bir hüküm. Bunun gerekçesi de aynı şekilde. 24’üncü maddeyle ekleniyor, orada diyor ki: Yeni eklenen bir fıkra ile konjonktürel değişikliklerle seçim kanunları açısından yer verilmemesi amaçlanmıştır. Amaç ne? Çok basit. Seçime yakın Parlamento çoğunluğunu elinde bulunduranlar seçimde kendilerine avantaj sağlayacak seçim kanunlarını değiştirerek, birtakım düzenlemeler yaparak seçime gitmesinler diye konulan bir engeldir yoksa halk oylaması lazım olduğu zaman milletin oyuna müracaat edilmesin diye konulmuş bir düzenleme değildir. Şimdi, deniyor ki, şöyle bir şey söyleniyor, ben de size sormak isterim: Şimdi, altmış güne indi, yürürlüğe girdi; halk oylaması için süre altmış gün, doğru. Peki, Anayasa’nın 67’nci maddesini uyguladı, buna da getirdiler uyguladılar; uygulayamazlar, uygulamaları mümkün değil ama işte hukuku eğdiler, büktüler uyguladılar, o zaman hangisi uygulanacak? Yüz yirmi gün de yürürlükten kalktı. (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) BEKİR BOZDAĞ (Devamla) – Başkanım, bitiriyorum. BAŞKAN – Buyurun efendim, tamamlayın konuşmanızı. BEKİR BOZDAĞ (Devamla) – Bir kısım diyor ki: “Efendim, eskisi kalktığı için, yenisi de uygulanmayacağı için bir sene sonra uygulanır.” veya bir kısım diyor ki: “Burada boşluk doğar, o zaman YSK kendi doldurur.” Peki, sorum şu: Milletvekili seçimleri 17 Temmuz 2011’de yapılacak Kanun’a göre. Şimdi, 17 Temmuza yakın -çok net söylüyorum- Milletvekili Seçimi Kanunu’nda veya Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’da biz bir değişiklik yapsak, bu mantığa göre Yüksek Seçim Kurulu seçimlerin bir yıl uzatılmasına mı karar verecek? Yani dört yılda değil de beşinci yılda mı yapacak? Ne kadar mantıklı bir iş bu, olabilir mi? HAKKI SUHA OKAY (Ankara) – Yani o değişiklik uygulanmayacak; seçim olacak ama o değişiklik uygulanmayacak. Sizinki nasıl bir mantık! BEKİR BOZDAĞ (Devamla) – İki: Bakın, burada açık hüküm, ne diyor: “Milletvekili seçimi kanunlarında hüküm uygulanır.” Biz, Milletvekili Seçimi Kanunu’nda bir değişiklik mi yapıyoruz? Seçmen Kütükleri Kanunu’nda bir değişiklik mi yapıyoruz? Seçimle ilgili herhangi bir kanunun virgülüne mi dokunuyoruz? Yok öyle bir şey. Konuyu doğru okumak, doğru anlatmak gerektiğini ifade ediyor, hepinizi saygıyla selamlıyorum. (AK PARTİ sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Bekir Bozdağ (AK Parti, Yozgat). “Anayasa değişikliklerinin halkoyuna sunulması hakkındaki kanunda değişiklik yapılmasına ilişkin kanun teklifi (s.s.:462)”. TBMM Genel Kurulu, 68. Birleşim tutanağı, 3 Mart 2010. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/bekir-bozdag-23-2010-03-03-anayasa-degisikliklerinin-halkoyuna-sunulmasi-hakkindaki-kanunda-degis (erişim: 29 Ekim 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.