# Türkiye'nin demokratikleşme sürecine ilişkin

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Berhan Şimşek (CHP, İstanbul)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 95. Birleşim
- **Tarih:** 5 Mayıs 2005
- **Gündem:** TÜRKİYE'NİN DEMOKRATİKLEŞME SÜRECİNE İLİŞKİN
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/berhan-simsek-22-2005-05-05-turkiye-nin-demokratiklesme-surecine-iliskin

> Berhan Şimşek (CHP), 5 Mayıs 2005 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 95. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: TÜRKİYE'NİN DEMOKRATİKLEŞME SÜRECİNE İLİŞKİN); konuşma 469 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

BERHAN ŞİMŞEK (İstanbul)- Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; 6 Mayıs 1972'de idam cezaları infaz edilen Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının anısına ve Türkiye'nin demokratikleşme sürecine ilişkin gündemdışı söz almış bulunuyorum; Yüce Meclisi saygıyla selamlarım.

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın Anayasayı zorla değiştirme suçlamasıyla idamlarının infazının 33 üncü yıldönümündeyiz. Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının yargılanmalarının bağımsız bir mahkeme tarafından yapılmadığı ve sonucun siyasî bir karar olduğu hukukçular tarafından yıllardır dile getirilmektedir. Doğal hâkim güvencesi ve evrensel hukuk kuralları gözetilmeden verilen bu haksız idam kararı, alelacele, 6.5.1972 tarihinde infaz edilmiştir.

Mahkemelerin idam cezası vermesinde siyasî konjonktür etkili olmaktadır. İdamlar, darbe hukukunun ve diktatörlerin bir cezalandırma yöntemidir. Mahkeme savcısının "onlar mahkemeye iyi davransalardı, indirim uygulanır, cezaları müebbede çevrilirdi" şeklinde yıllar sonra söylediği sözler, bu yargılama sürecinin ne kadar önyargılı, hukukdışı olduğunu ortaya koymaktadır.

Meclisin, idam kararının infazına yönelik aldığı kararda büyük etkisi olan dönemin Başbakanı, cezanın infazından yıllar sonra yaptığı bir açıklamada, mahcup bir ifadeyle "biz, bu cezanın infazına oy verdik, o günkü şartlar onu gerektiriyordu" demiştir.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Deniz Gezmiş ve arkadaşları kimseyi öldürmemiş; Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam cezaları, maalesef, Meclis kararıyla infaz edilmiş ve kesinleşmiştir. 1972 yılında, İsmet Paşa ve arkadaşları, Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam cezalarının infazına ilişkin Meclisin almış olduğu kararın yürürlüğünün durdurulması ve iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuşlar, bu çabalar da sonuç vermemiştir.

Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının kuşağı, daha iyiye ulaşmak için, memleketi, halkı uğruna kendini hiçe sayabilen, şu anda sahip olduğumuz ve vazgeçemeyeceğimiz haklarımız için kendilerini ateşe atabilmiş, haksızlığa isyan etmiş bir kuşaktır. Anayasayı zorla değiştirmek suçlamasıyla idam edilen Deniz Gezmiş ve arkadaşları "bu Anayasayla memleket yönetilemez" diyen dönemin başbakanına karşı, Anayasaya sahip çıkmak için, Samsun'dan Ankara'ya, tam bağımsızlık ve Mustafa Kemal Atatürk yürüyüşünü düzenlemişlerdir. Mamak Cezaevinde, 12 Mart muhtırası sonrası, özgürlükçü 1961 Anayasasının değiştirilmesini protesto için ölüm oruçlarına gitmişlerdir.

Ulusal kurtuluş mücadelesi vermiş bir ülkenin çocukları, maalesef, bu mücadeleden sonra, elli yıl sonra, tam bağımsız Türkiye istedikleri için idam edildiler. Tam bağımsız Türkiye talebiyle, Türkiye'nin üslerinin kullanılmasına karşı çıkmışlar, Türkiye'nin siyasal ve ekonomik bağımsızlığını talep etmişlerdir. Hırsızlığın, yolsuzluğun, yoksulluğun, savurganlığın bitmesini istemişler, demokrasi ve adalet talep etmişlerdir. Bu talepleri ve özlemleri nedeniyle idam edildiler.

Türkiye, bu idam cezalarının infazıyla, bir kuşağı ve o kuşağın iddialarını yok etti. Bu idamlar, aynı zamanda, bu özlemlerin idam edilmesiydi. Bir kuşağın bu özlemlerini yok etmek, Türkiye'ye pahalıya mal oldu. Türkiye, hâlâ, o kuşağın iddialarını yok etmenin acı bedelini ödüyor.

Ülkemizde, yaşadığımız yoksulluğun, yolsuzluğun, vurgunların, siyasal ve iktisadî bağımsızlığı savunan politikalardan uzaklaşılmasının temelinde bu idamlar yatmaktadır.

Bu idam cezalarının infazı için, merkez sağ partiler, maalesef, o dönem büyük çaba harcadılar ve elli yıldır Türkiye'yi idare ediyorlar; Türkiye'nin geldiği şekil ve şemail de ortadadır.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının ölüm cezalarının yerine getirilmesine dair kanunun yürürlükten kaldırılması için, Cumhuriyet Halk Partisi Grubunun vermiş olduğu kanun teklifi Adalet Komisyonu gündeminde adalet beklemektedir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

---

**Kaynak gösterme:** Berhan Şimşek (CHP, İstanbul). “Türkiye'nin demokratikleşme sürecine ilişkin”. TBMM Genel Kurulu, 95. Birleşim tutanağı, 5 Mayıs 2005. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/berhan-simsek-22-2005-05-05-turkiye-nin-demokratiklesme-surecine-iliskin (erişim: 1 Kasım 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.