# İl özel idareleri kanunu tasarısı ile içişleri avrupa birliği uyum ve plan ve bütçe komisyonu raporu (s.s.583) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Bülent Baratalı (CHP, İzmir) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 105. Birleşim - **Tarih:** 23 Haziran 2004 - **Gündem:** İL ÖZEL İDARELERİ KANUNU TASARISI İLE İÇİŞLERİ AVRUPA BİRLİĞİ UYUM VE PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU RAPORU (S.S.583) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/bulent-baratali-22-2004-06-23-il-ozel-idareleri-kanunu-tasarisi-ile-icisleri-avrupa-birligi-uyum-ve > Bülent Baratalı (CHP), 23 Haziran 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 105. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: İL ÖZEL İDARELERİ KANUNU TASARISI İLE İÇİŞLERİ AVRUPA BİRLİĞİ UYUM VE PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU RAPORU (S.S.583)); konuşma 945 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) CHP GRUBU ADINA BÜLENT BARATALI (İzmir) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşmekte olduğumuz İl Özel İdaresi Kanunu Tasarısının, il encümeninin düzenlenmesi hakkındaki 25 inci maddesi üzerinde görüşlerimi ve Cumhuriyet Halk Partisi Grubunun görüşlerini sunacağım; hepinizi saygıyla selamlıyorum. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; az önce okunan şekliyle, il özel idaresinin bir organı olan il encümeninin teşkili, Anayasamızın 127 nci maddesine ve daha önce imzaladığımız Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartının 3 üncü maddesine aykırı bulunmaktadır; çünkü, Anayasamızın 127 nci maddesi ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartının 3 üncü maddesi, yerel yönetimlerin karar organlarının serbest seçimlerle, eşit oyla, doğrudan, genel oyla ve gizli seçimle, seçmenler tarafından oluşturulması amir hükmünü getirmektedir. Oysa, şimdiki, yürürlükteki durumun aksine, yeni kanun tasarısıyla, il genel meclisi içerisinden seçilmiş 5 üyenin yanına, vali tarafından atanan, daire başkanlarından, müdürlerden oluşan 5 tabiî üye, doğal üye getirilmektedir. Bu teşkil şekli, az önce söylediğim gibi, Anayasamızın 127 nci ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartının 3 üncü maddesine aykırı bulunmaktadır. Anayasamızın mahallî idareleri düzenleyen 127 nci maddesinin birinci fıkrasını sizlere okumak istiyorum: "Mahallî idareler; il, belediye veya köy halkının mahallî müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir" denilmektedir. Şimdi, il encümenlerinin, karar organı mı, yoksa bir icra organı mı olduğu, bir yürütme organı mı olduğu tartışılabilir. Çeşitli görüşler var; bazı görüşlere göre il encümenleri icra organıdır, bazı görüşlere göre karar organıdır, bazı görüşlere göre de karma organlardır. Bu konuda, 1988 yılında, o zamanki siyasî partilerimizden anamuhalefet partisi Sosyaldemokrat Halkçı Parti Genel Başkanı Sayın Erdal İnönü'nün Anayasa Mahkemesine giderek elde ettiği, ürettiği bir iptal hükmü var. Yine, 3360 sayılı Kanunla oluşturulan köy hizmetleri il müdürünü, il özel idaresi müdürünü ve bayındırlık ve iskân müdürünü encümene dahil ederek tabiî üye olarak kabul eden bu düzenleme, yani, 3360 sayılı Kanunun o ilgili maddesi iptal edildi. Şu anda, il özel idarelerinin bu icra organı, il genel meclisi üyeleri içerisinden bir yıl için seçiliyor ve bunlar, şu anda, tabiî üyeler olmadan görevlerini icra ediyorlar. Ne zamandan beri icra ediyorlar; 1988 yılından beri icra ediyorlar; yani, onaltı yıllık bir tatbikat var. Onaltı yıllık bu tatbikat içinde, seçilmiş üyeler, yani, halkın genel oyla, eşit oyla, gizli oyla ve serbest seçimlerle kabul ettiği ve seçtiği, meclislerden gelen bu arkadaşlarımız, yani il daimî encümen üyeleri görevlerini bihakkın yerine getiriyorlar ve şu ana kadar hiçbir sıkıntı olmadığı halde, şimdi, biz, bunların yanına, seçilmiş, iradeyle gelmiş, halkın iradesiyle gelmiş olan bu arkadaşlarımızın yanına vali tarafından atanan 5 üye getiriyoruz; yani, sonuç olarak, valiyle beraber 11 kişilik olan bu kurulda vali ve tabiî üyeler 6 kişi; ama, seçilmiş üyeler 5 kişi oluyor. Biz, Cumhuriyet Halk Partisi olarak, bunun halkın iradesiyle örtüşmediğini, bağdaşmadığını düşünüyoruz. Bu nedenlerle, daha önce Anayasa Mahkemesi kararı da olduğundan, bu organın içerisinden tabiî üyelerin çıkarılması gerektiğini düşünüyoruz. Zaten Anayasa Mahkemesi de daha önce böyle bir karar vermiş. Şimdi, biz, İl Özel İdareleri Kanununu değiştirdik; daha önceki dönemlerde senede üç kez toplanan il genel meclislerinin her ay ve beş günde bir toplanması esasını getirdik; daha doğrusu, her ay beş gün toplanmasını düzenledik; karar organıyla icra organını ayırdık; dolayısıyla, Anayasanın 127 nci maddesini ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartının 3 üncü maddesini aştık denebilir; fakat, bu konuda çok ilginç yazılar var. Özellikle 29 Mayıs 2003 tarihli Türkiye Raporu, Avrupa Konseyi İzleme Raporu aynen şöyle: "Türkiye'de merkezî idarenin yerel yönetimler üzerinde önemli yetkiler kullandığı, birçok alanda merkezî idarenin atanmış yöneticilerinin seçilmiş yöneticilerden daha fazla yetkilere sahip olduğu görülmekte" ve "eğer Avrupa Birliğine girecekseniz bunları da düzeltiniz" denilmektedir Türkiye'ye. Bunlar da gözönüne alınırsa, Anayasaya aykırılığın devam ettiğini düşünmekteyiz. Bu nedenle, bu tabiî üyelerin, yani bir kere atanarak yaşamları boyu... Norm kadro da alan bu tabiî üyelerin, en az yirmibeş yıl bu makamları kullanacağını ve buraları işgal edeceğini düşünmeliyiz. Yani, seçilmiş üyeler, her beş yılda bir seçimlere girecekler, meydanlarda sorgulanacaklar, aileleri, gelmişleri geçmişleri sorgulanacak, para harcayacaklar ve seçimle gelecekler; ama, tabiî üyeler, norm kadroyu da alırlarsa, emekli oluncaya kadar, bu makamları, il daimî encümeni üyesi sıfatıyla muhafaza edecekler. Bu, siyasetin akışına ve siyasetin tanımına, gelişine ters diye düşünüyorum. Bu nedenle, bunların buralardan çıkarılması gerekiyor. Aksi takdirde, biraz da yerelleşecek olan bu organlarda, bu meclislerde siyasî üyeler, siyasetin getirdiği, seçimle gelen üyeler ikinci plana düşer ve bunlar, mahalde, yerelde artık ikinci sınıf encümen üyeleri olarak görülür ve tabiî üyeler, hiç de hakları olmadan bunların önüne geçer diye düşünüyorum. Şimdi, bu alanı düzenleyen, yani, il özel idarelerini düzenleyen ilk kanun, 13 Mart 1913 tarihli İdarei Umumiyei Vilayat Kanunu Muvakkati adı altında yayımlanmış. Buralarda herhangi bir atanmış üye yok. İkinci yasa ise, az önce söylediğim gibi, 1987 yılında çıkarılmış ve 3 tabiî üye bunun içine konulmuş. Bunu da Anayasa Mahkemesi iptal etmiş. Şimdi ise, 1988'den beri, daha önce de söylediğim gibi, uygulama, il daimî encümeni, sadece valinin başkanlığında -şimdi, belki genel sekreterin başkanlığında, 3360'dan sonra- seçilmiş üyelerden oluşuyor. Biz, şimdi, aynen maddede söylenildiği gibi "il encümeni, valinin başkanlığında, il genel meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği 5 üye ile biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere valinin her yıl birim amirleri arasından seçeceği 5 üyeden oluşur" diyoruz. Özellikle nitelikli çoğunluk aranan kararlarda, valinin ve onunla beraber hareket etmesi düşünülen bu tabiî üyelerin, valiyle beraber istediği gibi karar alacağı düşünülebilir. Bu böyle düzenleneceğine, geliniz, biz, bu 5 tabiî üyeyi bu kuruldan çıkaralım; ama, bunlar, encümen toplantılarında bu heyetin yanında bulunsunlar ve maddenin son fıkrasında yazıldığı gibi, encümen toplantılarına gündemdeki konularla ilgili olarak, ilgili birim amirleri vali tarafından, oy hakkı olmaksızın, görüşleri alınmak üzere çağrılabilsinler. Bunları, bir danışma organı olarak, işin gidişatını bilen insanlar olarak çağırabiliriz ve görüşlerini alabiliriz diye düşünüyorum. Demokrasinin, seçilmiş insanların, halkın iradesini daha iyi yansıtabileceği, daha iyi kararlar alabileceği, halkın beklentilerine, isteklerine daha çok cevap verebileceği düşüncesiyle, hepinize saygı ve sevgilerimi sunuyorum. Teşekkür ederim. (Alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Bülent Baratalı (CHP, İzmir). “İl özel idareleri kanunu tasarısı ile içişleri avrupa birliği uyum ve plan ve bütçe komisyonu raporu (s.s.583)”. TBMM Genel Kurulu, 105. Birleşim tutanağı, 23 Haziran 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/bulent-baratali-22-2004-06-23-il-ozel-idareleri-kanunu-tasarisi-ile-icisleri-avrupa-birligi-uyum-ve (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.