# Uluslararası ceza mahkemeleri hk. - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Burhan Kuzu (AK Parti, İstanbul) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 34. Birleşim - **Tarih:** 19 Şubat 2003 - **Gündem:** ULUSLARARASI CEZA MAHKEMELERİ HK. - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/burhan-kuzu-22-2003-02-19-uluslararasi-ceza-mahkemeleri-hk > Burhan Kuzu (AK Parti), 19 Şubat 2003 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 34. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: ULUSLARARASI CEZA MAHKEMELERİ HK.); konuşma 686 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) BURHAN KUZU (İstanbul)- Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; gündemdışı konumuzun başlığı, uluslararası ceza mahkemesi ya da mahkemeleri. Böyle bir konunun gündeme gelmesinin sebebi şu: 10-12 Şubat tarihlerinde Moskova'da bir toplantıya katılma fırsatı bulduk. Bu toplantıya, değerli büyükelçimiz İstanbul Milletvekili Sayın Onur Öymen ve Ankara Milletvekilimiz Haluk İpek Beyle birlikte katıldık. Orada bu mahkeme bir kez daha, 40 ülke tarafından, masaya yatırılmış oldu. Bu mahkemeye baktığımız zaman, bu mahkeme, 1998 yılında Roma Statüsü çerçevesinde kurulmuş olan bir mahkeme. Mahkemenin kuruluş amaçları içerisinde asıl olarak birkaç konu var; şöyle sıralanıyor: Soykırımı, buna benzer suçları yargılamak, insanlığa karşı işlenen suçları yargılamak, savaş suçlarını yargılamak, barışa karşı işlenen suçları yargılamak. Şimdi, bu sayılanların dışında, Türkiye bakımından asıl önemli olan terör meselesi ve dünya bakımından da yine çok çok önemli olan uyuşturucu meselesi bu mahkemenin görevleri arasında gözükmüyor. Bu bakımdan, baktığımızda, Türkiye dahil birçok ülke bu statüyü imzalamamış, tabiî ki, onaylamamış haliyle de. İmzalamayan ülkelere baktığımızda, bunların arasında Amerika'yı görüyoruz; birçok yerde askeri bulunması sebebiyle bu imzadan kaçınıyor. Çin Halk Cumhuriyeti -malumunuz- kendi iç birtakım dengeleri bakımından bu statüyü imzalamamış. İsrail'in yine kendine göre gerekçesi var; fakat, Türkiye'nin gerekçesi, terör konusunda bu mahkemenin yetkili olmaması ya da böyle bir yetkinin statüde yer almamış olması şeklinde gözüküyor. Yine imzalamayan ülkeler arasında Çin var, Rusya var ve Arap dünyası var, Bağımsız Devletler Topluluğu var. Belki birçok bölgeyi saydım; ama, 139 ülke de imzasını atmış; yani, çok geniş çapta bir katılım da gözüküyor. Mahkeme bu suçları yargılarken, millî devletin yetkilerini gözetiyor. Şimdi, divan yetkilerine baktığımız zaman, evvela birinci yetkiyi, zaten, prensip olarak millî devlete bırakmış. Şayet, millî devlet, savaş suçlularını yargılamak durumundaysa, kendisi bu işe karışmıyor; fakat, bu devlet suçluları yargılamaz ya da yapılan yargılama göstermelik kalırsa, işte o zaman devreye giriyor ve statüde bu konuda şöyle deniliyor: Ancak, tüm bunlar, Uluslararası Ceza Mahkemesinin yetkisinden kaçırmak amacıyla göstermelik bir yargılama yapıyor. Böyle bir durum olursa, ancak o zaman mahkeme devreye giriyor ve gerekli yargılamayı yaparak cezayı veriyor. Verdiği cezalar nelerdir diye baktığımızda, verilen cezalar şu dört grupta toplanıyor: Ömür boyu hapis cezası verebiliyor, otuz yıla kadar hapis cezası verebiliyor, para cezası olabiliyor, sağlanan menfaat ve malın müsaderesi olabiliyor. Bütün bunları gözönünde bulundurduğumuz zaman, tabiî, bu, ölüm cezası olan ülkeler bakımından bir sorun çıkaracağa benziyor. Altını bir kez daha çiziyorum: Bu mahkeme, milletlerarası ceza mahkemesi olmakla beraber, ülkelerin millî yargılamalarına -bu anlamda yargılamalarına- prensip olarak karışmıyor; üye devletler, şayet yargılamayı kendileri yapmazlarsa, ancak o zaman devreye giriyor ki, bu önemli bir hüküm olarak gözüküyor. Peki, daha önceki dönemlerde bu tür yargılama yapan birtakım mahkemeler yok mu; hepimizin bildiği gibi, tarihte Nürnberg ve Tokyo Mahkemeleri bunun örnekleridir; son olarak da Bosna-Hersek'teki kıyımla ilgili kurulan mahkemeyi gösterebiliriz. Yalnız, bu mahkemeler geçici olarak kurulan mahkemelerdir ve görevleri bittikten sonra da kapanma durumuyla karşı karşıya kalıyorlar. Yalnız, bu mahkemelere çok ciddî bir itiraz var; o da şu, mesela, özellikle Nürnberg Mahkemeleri için "galip gelenlerin mağlup olanları yargıladığı bir mahkeme, tarafsız kalamaz, emirle hareket ediyor" deniliyor. İşte, özellikle, bu birtakım itirazları gidermek bakımından Uluslararası Ceza Mahkemesini desteklemek gerektiğini düşünüyoruz. Şimdi, Moskova'daki toplantı bunun devamı oldu dedim; kısaca ona da değineyim: Orada, demin saydığım değerli arkadaşlarımızla beraber, Türkiye'yle ilgili olarak ne lazımsa, gerekeni söyledik ve... (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) BAŞKAN - Buyurun. BURHAN KUZU (Devamla) - ...bu sözünü etmiş olduğumuz konuşma sırasında vurguladığımız konu, Türkiye bu toplantıya katıldı; ama, bu mahkemenin göreviyle alakalı statüyü imzalamadı. Sebebi nedir diye sorulduğunda; biz, bunun sebebini terörle alakalı konulara bakmaması şeklinde gösterdik. Birinci gün o kadar yoğun konuşmamıza ve tartışmamıza rağmen -Sayın Öymen'in de çok büyük katkıları oldu, onu burada belirtmek istiyorum, keza Sayın İpek'le birlikte- bildiriye maalesef, Türkiye'yle alakalı olan bu terör konusunun girmesi talebimiz girmedi. Biz, tabiî, bunun üzerine toplantının bildiri tartışması kısmında Türkiye'nin ağırlığını göstermek bakımından var gücümüzle çalıştık ve birçok ülkenin desteğini almak suretiyle, bu mahkemenin görev alanına terörizmin de girmesinin gerektiğinin metne girmesini sağlamış olduk. Bu, bir açıdan Türkiye'nin başarısıdır; bunu burada özellikle belirtmek istiyorum. Tabiî ki statüye bu henüz girmiş değil; ama, temenni bazından, en azından ileride değişiklik sırasında bunun girmesi gerektiğini özellikle vurgulamış olduk. 40 devleti tabiî küçümsememek lazım; bunların tamamının imzası var bu statüde. Bir nevi parlamenterler tamamı bunların. O açıdan, gittikleri ülkelerde bunları gündeme getirmiş olacaklar. --- **Kaynak gösterme:** Burhan Kuzu (AK Parti, İstanbul). “Uluslararası ceza mahkemeleri hk”. TBMM Genel Kurulu, 34. Birleşim tutanağı, 19 Şubat 2003. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/burhan-kuzu-22-2003-02-19-uluslararasi-ceza-mahkemeleri-hk (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.