# 2005 mali yılı bütçe kan.tas. son gün tümü üzerinde - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Edip Safder Gaydalı (Bitlis) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 43. Birleşim - **Tarih:** 28 Aralık 2004 - **Gündem:** 2005 MALİ YILI BÜTÇE KAN.TAS. SON GÜN TÜMÜ ÜZERİNDE - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/edip-safder-gaydali-22-2004-12-28-2005-mali-yili-butce-kan-tas-son-gun-tumu-uzerinde > Edip Safder Gaydalı, 28 Aralık 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 43. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: 2005 MALİ YILI BÜTÇE KAN.TAS. SON GÜN TÜMÜ ÜZERİNDE); konuşma 943 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) EDİP SAFDER GAYDALI (Bitlis) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; sözlerime başlamadan önce Yüce Kurulu saygıyla selamlıyorum. Bütçesini görüştüğümüz 2005 yılının, geride bırakmakta olduğumuz yıldan, memleketimiz, bölge ve dünya bakımından, daha kolay, daha başarılı olacağını söylemek zor. Bölgemizde, gerginlik, silahlı ihtilaflar, stratejik maddeler mücadelesi devam etmektedir. Bazı bölge memleketlerinin, nükleer dahil, kitle imha silahlarını geliştirmekte olması ciddî tehdit kaynağı oluşturmaktadır. Dünyada belirsizlik, birçok bölgede istikrarsızlık hâkimdir. Atlantik ilişkilerindeki soğukluk devam etmektedir. Çin'in Asya Pasifik'teki siyasî ve askerî ağırlığı artmakta, yayılmaktadır. Rusya Federasyonu, ciddî iç meselelerine rağmen, siyasî alanda global bir rol oynamaya çalışmaktadır. Bu çerçevede, Sayın Başkan Putin'in memleketimize yaptığı resmî ziyaret başarılı ve faydalı olmuştur. Fransız filozof Raymond Aron'un Republic Imperial (İmparatorluk Cumhuriyeti) olarak adlandırdığı Amerika Birleşik Devletleriyle 1947 Truman Doktriniyle başlayan işbirliğimiz büyük gelişme göstererek stratejik boyutlar kazanmıştır. Daha en az otuz yıl bir numaralı dünya gücü olarak kalacağı kabul edilen Amerika'yla baş gösteren güven bunalımını ve soğukluğu süratle gidermek lazımdır. Doğuşunda ilk tanıyan yedi memleket arasında bulunduğumuz İsrail'le ilişkilerimizi soğutmakta bir fayda yoktur. Komşumuz Yunanistan'ın Güney Kıbrıs Rum idaresiyle birlikte Avrupa Birliği içinde veto silahını kullanarak enosis yolunu zorlaması, Ege üzerindeki iddialarını masaya getirmesi, geliştirmek istediğimiz ilişkilere büyük bir darbe olur. Kafkaslar ve Ortaasya'daki kardeş cumhuriyetlerle ilişkilerimizi iki yıldır bulunduğu buzdolabından süratle çıkarmak, yaymak, geliştirmek gerekir. Asıl güç kaynağımızın oralarda bulunduğunu unutmamak lazım. Komşumuz Ermenistan, Amerika ve Avrupa'daki diasporasını Türkiye'ye karşı bir baskı aracı olarak kullanmaktan vazgeçmelidir. Yürütülmekte olan yıkıcı faaliyetler faturasının bir gün Erivan'a sunulacağı bilinmelidir. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; içeriye, kendimize baktığımızda, tablonun parlak olduğunu söyleyebilmek isterdim. Bize yakışmayan, övünemeyeceğimiz rekorlarımız var. Dünya refah sıralamasında 88, kaliteli yaşam sıralamasında 96, temiz toplum sıralamasında 76 ncı sıradayız. Bu son derece rahatsız edici tabloyu değiştirmemiz, hem de süratle değiştirmemiz gerekiyor. İkinci bir tablo, 1991 Kasım ayında sadece 79 trilyon lira olan içborç stokumuz, halen 225 katrilyon lira. Dışborçlarımız 150 milyar dolar. IMF'yle varılan yeni anlaşmayla bu rakam iki yıl içinde 170 milyar dolara çıkacak. Tüketim için faiz ve borç ödemek için borç almak kısırdöngüsünden mutlaka çıkmalıyız. Senenin ilk onbir ayı itibariyle dışticaret açığımız 34 milyar dolar. Bu kıskaç içinde ekonominin sağlıklı olması, güçlenmesi zordur. Radikal kararlar gerekiyor. Bu tabloya rağmen, kamu lüks ve israfında en ufak bir kısıtlama yok. Bu lüks ve israfı sürdürebilmek için altyapı ve proje yatırımlarında aşırı sınırlama uygulanıyor. Altyapısı gelişmeyen bir ekonomi büyümede zorluk çeker. Yeni yıl bütçesi, bu çarpık tabloyu muhafaza ediyor. Bu bütçeye iyi veya kötü diyebilmek, nereden, nasıl bakıldığına bağlı; eğer bütçe disiplini açısından bakılacak olursa, bu bütçeye iyi demek gerekir; eğer ülkeye hizmet, yatırım açısından bakılacak olursa, bu bütçeye kesinlikle yetersiz, kötü bir bütçe demek gerekir. 155 500 000 000 YTL'lik bütçe giderlerinden yatırım harcamalarına ayrılan pay, sadece 10 100 000 000 Yeni Türk Lirasıdır. Bu rakam, 2005 yılı bütçesinin yüzde 65'ine ve gayri safî millî hâsılanın da binde 2'sine tekabül ediyor. Ayrıca, bu ödeneklerden yıl içerisinde ne kadar kesintiye gidileceğini de bilemiyoruz. Demek ki, 2005 yılında, kamuda yatırım hamlesi yok. Oysa, çok ciddî altyapı yatırımlarına, eğitim ve sağlık yatırımlarına ihtiyaç var. Sene 2005; 1 000 000 çocuğumuz okul yokluğundan eğitim göremiyor; OECD'nin 40 memleket arasında yaptığı eğitim başarı yarışmasında 34 üncü sıradayız; kitap yayımlama ve okumada en son sıralardayız, ciddî bir eğitim ve kültür bunalımı yaşıyoruz. Anadolu köylerimiz, canlı müzeler gibi, Ortaçağ manzaralarını muhafaza etmektedir. Binlerce köyümüz içmesuyundan mahrum. Milyonlarca insanımız, çoğu gençler olmak üzere, iş bulamıyor. Milyonlarca insanımız açlık sınırında, nüfusumuzun yüzde 80'i için fakirlik kadere dönüştü. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bu kısıtlı sürede, bütçenin bütün kalemleri üzerinde konuşmam mümkün değil; fakat, bana çarpıcı gelen vergi gelirlerine kısaca değinmek istiyorum. Hükümet üyesi arkadaşlarımızın zaman zaman belirttiği gibi, ülkemizde vergi yükü çok ağırdır. En son, Sayın Başbakanımız, bu gerçekten hareketle, geçenlerde, vergi indiriminde bulunulacağını açıkladı ve ardından da kimi kalemlerde yeni yıl itibariyle vergi indirimlerinin olacağı belirtildi. Bu güzel haberin kaynağının bütçede mutlaka olması gerekir. 2004 yılı bütçe hedeflerine ve gayri safî millî hâsıla hedeflerine göre vergi yükü yüzde 23,6 oluyor; ancak, 2005 yılı vergi yükü yüzde 24,7'ye çıkıyor. Bu, gayri safî millî hâsıladaki artıştan daha fazla vergi artışı anlamına geliyor. 2005 yılında öngörülen yüzde 8 enflasyon oranı ve yüzde 5 büyüme oranına rağmen, vergi gelirlerinde yüzde 20 artış öngörülüyor. Bu, vergi gelirlerinde reel artış anlamına geliyor. Yine, maalesef, bu artış, dargelirlinin belini büken dolaylı vergilerde oluşuyor. Dolaylı vergilerin payı 2004'te yüzde 71 iken, vergi iyileştirmelerinin olacağı iddia edilen 2005 yılında yüzde 74'e yükseliyor. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; elli yıllık demokrasi tecrübemize rağmen, devleti, bürokrasiyi vatandaşın emrine maalesef sokamadık. Bürokrasimiz, kendisini kaideler ve vatandaş üzerinde görmeye devam ediyor. Kaideler, sadece yönetilenler için geçerli. Türkiye'de büyük meselelerden kaçmak, ertelemeyi çözüm olarak görmek alışkanlığı yerleşti, çarpık manzaralar kimseyi rahatsız etmiyor. Radikal değişiklik ve reformlara ihtiyacımız var, bunlardan kaçamayız. İşleyebilir, modern, vatandaşın emrinde yeni bir devlet yapısına ihtiyacımız vardır. Bürokrasinin iç ve dış yayılması, lüks ve israf mutlaka durdurulmalıdır. Alınacak radikal kararları, atılacak büyük adımları, millet ve Parlamento olarak göğüslememiz gerekiyor. Türkiye'nin üretim rakamları, yetmiş milyonun beden ölçülerine uymuyor. Bu rakamları büyütmemiz, birkaç misline çıkarmamız gerekiyor. Başkalarının bizim için düşünmesini, icraat yapmasını bekleyemeyiz. Üretmeden tüketmeye devam edemeyiz. 82 nci yılına giren, savaş görmeyen, zengin insan ve tabiat kaynaklarına sahip, yetmiş milyonluk Türkiyemiz, teknoloji çağında, dünyada tarihine yakışır yerini almalıdır. Bu yeri bize vermezler, biz alacağız. Özelleştirme alanında dünyada en başarısız memleketiz. Bürokrasi, burada da gücünü gösteriyor, özelleştirmeyi önlüyor. Bu gidişle, Özelleştirme İdaresini özelleştirmemiz gerekecek. Acilen "Özelleştirme" İdaresinin adı, "Özelleştir" İdaresi olarak değiştirilerek, bu kurumu işlevsel bir hale getirmemiz gerekiyor. Değerli milletvekilleri, 20 nci Yüzyılı kapatarak, artık, 21 inci Yüzyılda yol aldığımızı görmeli ve kabul etmeliyiz. Süratle değişen dünyada, yerimizde sayamayız. Daha seneler öncesi, bir uçak şirketi reklamı "Atlantik Nehrini bizimle aşın" diyordu. Concorde uçağı 3 saatte aştı; Amerikalıların denediği yeni bir uçak, saatte 11 000 kilometre süratle 45 dakikada aşacak. (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) --- **Kaynak gösterme:** Edip Safder Gaydalı (Bitlis). “2005 mali yılı bütçe kan.tas. son gün tümü üzerinde”. TBMM Genel Kurulu, 43. Birleşim tutanağı, 28 Aralık 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/edip-safder-gaydali-22-2004-12-28-2005-mali-yili-butce-kan-tas-son-gun-tumu-uzerinde (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.