# Bor ve ürünleri araştırma enstitüsü kurulması hk.kan tas. ( s.sayısı :135 ) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Enis Tütüncü (CHP, Tekirdağ) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 87. Birleşim - **Tarih:** 29 Mayıs 2003 - **Gündem:** BOR VE ÜRÜNLERİ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ KURULMASI HK.KAN TAS. ( S.SAYISI :135 ) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/enis-tutuncu-22-2003-05-29-bor-ve-urunleri-arastirma-enstitusu-kurulmasi-hk-kan-tas-s-sayisi > Enis Tütüncü (CHP), 29 Mayıs 2003 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 87. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: BOR VE ÜRÜNLERİ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ KURULMASI HK.KAN TAS. ( S.SAYISI :135 )); konuşma 721 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) CHP GRUBU ADINA ENİS TÜTÜNCÜ (Tekirdağ) - Teşekkür ederim Sayın Başkan. Değerli milletvekilleri, hepinizi sevgiyle, saygıyla selamlıyorum. Aslında, 7 nci madde, 8 inci maddeyle bir arada ele alınması gereken bir madde. Bu nedenle, ben, 7 nci maddeyle ilgili görüşlerimin bir bölümünü 8 inci madde üzerinde zorunlu olarak dile getirmek durumundayım ve 8 inci maddede de Grubum adına ben söz alacağım. Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; 7 nci maddeye göre, başkanlık, enstitünün icra kuruludur. İcra kurulu 4 kişiden oluşuyor; enstitü başkanı ve 3 grup koordinatörü. Yönetim kurulu, en üst karar organı olarak kararları alacak; başkanlık, yani enstitü başkanı ile 3 grup koordinatöründen ulaşan ekip, bu kararları yaşama geçirecek. Grup koordinatörlüklerine bakıyoruz, yasa tasarısının 8 inci, 9 uncu, 10 uncu ve 11 inci maddelerinde düzenlenmiş. Ancak, bu maddelerde, bakıyoruz, her bir grup adına hareket edecek grup koordinatörü var mı yok mu; grup koordinatörü olacak mı olmayacak mı; bu belli değil. Yani, grup koordinatörü kavramı tasarının hiçbir yerinde yok. Bununla ilgili, 8 inci maddenin son fıkrasına bir ekleme yapmak gerekiyor. Bunu, 8 inci maddeyle ilgili konuşmam sırasında dile getireceğim ve 8 inci maddeyle ilgili önergenin oylanması sırasında da gerekçesiyle birlikte bu sunulmuş olacak. Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; bizim, Cumhuriyet Halk Partisi olarak, bor konusundaki duyarlılığımız, borun stratejik bir madde olmasının yanında, geçmiş yıllarda, Türkiye'de, ibretle izlediğimiz bir oyunun oynanmış olmasından kaynaklanmaktadır; yani, bizim duyarlılığımızın, aslında, sizin duyarlılığınız olması gerekiyor; çünkü, oynanan bu oyunu, ibretle, hepimiz izledik. Oyun, 1960'lı yıllarda sahneye konuluyor. 1963 yılında, Borax Consolidated Limited isminde bir şirket bir rapor hazırlıyor ve Türkiye'deki bor rezervinin tükenmiş olduğunu dünyaya ilan ediyor; 1963 yılında. Buna rağmen, Türkiye'de bor üretimi devam ediyor; çünkü, bor, satıhta, yüzeyde, her tarafta bor -kimi illerimiz için söylüyorum- üretimi devam ediyor; ama, Türk özel girişimcileri, yabancı tröstlerin elinde, tam anlamıyla oyuncak duruma düşürülüyor. Ham borun ton fiyatı 40 dolar düzeylerinde, bilemediniz 50 dolar düzeylerinde tutuluyor ve 1978 yılına geliniyor. 1978 yılında, hepimizin bildiği gibi, 2172 sayılı Yasayla, bor yatakları devletleştiriliyor. Bu yasa, 1983 yılında, 2840 sayılı Yasayla delinmeye çalışılıyor; dikkatinizi çekiyorum, delinmeye çalışılıyor. O yılda, tronanın önemi anlaşılamamıştı. Trona, 2840 sayılı Yasanın kapsamı dışına çıkarılıyor ve hemen arkasından Rio Tinto, Kazan'da büyük bir trona yatağı buluyor ve işletmeye başlıyor. 1960'larda başlayan o tezgâh, böyle, çok ince bir şekilde, telkâri işçilikle yürüyor. Geliyoruz 1985 yılına, 1978 tarihli 2172 sayılı Yasa, bu kez, 3213 sayılı Yasayla yeniden delinmeye çalışılıyor. Bu yasanın yürürlüğe giriş tarihinden sonra bulunacak bor yataklarının, özel sektör tarafından işletilmesi öngörülüyor; ancak, bu yasanın 49 uncu maddesi, borların ihracatındaki usul ve esasların belirlenmesini Bakanlar Kuruluna bırakıyor. İyi yapıyor; yani, burada son anda bir fren yapılarak, en azından, bor ihracatı açısından bir kontrol getiriliyor. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Eti Holding, 1978 yılında çıkarılan bu yasanın sayesinde, dünya bor piyasasında, Türkiye'yi belli bir yere taşımıştır; Şu anda, Eti Holding, 4 tane rafine üründe, diyebilirim ki, dünya çapında iddialı bir konuma getirilmiştir. Şimdi, iktidarıyla muhalefetiyle bize düşen bir görev var. Oyun belli, karşımızdaki büyük tröst belli; US Boraxın bütün dünyadaki gücü belli, Rio Tintonun (ana şirketin) dünya maden kaynaklarındaki durumu belli; tek tabanca. O zaman, bu durumda, iktidarıyla muhalefetiyle bize düşen bir görev var; bu görev, katmadeğeri yüksek olan bor uç ürünlerinde teknoloji üretmek, dünya pazarlarında rekabet gücümüzü ve piyasa payımızı artırmaktır. Bizim, bor alanında -yine muhalefetiyle iktidarıyla- nihai amacımız ise, borun, enerji alanında, hidrojen enerjisinde kullanılmasını sağlamak olmalıdır. Eğer, bu teknolojiyi bir an önce biz üretebilirsek -dünya çalışıyor- ya da üretenler kervanına katılabilirsek, Türkiye'yi, hiç kimsenin hayal edemeyeceği bir noktaya taşıma fırsatını, olanağını ele geçiririz. Konu, ulusal bir konudur. Bizim düşüncemiz, Eti Holdingin yeniden yapılandırılarak, enstitüyü, bunun içerisinde ya da Eti Holdingin yörüngesinde oluşturmaktı. Bor alanında, Eti Holdingin güçlendirilmesi, Eti Holdingin öne çıkarılması gerekiyordu. Bu enstitünün kuruluşu, Eti Holdingin fonksiyonunun, görevinin, sorumluluğunun azaltılması sonucunu doğurabilir diye endişe ediyoruz. Sakın yanlış anlaşılmasın, endişe ediyoruz. Cumhuriyet Halk Partisi sözcüleri bu endişeleri konuşuyor. Bizim duyarlılıklarımızın, ulusal duyarlılık açısından sizden daha fazla olduğunu iddia etmiyoruz; ama, Cumhuriyet Halk Partisi olarak, 1978 yılında bu konuyu görmüş, gereğini yapmış ve 1978 yılında çıkan o yasanın gerekçelerinin de, hâlâ, tüm tazeliğiyle geçerli olduğunu görmüş olan bir siyaset anlayışının sahipleri olarak burada konuşuyoruz. Lütfen, bizim bu duyarlılığımızı siz de paylaşınız. Cumhuriyet Halk Partisinin sözcülerinin konuşmalarının kimi zaman tepkiyle karşılanmasını anlamak ve kabul etmek mümkün değil. Türkiye'nin ulusal yararlarının korunması açısından, Adalet ve Kalkınma Partisinin de, en az Cumhuriyet Halk Partisi kadar duyarlı olduğuna inanıyoruz, inanmak istiyoruz. Hepinizi sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Enis Tütüncü (CHP, Tekirdağ). “Bor ve ürünleri araştırma enstitüsü kurulması hk.kan tas. ( s.sayısı :135 )”. TBMM Genel Kurulu, 87. Birleşim tutanağı, 29 Mayıs 2003. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/enis-tutuncu-22-2003-05-29-bor-ve-urunleri-arastirma-enstitusu-kurulmasi-hk-kan-tas-s-sayisi (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.