# Kamu yönetimi temel kanunu tasarısı (ss.349) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Erdoğan Kaplan (CHP, Tekirdağ) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 60. Birleşim - **Tarih:** 28 Şubat 2004 - **Gündem:** KAMU YÖNETİMİ TEMEL KANUNU TASARISI (SS.349) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/erdogan-kaplan-22-2004-02-28-kamu-yonetimi-temel-kanunu-tasarisi-ss-349 > Erdoğan Kaplan (CHP), 28 Şubat 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 60. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: KAMU YÖNETİMİ TEMEL KANUNU TASARISI (SS.349)); konuşma 693 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) ERDOĞAN KAPLAN (Tekirdağ) - Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; görüşülmekte olan tasarının 42 nci maddesi üzerinde, şahsım adına, söz almış bulunuyorum; Yüce Meclisi saygıyla selamlarım. Kamu denetçiliği kurumu ya da dünyada kullanılan adıyla ombudsmanlık, her şeyden önce idarenin daha iyi denetlenmesi amacıyla oluşturulan bir organdır. Kamu gücüyle donatılmış devlet kurumlarının hukuka uygun davranıp davranmadıklarını, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alındığı rejimlerde idarenin bu hak ve özgürlükleri zedeleyici kararlar alıp almadıklarını kontrol eden mekanizmalardan biri de kamu denetçiliği kurumudur. Yurttaşların kendi aralarında ve devletle olan uyuşmazlıklarının genel olarak çözüldüğü yer, idarî ve adlî yargıdaki mahkemelerdir; ancak, ülkemizde yargı süreçlerinin uzun zaman alması, yargı harçlarının yüksek olması, uyuşmazlıkların çözümüne yönelik farklı arayışları gündeme getirmektedir. Bu madde gerekçesinde belirtildiği gibi, idarî yargının yükünü hafifletmek amacıyla 81 ilde mahallî idareler halk denetçiliği kurulması öngörülmektedir. Bu maddeyle, bağımsız bir halk denetçiliği sistemi kurulmamaktadır. Halk denetçiliği sisteminin üç temel özelliği vardır; bunlardan birincisi, idarenin işlem, eylem ve davranışlarının denetlenmesi; ikincisi, yürütmeden ve idareden bağımsız olması ve üçüncüsü, mahkemeler gibi bağlayıcı kararlar alamıyor olmasıdır. Bu temel ilkelerden yola çakarak, bu maddede öngörülen halk denetçiliği kurumunun yürütme ve idareden bağımsız olmadığı açıktır. Siyasal süreçler sonucunda oluşmuş, ama, merkezî idarenin ildeki temsilcisi olan valinin ağır vesayeti altında bulunan il genel meclisi tarafından seçilmesi, mahallî idareler halk denetçisinin bağımsızlığını gölgelemektedir. Halk denetçisinin büro ve personelini il özel idaresinin sağlayacak olması, yapılacak olan denetimin bağımsızlığını tartışma konusu yapacaktır. Ayrıca, görev süresinin bir dönem olması ve kendisini seçen meclislerin görev sürelerinden daha fazla olması, bağımsız kararlar almasını sağlayacaktır. Maddede geçen beş yıllık süre değiştirilmelidir. Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; idarenin etkili bir şekilde denetlenmesi, halkın yönetime katılım mekanizmalarından biri olarak gösterilen kamu denetçiliği kurumu, demokrasiyi özümsemiş, sivil toplum örgütlerinin etkin olduğu ve halkın bu örgütler aracılığıyla aktif bir şekilde yönetime katıldığı ülkelerde, tarafsızlık, objektiflik ve kamuya hizmet ilkeleri ışığında hizmet vermektedir. Bu ilkelerin, bu maddeyle oluşturulmaya çalışılan kamu denetçiliği kurumunun çalışmasında önplana alınması gerekmektedir. Ancak, bağlayıcılığı Anayasada belirtilmiş olan yargı kararlarını tartışan, kimi durumlarda kendisini yargı yerine koyarak yargılama yapan, yargının vermiş olduğu bazı kararları uygulamama eğiliminde olan hükümetin ve onun sevk ve idaresindeki kamu kurumlarının, hiçbir yaptırımı olmayan kamu denetçisi tarafından verilecek olan kararlara uymasını beklemek hayalî bir yaklaşım olacaktır. Bu madde, yurttaşların, kamu hizmetlerinden eşit bir şekilde, haksızlığa uğramadan yararlanabilmelerini güvence altına alacak bir denetim mekanizması kurma hedefinden uzaktır. İl özel idarelerinde, belediyelerde, yine seçimle işbaşına gelen yetkililerin bulunduğu kurumlarda, mahallî idareler halk denetçisi aracılığıyla denetim öngören hükümetin, kendisinin denetlenmesi için gerekli olan milletvekili dokunulmazlığının sınırlandırılması konusunda bir adım atmaması, derin bir çelişkidir. Yine, aynı şekilde, kanunların Anayasaya uygunluk denetimini yapan Anayasa Mahkemesinin yapısını değiştirerek, sayısal çoğunlukla çıkardığı kanunları, bağımsız yargı denetimi dışında tutmaya çalışan hükümetin, denetim konusunda ülkemizi kaosa sürükleyecek bu tasarıyla yeni bir denetçilik sistemi kurmaya çalışması düşündürücüdür. Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; yerel düzeyde öngörülen, yani, 81 ilde kurulacak olan halk denetçisi kurumu, birçok devlette, merkezde de bulunmaktadır. Bu durum, uygulamada alınacak ayrı ayrı kararlar nedeniyle birçok tartışmayı beraberinde getirecektir. Bu tartışmaları ortadan kaldırmak ve idarenin bütünlüğü ilkesini sağlayabilmek için, merkezi ve yereli kapsayacak şekilde oluşturulması gerekmektedir. Yine, tasarıyla, idarî yargıya başvurmanın önü kapatılmamaktadır; ancak, kamu denetçisinin hukuka aykırı diye nitelendirdiği bir idarî işlemi, idarî yargının hukuka uygun bulması gibi durumlar, yargıya olan güvenin azalmasına yol açacaktır. Bu madde de, tasarının birçok maddesi gibi Anayasaya aykırıdır. Anayasanın 9 uncu maddesinde "yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır" denilmektedir. Mahallî idareler halk denetçisinin, hukuka uygunluk denetimi de yapacağının hükme bağlanması, Anayasanın bu maddesinde bağımsız mahkemelere verilen yargı yetkisi tekelinin fiilen ortadan kalkmasına neden olacaktır. (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) BAŞKAN - Buyurun Sayın Kaplan. ERDOĞAN KAPLAN (Devamla) - Köklü ve güçlü bir idarî yargı geleneğine sahip olan bir ülke olarak, halk denetçisinin vereceği tavsiye kararlarının idarî yargı kararlarıyla çelişmesi, bu geleneğe ve güce zarar verecektir. Bu madde, AKP'nin kendi milletvekili ve Başbakan Yardımcısı tarafından açıkça ifade edilen "yargıya güvenmiyoruz" görüşüne hizmet edecek, yargıyı daha da tartışılır hale getirecektir. Bu madde, hem uluslararası kabul görmüş kamu denetçiliği sistemini kurmaktan uzaktır hem de ülkemizin idarî yargı sistemini altüst edecektir. Güvenoyu gibi, geri çağırma gibi, önemli konuları halkoyuna sunma gibi çağdaş halk denetimleri sistemini kuramayan bir tasarının, halk denetçiliği kurumunun oluşturulması için riskli düzenlemeler içermesi, hükümetin denetime verdiği önemi göstermektedir. Yüce Meclisi saygıyla selamlarım. (Alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Erdoğan Kaplan (CHP, Tekirdağ). “Kamu yönetimi temel kanunu tasarısı (ss.349)”. TBMM Genel Kurulu, 60. Birleşim tutanağı, 28 Şubat 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/erdogan-kaplan-22-2004-02-28-kamu-yonetimi-temel-kanunu-tasarisi-ss-349 (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.