# T.c. hükümeti ile abd hükümeti arasında yayılmanın önlenmesi amaçlarına yönelik yardım sağlanmasının kolaylaştırılması için işbirliğne ilişkin anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun (s.s 1147) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Eyyüp Sanay (AK Parti, Ankara) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 54. Birleşim - **Tarih:** 24 Ocak 2007 - **Gündem:** T.C. HÜKÜMETİ İLE ABD HÜKÜMETİ ARASINDA YAYILMANIN ÖNLENMESİ AMAÇLARINA YÖNELİK YARDIM SAĞLANMASININ KOLAYLAŞTIRILMASI İÇİN İŞBİRLİĞNE İLİŞKİN ANLAŞMANIN ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN (S.S 1147) - **Tutanak (TBMM):** https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c145/b054/tbmm221450540172.pdf - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/eyyup-sanay-22-2007-01-24-t-c-hukumeti-ile-abd-hukumeti-arasinda-yayilmanin-onlenmesi-amaclarin > Eyyüp Sanay (AK Parti), 24 Ocak 2007 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 54. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: T.C. HÜKÜMETİ İLE ABD HÜKÜMETİ ARASINDA YAYILMANIN ÖNLENMESİ AMAÇLARINA YÖNELİK YARDIM SAĞLANMASININ KOLAYLAŞTIRILMASI İÇİN İŞBİRLİĞNE İLİŞKİN ANLAŞMANIN ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN (S.S 1147)); konuşma 894 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Ankara) - Değerli Başkan, saygıdeğer milletvekilleri; yüce heyeti saygıyla selamlıyorum. Aslında epeyden beri gündemde olan, ama en son mayıs ayı sonlarında Meclisteki yeter sayı sebebiyle oylanamayıp bugüne kalan bir tasarı üzerinde görüşüyoruz. Ancak, burada öncelikli olarak ifade etmek istediğim hususlar var idi, bu hususlardan ikisini Sayın Bakanımız açıkladı. Özellikle Türkiye'nin, bu malzemenin girişinde veya tespitinde müdahil olmayacağı yolundaki düşünce yanlış, çünkü tarafların ne tür bir yardım ihtiyacı duyacağını birlikte karara bağlayacakları, sözleşmenin 1'inci maddesinin (c) bendinde ifade edilmektedir. İtiraz edilen hususlardan bir diğeri de, Amerika Birleşik Devletleri'nin veya uzmanlarının, yardım olarak verilen bu malzemeleri denetlemesi hususudur. Metinlerde, "denetleme veya teftiş" kavramı geçmiyor "izleme" kavramı geçmektedir. Bu da şu amaçla konulan bir husustur: Ben bu malzemeleri verdim, acaba, siz, bu malzemelerle gerçekten kitle imha silahlarının yapımında kullanılacak malzemelerin geçişini mi denetliyorsunuz ya da bu malzemeler başka amaçla mı kullanılıyor veya tadîd ediliyor mu? Bu manada bir izlemedir, doğrudan doğruya gelip bizim orada çalışan Türk memurlarına bir müdahale değildir. Ancak, eğitimleri, oradaki memurlarımızın eğitimleri, bu aletlerin kullanımıyla ilgili eğitimleri ABD uzmanları tarafından yapılacaktır. Diğer hususa gelince, Sayın Öymen'in ve bizim metinde geçen hususa gelince: Biz, genellikle, bu görüşmeler sırasında hep merak ederiz, deriz ki: Bu tür, biraz kritik olursa, hangi ülkeler bunun altına imza koymuş veya başka ülkelerle bu yapılmış mı, diye sorarız. Arkadaşlarımız, ilgili, yetkili arkadaşlarımız, o konuda bizi bilgilendirirler. Buradaki bilgilendirme de bu yönde bir bilgilendirmedir. Ama, biz, daha sonra yapmış olduğumuz ince bir sorgudan sonra, arkadaşlarımız yeniden bilgilendirdiler. Sayın Bakanım da biraz önce ifade ettiler. NATO ülkelerinden Rusya, Letonya gibi ülkelerde böyle bir tip anlaşma yapıldığına dair bize bilgiler ulaştı. FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Malatya) - Yani yalan mı söylüyor? MUHARREM KILIÇ (Malatya) - O zaman niye milletvekillerini kandırıyorsunuz? Komisyon metnine niye yazmadınız? Niye bizi kandırıyorsunuz? DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Efendim, Komisyonda bu bilgileri biz söylemedik. FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Malatya) - O zaman öyle söyle. DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Ve biz orada sadece... BAŞKAN - Sayın Sanay, siz Genel Kurula hitap edin. Sayın milletvekilleri, sizin, yerinizden hesap sormak gibi bir hakkınız yok. (CHP sıralarından "Var. Var. Var." sesleri) Hayır, yok. Çıkarsınız konuşursunuz. Oturun lütfen yerinizde. Sayın Kılıç... DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Değerli arkadaşlar, ben sizi bilgilendiriyorum. Ama, siz dinlemeyi hâlâ öğrenemediyseniz, o zaman benim diyeceğim bir şey yok. (AK Parti sıralarından alkışlar) BAŞKAN - Sayın Sanay, siz Genel Kurula hitap edin. DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Bugüne kadar dinlemesini öğrenmeniz lazımdı. Topluma saygı nedir, bunu bilmeniz lazım. Bunun dersini vermeye kalkarsam, acı veririm! (AK Parti sıralarından alkışlar) Ben sadece bilgilendiriyorum. Dedim ki, biz bu tür anlaşmalarda, sözleşmelerde sorarız bizim önümüze getiren Dışişleri Bakanlığı mensubu arkadaşlarımıza veya bazen başka bakanlıklardan da gelir. Deriz ki: "Bu anlaşma başka ülkelerde de yapılmış mı?" ve bu sözleşme eğer milletlerarasıy- sa "Kimler buna imza koymuş?" deriz. Zira, o gün bize verilmiş olan bilgi bu. Ama, daha sonra görüyoruz ki, bu bilgi, o günkü o bilgi doğru değil, pek çok ülkeyle de bu tip anlaşma yapılmış, NATO ülkesiyle. Ben bunu ifade ediyorum. MUHARREM KILIÇ (Malatya) - Burada imzan var mı Sayın Başkan Vekili? DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Ben bunu ifade ediyorum. FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Malatya) - O zaman öyle söyle. DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Ama, niye müdahale ediyorsunuz? FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Malatya) - Niye "Yalan söylüyor." diyorsunuz? DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Ben "Yalan söylüyor." dedim mi? BAŞKAN - Sayın Aslanoğlu, öyle bir şey söylemedi. DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Bana bak! Ben öyle bir şey söylemedim. BAŞKAN - Hiçbir şey söylemedi, Sayın Aslanoğlu. DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Haddini bil! Haddini bil, dinlemesini de öğren! FERİT MEVLÜT ASLANOĞLU (Malatya) - "Yalan söylüyor." diyor. BAŞKAN - Hayır efendim. Siz Genel Kurula hitap edin Sayın Sanay. TUNCAY ERCENK (Antalya) - Sayın Başkan, Sayın Bakan Cumhuriyet Halk Partisine... BAŞKAN - Efendim, burada konuşan Sayın Bakan değil, Sayın Komisyon İkinci Başkanı. Bu, Bakanla ilgili kısım ayrı. TUNCAY ERCENK (Antalya) - Bakan söyledi. ERDAL KARADEMİR (İzmir) - Sayın Bakan Cumhuriyet Halk Partisinden özür dilesin. DIŞİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKAN VEKİLİ EYYÜP SANAY (Devamla) - Ben Komisyonda olup biteni söylüyorum size. Değerli arkadaşlar, bu sözleşme, üç yıllığına yapılan bir sözleşmedir. Özellikle bizim ülkemiz, Orta Doğu'daki hadiseler, bir nevi transit gibi kullanılmaktadır ve zaman zaman da ülkemiz töhmet altında bırakılmaktadır. Bizim ülkemizden geçmediği hâlde bazı malzemeler ve mallar sanki bizden geçilmiş gibi dünya kamuoyuna yansıtılmaktadır. Biz, böylece, bunu sıkı bir denetim altına almak suretiyle, hem bunların ülkemizden geçmesi engellenecek hem de diğer yandan ülkemiz bundan böyle bu tip ithamlardan da kurtulmuş olacak. Böyle bir faydası da var, böyle bir yanı da var. Diğer yandan, bu sözleşme, üç sene sonunda, altı ay kala bitmesine, taraflardan herhangi biri, Amerika Birleşik Devletleri veya Türkiye, altı ay kala bu sözleşmeyi feshettiğini yazılı bildirirse anlaşma sona eriyor, aksi takdirde kendiliğinden otomatik bir yıl daha uzamış oluyor. Bu, fevkalade çok fazlaca tartışılacak husus değil. Burada üzerinde durduğumuz nokta şuydu bizim: Yani, teftiş, denetim mekanizmasıydı. Bir de, efendim, burada malzemeler oluşturulurken sadece Amerika Birleşik Devletleri mi ihtiyaçları oluşturacak, bizimle istişare edecek mi? Biz, metinde bunların her ikisinin de sağlıklı olduğunu görüyoruz, Türk diplomatlarının veya bu konuda çalışacak uzmanların Amerika Birleşik Devletleri uzmanlarıyla birlikte oturup müştereken karar verecekleri kanaati hasıl oldu, çünkü, metinler bunu ifade ediyor. Ben, bu açıklamadan sonra yüce heyetinizi saygıyla selamlıyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Eyyüp Sanay (AK Parti, Ankara). “T.c. hükümeti ile abd hükümeti arasında yayılmanın önlenmesi amaçlarına yönelik yardım sağlanmasının kolaylaştırılması için işbirliğne ilişkin anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun (s.s 1147)”. TBMM Genel Kurulu, 54. Birleşim tutanağı, 24 Ocak 2007. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/eyyup-sanay-22-2007-01-24-t-c-hukumeti-ile-abd-hukumeti-arasinda-yayilmanin-onlenmesi-amaclarin (erişim: 1 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c145/b054/tbmm221450540172.pdf Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.