# Patates yetiştiriciliğinin ve patates üreticilerinin sorunlarının araştırılması önergesi ve raporu (10/152,216) sıra sayısı 895

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Halil Ünlütepe (CHP, Afyonkarahisar)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 5. Birleşim
- **Tarih:** 11 Ekim 2005
- **Gündem:** PATATES YETİŞTİRİCİLİĞİNİN VE PATATES ÜRETİCİLERİNİN SORUNLARININ ARAŞTIRILMASI ÖNERGESİ VE RAPORU (10/152,216) SIRA SAYISI 895
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/halil-unlutepe-22-2005-10-11-patates-yetistiriciliginin-ve-patates-ureticilerinin-sorunlarinin-aras

> Halil Ünlütepe (CHP), 11 Ekim 2005 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 5. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: PATATES YETİŞTİRİCİLİĞİNİN VE PATATES ÜRETİCİLERİNİN SORUNLARININ ARAŞTIRILMASI ÖNERGESİ VE RAPORU (10/152,216) SIRA SAYISI 895); konuşma 874 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

HALİL ÜNLÜTEPE (Afyonkarahisar) - Sayın Başkan, değerli üyeler; patates üreticilerinin sorunlarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla, önerge, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun 3 Kasım 2004 günlü oturumunda görüşülmüş ve patates yetiştiriciliğinin ve patates üreticilerinin sorunlarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla komisyon kurulmasına karar verilmiştir. 9 Aralık 2004 günü fiilen göreve başlayan komisyonun hazırlamış olduğu 895 sıra sayılı rapor üzerinde, önerge sahipleri adına söz almış bulunuyorum; öncelikle, hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Patatesin anayurdu Güney Amerika'dır. Ülkemize girmesi ve yetiştirilmesi 1850'li yıllara uzanmaktadır. Patates ekim alanı, ülkemizde, 200 000 hektar civarında olup, yıllık tohumluk ihtiyacı da yaklaşık 300 000 ton civarındadır. Yıllık üretimimiz 5 000 000 tondur. Üretilen patatesin 500 000 tonu sanayide, yaklaşık 300 000 tonu tohumlukta, geri kalanı da yemeklik olarak kullanılmaktadır.

Türkiye, bu üretimiyle, ekim alanı bakımından dünyada 7 nci sırada, üretim miktarı bakımından da 10 uncu sırada yer almaktadır. Ekiliş alanları itibariyle, Niğde, Nevşehir, İzmir, Afyon, Bolu, Erzurum, Ordu ve Konya olarak sıralanmaktadır.

Ülkemizde kişi başına tüketilen patates miktarı da 60 ilâ 70 kilogram arasındadır. Üretimdeki ağırlığı, geleneksel üretim tipiyle, küçük çiftçiler oluşturmaktadır. Patatesin yüzde 80'i sudur.

Araştırma Komisyonu, yaptığı ilk toplantıda, ülkemizde patates üretiminin yoğun olarak yapıldığı bölgelerde patates üreticilerinin sorunlarını yerinde incelemek, üreticilerin sorunlarını ilk elden dinlemek üzere saha çalışması yapılması yönünde karar almıştır. Bu karar doğrultusunda, saha çalışması yapılacak olan iller olarak, Niğde, Nevşehir, Afyonkarahisar ve Erzurum İlleri belirlenmiştir. Bu doğrultuda, saha çalışmaları için, Niğde ve Nevşehir İllerinde çalışmalar komisyonca yerine getirilmiştir. Daha sonra gidilecek olan Afyonkarahisar ve Erzurum İllerinde saha çalışması yapılmadan, üreticiler dinlenmeden çalışmalara devam edilerek huzurunuzdaki rapor hazırlanmıştır.

Komisyon, aldığı kararı, gerekçe göstermeden kaldırmıştır. Bu kaldırma işlemine, hem ben hem de ilimizin diğer milletvekili Sayın Ahmet Koca tarafından tepki gösterilmiştir. Sayın Komisyon Başkanına sorduğumuzda, Afyonkarahisar'a gidilmeme gerekçesi olarak şunu gösterdi: Adalet ve Kalkınma Partisinin Kızılcahamam toplantısı olması nedeniyle çalışmanın iptal edildiği belirtilmiştir. Bu tutum ve davranış, patatesin sorununa, siyasî iktidarın bir bakışını da göstermektedir. Başka bir deyişle, ilimizdeki patates üreticileri Adalet ve Kalkınma Partisi toplantısına feda edilmiştir. Bu bölgelerde de saha çalışması yapılsaydı daha sağlıklı bir rapor tanzim edilebilirdi diye de düşünüyorum.

Komisyon üyelerinin büyük çoğunluğunun katılımıyla, Niğde ve Nevşehir İlleri, ilçeleri ve köylerinde patates ekicilerinin sorunlarının tespiti amacıyla toplantılar yapılmıştır. Bu toplantılara, patates üreticilerinin ilgisi yoğun olmuştur. Bu ilgiyi uyandıran en önemli sebeplerden birisi de, Niğde ve Nevşehir İllerimizin bazı bölgelerinin patates ekimi sonucu ortaya çıkan hastalık nedeniyle karantina altına alınmasıydı. Bu hastalığa patates siğili veya patates kanseri ismi verilmektedir. Bu hastalık Niğde ve Nevşehir İllerimizin belirli bölgelerinde 2001 yılından beri görülmeye başlamıştır.

Aslında, hastalığın insana bulaşması ve zarar vermesi de söz konusu değildir. Bu hastalığın, ithal edilen tohumlarla geldiğinden en ufak bir şüphe yoktur. Kalitesiz ve yanlış ithal edilen tohumun, denetimsiz olarak üreticilere satılmasından, ilgili kurumların kusurları gözardı edilemez. Üretici, bu konuda, tamamen sahipsiz bırakılmıştır. Hastalığın yaygınlaşmasında, elbette, çiftçiden çiftçiye tohumluk aktarımı, kaynağı belirsiz tohumluk kullanımı da etkili olmuştur.

Hastalık, toprak, hastalıklı yumru, tarım aletleriyle taşınabilmekte ve toprakta kalan siğil sporları 35 ilâ 38 yıla kadar canlılıklarını koruyabilmektedir. Bu bölgede yaşayan insanlar yönünden karantina uygulamasının ekonomik, hukukî ve toplumsal sorunlar yaratacağı bilenen bir gerçektir.

Bu insanlara, yirmibeş yıl süreyle patates ekmeyeceksin, ilave olarak, bazı masraflar yapacaksın diyoruz. Üretici, patates üretimine uygun olarak temin etmiş olduğu ziraî araç ve gereçlerini belki bir daha kullanamama durumuyla karşı karşıya kalmaktadır. Bu hastalık nedeniyle, üretici, ürettiği patatesini pazarlayamamıştır, ürününü pazarlayamaması nedeniyle de üretim giderlerini karşılayamamıştır. Zaten patates değerinin altında pazarlandığından üretici zarar etmektedir. Bir de, tarlaları karantina altına alınan üreticilerin daha fazla zarar edecekleri de tartışmasızdır.

Gittiğimiz yörede çiftçilerimizin ve bilgisine başvurduğumuz uzmanların anlatımına göre, patates yetiştiriciliğinin önemli sorunlarını şöyle sıralayabiliriz.

Birincisi, ithale dayalı patates tohumu. Patates tohumluğunda ülkemiz dışa bağımlı bir durumdadır. Tohumun yüzde 99'u yurt dışından ithal edilmektedir. Tohumluğun kilogram fiyatı ise 2 000 000 lira civarındadır. Sertifikalı patates yetersizliği nedeniyle yemeklik patatesler tohumluk olarak kullanılmakta; yani, sertifikasız ürün tohum diye satılmaktadır. Denetimsiz ithal tohumun başımıza açtığı sıkıntıyı biraz önce bilginize sunmuştum. Bazı özel sektör kuruluşlarının doku kültürü yoluyla elit tohumluk veya mini yumru üretimine başladıkları da bilinen bir gerçektir.

İkinci sorunları, tohumda olduğu gibi, mazot fiyatlarındaki yükseklik. Ülkemiz, tohumda olduğu gibi, mazotta da dışa bağımlıdır. Mazot fiyatlarında sürekli artış olmasına rağmen, patates fiyatlarında herhangi bir artış görülmemektedir. 2002 yılında mazotun litresi 1 114 000 lira civarında iken, patates 270 000 liraydı. 2004 yılında mazot 1 825 000 TL iken, patates 90 000 liraya düşmüştür. Üretim girdilerindeki yükseliş satış esnasında fiyatlara yansımamaktadır.

Patates üreticilerinin diğer bir önemli sorunu ise, sulama sonucu elektrik fiyatlarındaki yüksekliktir. Üreticilerin büyük çoğunluğu, sulamada kullandıkları elektrik borcundan yakınmışlardır. Bu bölgelerde su derinden temin edilmekte ve bölgede yaygınlaşan yağmurlama sulama sisteminde enerji gideri de çok yükselmektedir. Örneğin, bir üretici "üç dönüm patates ektim, 23 milyar lira elektrik parası geldi; patatesin kilogramı 80 000 lira. Ben bu borcu nasıl öderim" diyor.

Suyu ve gübreyi daha etkin kullanmak amacıyla, damla sulama yönteminin uygulanması teşvik edilmelidir diye düşünüyorum. Damla sulama sistemi, aynı anda enerji tasarrufunu da sağlayacaktır.

Ayrıca, ziraî üretimde kullanılan elektrik birim fiyatı sanayide kullanılan elektrik birim fiyatından da pahalıdır. Avrupa Birliği ülkelerinde tarıma çok büyük oranda destek verilmektedir. Öncelikle, elektrik birim fiyatı sanayide kullanılan elektrik fiyatıyla eşitlenmeli, hatta, daha da aşağıya çekilerek çiftçinin bu konudaki mağduriyeti giderilmelidir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

HALİL ÜNLÜTEPE (Devamla) - Bilinçsiz tarım ilaçları kullanımı konusunda da üretici yeterince bilinçlendirilmemekte, üretici, ilaç firma ve eksperlerinin insafına bırakılmaktadır.

---

**Kaynak gösterme:** Halil Ünlütepe (CHP, Afyonkarahisar). “Patates yetiştiriciliğinin ve patates üreticilerinin sorunlarının araştırılması önergesi ve raporu (10/152,216) sıra sayısı 895”. TBMM Genel Kurulu, 5. Birleşim tutanağı, 11 Ekim 2005. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/halil-unlutepe-22-2005-10-11-patates-yetistiriciliginin-ve-patates-ureticilerinin-sorunlarinin-aras (erişim: 1 Kasım 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.