# Köy enstitülerinin kuruluş yıldönümü hk.

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Hasan Fehmi Güneş (CHP, İstanbul)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 75. Birleşim
- **Tarih:** 20 Nisan 2004
- **Gündem:** KÖY ENSTİTÜLERİNİN KURULUŞ YILDÖNÜMÜ HK.
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/hasan-fehmi-gunes-22-2004-04-20-koy-enstitulerinin-kurulus-yildonumu-hk

> Hasan Fehmi Güneş (CHP), 20 Nisan 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 75. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: KÖY ENSTİTÜLERİNİN KURULUŞ YILDÖNÜMÜ HK.); konuşma 478 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

HASAN FEHMİ GÜNEŞ (İstanbul) - Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; geçtiğimiz 17 Nisan Cumartesi günü, bir büyük devrimci atılımın yıldönümü idi. Altmışdört yıl önce, 17 Nisan 1940 tarihinde Köy Enstitüleri Kuruluş Yasası Kabul edilmişti. Dünya eğitim düzenine Türk Ulusunun çok özgün ve benzersiz bir katkısı olan köy enstitüleri, bu Yüce Meclisin saygın ürünlerinden biri olarak anılmaya değer büyüklüktedir.

1935 sayımına göre, 17 000 000 nüfusun yüzde 81'i olan 13 000 000'u köylerde yaşamakta ve karasaban düzeyinde çiftçilik yapmaktaydı. Yine, 1935 verilerine göre, erkek nüfusun sadece yüzde 23'ü, kadınların ise yüzde 8'i okuma yazma bilmekteydi. Köylerde ise okuma yazma bilmeyenlerin oranı yüzde 89'a ulaşmaktaydı. Köylü kadınların okuryazarlık oranı ise, yüzde 4 kadardı. Zorunlu ilköğretim çağındaki köy çocuklarının sadece yüzde 26'sı okula gidebilmekteydi; çünkü, 40 000 köyün 35 000'inde ilkokul yoktu. Kaldı ki, mevcut köy ilkokullarının çoğu da ancak üç yıllık ilkokullardı.

Bu koşullarda ülkenin aydınlanması ve kalkınması, gerçek anlamıyla ve her açıdan köyün ve köylünün aydınlanması ve kalkınmasıyla aynileşmişti. Bunun için, sıradan bir hesapla, 80 yıl gibi bir zaman gerekliydi, büyük parasal kaynaklar gerekliydi, çok sayıda yetişmiş eleman gerekliydi; oysa, devrimcilerin kaynakları kıttı, zamanları yoktu. Bu nedenle, çözüm, sıraüstü devrimci bir inanç ve yaratıcılıkla üretilmeliydi; öyle de yapıldı. Köyü, köyün öz gücü, köy çocuğunun sonsuz enerjisi, başarı tutkusu, köy delikanlısının ülke ve insan sevgisi kalkındıracaktı, aydınlatacaktı; en doğrusu buydu, öyle de oluyordu, olmak üzereydi; bıraksalar olacaktı...

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; köy enstitüleri tasarımı, sadece bir okuma yazma tasarımı değil, ondan önce ve ondan öte, bir aydınlanma, bir özgürleşme, bir kalkınma imecesi tasarımıydı; devrimin köy ve köylü boyutuydu.

Köyden gelip, köy enstitülerinde eğitilip köye dönen genç eğitimciler, sadece birer “abece” öğretmeni değil, aynı zamanda birer yerel kalkınma önderiydi. Köy için gerekli, köylü için yararlı her konuda bilgi, beceri ve iddia sahibiydiler. Köy enstitülerine karşı olanlardan biri öğrencileri eleştirirken "kendilerini Mustafa Kemal sanıyorlar" demişti ve bu doğruydu. Köy enstitülülerin her biri birer Mustafa Kemal idi.

Sayın milletvekilleri, köy enstitülerinin övünç verici bir diğer yönü de, tam anlamıyla yerli, tam anlamıyla özgün ve safkan bizim olmasıdır. Daha sonraki dönemlerde UNESCO tarafından, kalkınmakta olan uluslara örnek olarak önerilmiştir.

Sonsuz bir devrimci heyecan ve özgüveninin ürünü olan köy enstitüleri modeli, son derece sağlam, gerçekçi ve uygulanabilir bir sistem örgüsü oluşturuyordu. Dizgeyi köy ilkokulları, bölge ilkokulları, köy enstitüleri ve yüksek köy enstitüleri tamamlıyordu.

Köy enstitüleri, aklın ve bilimin üstünlüğü anlayışında temellendirilmiş, çağdaş, ilerici eğitim kurumlarıydı. Üretim için eğitim, üretim içinde eğitim, iş başında eğitim yöntemlerini uyguluyorlardı. İnsanı eğitmenin, insana şekil ve kişilik vermenin, yeteneklerini geliştirmenin yüksek sorumluluğunun bilincindeydiler. Öğrencileri, laik demokratik cumhuriyete yararlı ve duyarlı vatandaşlar olarak yetiştirmek doğrultusunda programlanmıştı. Köy enstitülerinin tek pusulası vardı, Kemalist aydınlanma devrimi.

Bu program ve bu yöneliş, çok kısa bir sürede köydeki öğretmen sayısını 6 000'den 26 000'e, köydeki ilkokul sayısını 5 000'den 17 000'e, köydeki öğrenci sayısını 380 000'den 1 500 000'e ulaştırmıştı. Bu süreci kesenler, köy enstitülerinden korkanlar, onları kapatanlar çok yanlış yapmışlardır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

---

**Kaynak gösterme:** Hasan Fehmi Güneş (CHP, İstanbul). “Köy enstitülerinin kuruluş yıldönümü hk”. TBMM Genel Kurulu, 75. Birleşim tutanağı, 20 Nisan 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/hasan-fehmi-gunes-22-2004-04-20-koy-enstitulerinin-kurulus-yildonumu-hk (erişim: 1 Kasım 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.