# Anayasa mahkemesinin kuruluşu ve yargılama usülleri hakkında (s.s.696)

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem)
- **Konuşmacı:** Hasip Kaplan (Şırnak)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 81. Birleşim
- **Tarih:** 23 Mart 2011
- **Gündem:** ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU VE YARGILAMA USÜLLERİ HAKKINDA (S.S.696)
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/hasip-kaplan-23-2011-03-23-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-s-s-696-3

> Hasip Kaplan, 23 Mart 2011 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 81. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU VE YARGILAMA USÜLLERİ HAKKINDA (S.S.696)); konuşma 491 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

HASİP KAPLAN (Şırnak) – Değerli milletvekilleri, şu görüştüğümüz tasarı Anayasa Mahkemesinin yargılama usulleri değil mi? İsmi bu.

Şimdi, niye bunu söyledim? Yargılama usulünü belirler. Ama bireysel başvurularla ilgili Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun “İtirazları incelemek” diye sadece genel bir kavram başlığı var. Burada “Bireysel başvuruları da inceler.” diye özel bir hüküm konulmamış yani “Bireysel başvurular incelenir.” diye konulmamış, “İtirazlar incelenir.”

Baktık, 45’inci maddeden 50’nci maddeye kadar bireysel başvurular yazılmış ama bu bireysel başvuruların son maddesinde -50’nci madde- “…İçtüzükle düzenlenir.” diyor, “İçtüzük” arkadaşlar. Şimdi, İçtüzük olunca iki ayrı usul oluyor burada. Bunlardan birincisi, iç tüzük. Uluslararası yargıda, ulusal üstü yargıda, ad hoc mahkemelerde, Bosna-Hersek ad hoc mahkemesinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde, Uluslararası Ceza Mahkemesinde, Lahey Adalet Divanında bir tek usul vardır arkadaşlar ve o usul iç tüzükle belirlenir. Öyle, buradaki gibi bir yargılama usulü ayrı, bir de o usulün içine usul konmaz. Böyle bir yasal düzenleme, böyle bir sistematik yok. Her şeyi kendimize benzetiyoruz, her şeyi eğri büğrü yapıyoruz, her şeyi yanlış yapıyoruz arkadaşlar.

Şimdi, burada bireysel başvurunun ne için yapılacağı belli değil. Deniliyor ki: “Bireysel başvuruyu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne uygun olarak Anayasa Mahkemesi yapar.” Peki, taraf olduğumuz Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi, diğer sözleşmeler… Birleşmiş Milletler Evrensel Haklar Sözleşmesi’nden tutun da bütün sözleşmeler, evrensel olan sözleşmelerin yanında bölgesel sözleşmeler, bu Meclisten geçen bütün sözleşmeler bu kapsam içinde değil mi? İçinde. Peki, siz bunu İçtüzük’ten ayrı belirleyeceğinize göre, niye 45’ten 50’ye kadar bunu koydunuz?

Bir şey daha soracağım. Hangi uluslararası mahkemede insan hakları, temel hak ve özgürlükler için başvuranlardan harç alınıyor? Bu harcı haraca bağlamayı bir tek sizin mantığınızda görüyoruz. Bana bir tane örnek verin, deyin ki “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvururken harç alınıyor.” Deyin ki “Başka bir yerde alınıyor.”

ANAYASA KOMİSYONU BAŞKANI BURHAN KUZU (İstanbul) – Almanya…

HASİP KAPLAN (Devamla) – Bir de diyorsunuz ki “Davayı kaybedenden yargılama gideri alacağız.” Ne demek istiyorsunuz? Adli yardımı nerede bunun? Niye koymuyorsunuz? Niye açık değil her şey? Yani şimdi, burada, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde, dokuz yıllık İktidarınız döneminde Türkiye ihlallerde 1’inciliğe terfi etti sayenizde. Adil yargılamadan, düşünce özgürlüğünden, parti kapatmadan, yaşam hakkının ihlalinden, ayrımcılıktan, mülkiyet hakkının ihlalinden, kişilik haklarının ihlalinden, gizli dinlemeden, bunların hepsinde rekoru kırdınız Türkiye’de. Dokuz yıl içinde 1’inci olduğunuz tek ihlal, tek konu bu. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde mahkûmiyet 1’incisi olmak, 1’inci olduğunuz bu.

Şimdi, bunu adam gibi yapmak lazım, hukuk gibi yapmak lazım, bunu insanlar için yapmak lazım. Bunun uluslararası örnekleri var. İç tüzük ayrı, yargılama usulü ayrı olmaz arkadaşlar, usul içinde usul olmaz. Yani gerçekten buna isyan ediyorum, burada otuz yıl çalışmış bir hukukçu olarak buna isyan ediyorum. Başından koyun, ya “İç tüzük ayrı konulur, bireysel başvuru için ayrı bir iç tüzük konulur.” diye hüküm koyun, ayrı bir şey olsun, bütün ve bu bütünlüğü sağlayacak bir düzenleme yapın ya da bu usulün içine yedirin, tek olsun, tek. Böyle ekleme, yamalı yasa, usul, düzenleme yaparsanız ayağınıza dolanır ve tekrar buraya gelir. Kısmet olur da seçilecek arkadaşlar gelirse aynı şeyi burada tekrar tartışacağımızı söylemek istiyorum.

Saygılarımla. (BDP sıralarından alkışlar)

---

**Kaynak gösterme:** Hasip Kaplan (Şırnak). “Anayasa mahkemesinin kuruluşu ve yargılama usülleri hakkında (s.s.696)”. TBMM Genel Kurulu, 81. Birleşim tutanağı, 23 Mart 2011. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/hasip-kaplan-23-2011-03-23-anayasa-mahkemesinin-kurulusu-ve-yargilama-usulleri-hakkinda-s-s-696-3 (erişim: 28 Ekim 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.