# (gözden geçirilmiş) avrupa sosyal şartına değişiklik getiren protokolün onaylanmasına uygun bulunduğuna dair kanun tasarısı (s.s.977-1ek ) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** İbrahim Reyhan Özal (AK Parti, İstanbul) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 130. Birleşim - **Tarih:** 27 Eylül 2006 - **Gündem:** (GÖZDEN GEÇİRİLMİŞ) AVRUPA SOSYAL ŞARTINA DEĞİŞİKLİK GETİREN PROTOKOLÜN ONAYLANMASINA UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN TASARISI (S.S.977-1EK ) - **Tutanak (TBMM):** https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c129/b130/tbmm221291300847.pdf - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ibrahim-reyhan-ozal-22-2006-09-27-gozden-gecirilmis-avrupa-sosyal-sartina-degisiklik-getiren-protokolu > İbrahim Reyhan Özal (AK Parti), 27 Eylül 2006 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 130. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: (GÖZDEN GEÇİRİLMİŞ) AVRUPA SOSYAL ŞARTINA DEĞİŞİKLİK GETİREN PROTOKOLÜN ONAYLANMASINA UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN TASARISI (S.S.977-1EK )); konuşma 1.942 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) AK PARTİ GRUBU ADINA İBRAHİM REYHAN ÖZAL (İstanbul) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 977 ve 977'ye 1 inci Ek sıra sayılı (Gözden Geçirilmiş) Avrupa Sosyal Şartının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı üzerine, Grubum adına söz almış bulunuyorum; AK Parti Grubu adma hepinizi sevgi ve saygıyla selamlıyorum. Bu vesileyle, milletimize ve İslam âlemine, mübarek ramazan ayının hayırlı olmasını dilerim. Bilindiği üzere, Avrupa Sosyal Şartı, demokratik sistemlere tam işlerlik kazandırabilmek üzere, özellikle ekonomik ve sosyal alanlarda, insan haklarının güvence altına alınması amacıyla oluşturulmuş bir mekanizmadır. 1961 tarihli Avrupa Sosyal Şam, Avrupa Konseyinin, insan haklarıyla ilgili olarak, kabul ettiği en önemli İki temel belgeden birini oluşturmaktadır. Diğer belge, 1950 tarihli, insan haklan ve temel özgürlüklerin korunmasına ilişkin Avrupa Sözleşmesidir. Sözleşme, medenî ve siyasî haklan düzenlemekte; Şart ise, çalışma, sosyal güvenlik, sosyal refah, sağlık ve bunlarla İlgili dîğer alanlardaki temel insan haklarına İlişkin hükümler içermektedir. Avrupa Konseyi tarafından güvence altına alınmasına, korunmasına ve geliştirilmesine çalışılan ekonomik ve sosyal haklar belgesi olarak hazırlanan ve üye ülkelerin imza ve onayına açılan Avrupa Sosyal Şartı, içerdiği sosyal haklara standart getiren uluslararası hukuksal bir sözleşmedir. Bu nedenle, taraf ülkeler, ulusal mevzuat ve uygulamalarını Şart hükümlerine uygun hale getirmekle yükümlüdür. Ülkelerin bu yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri, düzenli aralıklarla hazırladıkları ulusal raporların, Şart denetim organlarınca incelenmesiyle belirlenmektedir. Avrupa Konseyine üye 46 üyeden, aralarında ülkemizin de bulunduğu 33 ülke, Şartı onaylamıştır. Avrupa Sosyal Şartı, istihdam, konut, sağlık, sosyal koruma, eğitim ve ayırımcılığın önlenmesi gibi alanlarda toplam 19 madde ve 72 fıkrayı içermektedir. Toplam 19 maddeden 7'si Şartın temel maddelerini, bunların dışında kalan maddeler ise temel olmayan maddeleri oluşturmaktadır. Ülkemiz, 1961 tarihli Avrupa Sosyal Şartını 18 Ekim 1961 tarihinde imzalamış, 24 Kasım 1989 tarihinde de onaylamıştır. Türkiye, 1961 tarihli Avrupa Sosyal Şartının Başlangıç, Bölüm 1,3,4, S ve ekinin tümü ile İkinci Bölümünün aşağıdaki maddelerinden temel olan 5 maddeyi, 1, 12, 13, 16, 19 uncu maddeleri, temel olmayan 8 maddeyi, fıkra bazında ise toplam 46 fıkrayı kabul etmiş ve dolayısıyla, 1961 tarihli Avrupa Sosyal Şartına taraf olmuş bulunmaktadır. Ülkemiz, 1961 tarihli Avrupa Sosyal Şartını onaylamış olduğu 1989 yılından bugüne kadar, Şartın temel ve temel olmayan maddelerinin uygulanmasına ilişkin 13 adet ulusal raporu hazırlamış ve Avrupa Konseyine sunmuştur. Değerli arkadaşlar, bugün onaylanmak üzere Meclisin gündeminde bulunan 1996 tarihli (Gözden Geçirilmiş) Avrupa Sosyal Şartı ise, Avrupa'da kaydedilen gelişmeleri de dikkate alarak 1961 tarihli eski Şartın boşluklarını dolduran yeni bir metin niteliğindedir. 1996 tarihli (Gözden Geçirilmiş) Avrupa Sosyal Şam, 1961 tarihli Avrupa Sosyal Şartının yerine geçecek şekilde tek bir metin halinde, 1961 tarihindeki haklarla birlikte, 1938 tarihli Ek Protokolün içerdiği 4 hakkı ve bunlara ilaveten 8 yeni hakkı içermektedir. 1988 tarihli Ek Protokolün İçinde yer alan ve (Gözden Geçirilmiş), Revize Sosyal Şartın içerisine konulan bu 4 hakkı sıralayacak olursak; bunlar, "istihdamda fırsat ve muamele eşitliği hakkı", "bilgi ve danışma hakkı", "çalışma koşullan ve çalışma ortamının tespit ve iyileştirilmesine katılma hakkı" ve "yaşlıların sosyal korunma hakkı"dır. Bunlara ek olarak konulan 8 yeni hak ise, "işe son verilmesinde korunma hakkı", "işverenin iflas etmesi durumunda işçilerin taleplerinin korunma hakkı", "onurlu çalışma hakkı", "aile sorumluluğu taşıyan işçilerin fırsat eşitliğinden yararlanma ve eşit muamele görme hakkı", "işletmede çalışan işçi temsilcilerinin korunma ve kendilerine tanınan kolaylıklardan faydalanma hakkı"," toplu işten çıkarma yöntemlerine ilişkin bilgilendirilme ve danışılma hakkı"," yoksulluk ve sosyal dışlanmaya karşı korunma hakkı" ve "konut hakkı"dır. 1996 tarihli yeni Sosyal Şart, 31 maddeyi ve toplam 86 fıkrayı İhtiva etmektedir. (Gözden Geçirilmiş) Sosyal Şarün 31 maddesinden 9'u temel maddeleri oluşturmakta, kalan 22 maddesi ise temel olmayan maddeleri oluşturmaktadır. 1961 tarihli Avrupa Sosyal Şartının onaylanmasında olduğu gibi, (Gözden Geçirilmiş) Şartın onaylanmasında da birtakım asgari şartlar gerekmektedir. 9 temel maddenin en az 6'sının, toplam 31 maddenin en az 16'sının, fikra bazında ise toplam 86 Akranın en az 63'ünün kabul edilmesi gerekmektedir. Avrupa Konseyine üye 46 ülkeden Almanya, İsviçre, Hırvatistan, Letonya, Lieschtenstein ve Makedonya Cumhuriyeti dışında aralarında ülkemizin de bulunduğu 40 ülke (Gözden Geçirilmiş) Avrupa Sosyal Şartını imzalamıştır. Bunlardan Fransa, Norveç, İsveç, Belçika, Portekiz, Hollanda, İtalya, Finlandiya gibi önde gelen AB üyesi ülkelerin de yer aldığı 22'si, anılan Şartı ayrıca onaylamıştır. İnşallah, bugün Yüce Meclisimizin onayıyla ülkemiz de bu gruba katılacaktır. Değerli arkadaşlar, (Gözden Geçirilmiş) Sosyal Şart ülkemiz tarafından 6 Ekim 2004 tarihinde imzalanmıştır. Bugün üzerinde müzakere ettiğimiz Şartın kanun tasarısında Ülkemiz tarafından kabul edilmesi öngörülen maddeler; 1 inci madde, 2 nci maddenin 1,2,4,5,6, ve 7 nci fıkraları, 3 üncü madde, 4 üncü maddenin 2,3,4, ve 5 İnci fıkraları, 7 nci maddenin 1,2,3,4,5,6,8,9 ve 10 uncu fıkraları ve 8 ilâ 31 inci maddeleridir. Yani, bunların fıkralarının tamamı. Ülkemiz, Şartın 2 nci maddesinin, en az 4 haftalık ücretli yıllık İzin sağlamayı öngören üçüncü fıkrasını; 4 üncü maddesinin, çalışanların kendilerine ve ailelerine iyi bir yaşam düzeyi sağlayacak ücret hakkına sahip olduklarım tanımayı öngören birinci fıkrasını; örgütlenme hakkı olan 5 inci maddesini, tophıpazarlık hakkını ihtiva eden 6 nci maddesini ve 7 nci maddesinin, 18 yasın altındaki çalışanlara yılda en az 4 haftalık ücretli İzin hakkım tanımayı öngören 7 nci fıkrasını kapsam dışı bırakmıştır. Bu noktada belirtmek isterim ki, ülkemiz sadece 7 fıkrayı onaylamamış veya onaylamayacaktır. Yani, toplam, (Gözden Geçirilmiş) Şartın içindeki 31 maddenin 29 maddesini onaylayacağız inşallah, 86 fıkranın da 79 fıkrasını onaylamayı öngörüyoruz. Diğer ülkelerin durumlarına bakarsak, Avrupa Konseyine üye olan 46 ülkenin sadece ve sadece 2'si -bunlar da Fransa ve Portekiz- (Gözden Geçirilmiş) Şartı, tamamen çekincesiz bir şekilde onaylamıştır. Bunun dışında, bizim onaylayacağımız 79 fıkradan ve 29 maddeden daha fazla fıkra ve madde onaylamış olan ülke sayısı, bütün Avrupa Konseyinin 46 ülkesi içerisinde Fransa ve Portekiz dışmda 4 ayrı ülkedir; yani, biz, şu an, bugün onaylayacağımız (Gözden Geçirilmiş) Avrupa Sosyal Şartıyla, Avrupa Konseyine üye 39 ülkeden daha fazla madde ve fıkra onaylamış olacağız. Bunu özellikle belirtmek istiyorum. Bu ülkelerin arasında, bizim, daha fazla fıkra ve madde onayladığımız ülkelerin arasında, özellikte Almanya'yı ve İsviçre'yi de zikretmek İsterim; zira, Almanya Avrupa'nın en güçlü devleti, bu (Gözden Geçirilmiş) şarta, değil onay vermeyi, henüz imzalamamıştır bile. Kişi başına gelir bakımından Avrupa'nın en zengin ülkelerinden biri olan İsviçre, yine aynı şekilde onaylamayı bırakın, daha bu şartı imzalamamıştır bile. Mevzuatımızda, yıllık ücretli İzinle ilgili düzenlemeler, İşçi, memur ve hizmet sürelerine göre farklılıklar arz etmektedir. Bu nedenle, şartın en az 4 haftalık ücretli yıllık izin sağlamayı öngören fıkrası ile, 18 yaşın altındaki çalışanlara yılda en az 4 haftalık ücretli izin hakkı tanımayı öngören fıkrasının onaylanması, başta 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunumuzda yapılacak değişiklikler sonrası daha uygun olacaktır. Yine, çekince konulan 4 üncü maddenin linçi fıkrasında, ülkemizin ekonomik durumu ve ülke gerçekleri göz önünde bulundurulmuştur. Söz konusu çekincenin şu aşamada kaldırılmasının ka- yıtdışı istihdama sebep olacağı, artan emek maliyetiyle birlikte, girişimcilerimizin dünya genelindeki rekabet gücünü zayıflatacağı, öngörülen ücretin sağlanamaması durumunda toplumun huzurunu kaçıran birtakım sosyal sıkıntıların baş göstereceği kuvvette muhtemeldir. Şartın 5 inci maddesindeki örgütlenme hakkı ve 6 ncı maddesindeki toplupazarlık hakkına konulan çekincelerde, Silahlı Kuvvetler ile güvenlik güçlerimizin durumu gözönünde bulundurularak, -daha önceki 1961 tarihli Sosyal Şartta olduğu gibi, burada da- çekincenin sürdürülmesi Öngörülmüştür. Öte yandan, ülkemiz mevzuatında, İşçiler açısından grev ve lokavtın yasak olduğu işler ve işyerleri zaman içerisinde yapılan yasal değişikliklerle azaltılmakla beraber, bu konudaki yeni yasal çalışmalar sürmektedir. Değerli arkadaşlar, Şarta koyduğumuz çekinceler, kendimizi diğer ülkelerle karşılaştırdığımızda, bu ülkelerin birçoğunun da kendi toplumlarına geniş kapsamlı sosyal haklar sağlamalarına rağmen, çoğu fıkraya çekince veya beyan yoluyla yorum getirdiği, hatta, bazı fıkraları sosyal yapısına aylan bularak kabul etmediği görülmektedir. Ülkemiz tarafından 1989 yılında onaylanan eski şarta uygun olarak Avrupa Konseyine sunduğumuz ulusal raporlarda, mevzuat ve uygulamalanmızdaki uyumsuzluklardan kaynaklanan bir dizi sorunla karşılaştığımız da bir gerçektir. Ancak, bu sorunların giderilmesine yönelik, Hükümetimiz döneminde önemli mevzuat değişiklikleri gerçekleştirilmiş, uygulamada yine önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Hem eski Şartta yer atan hem de ilave haklarla birlikte, yeni, 1996 tarihli (Gözden Geçirilmiş) Avrupa Sosyal Şartında garanti altına alınan hakların önemli bir kısmı, 10 Haziran 2003 tarihinde yürürlüğe giren 4857 sayılı yeni İş Kanunu ve takiben uygulamaya konmuş yönetmelikler içinde yer almaktadır. Bunlar 4,7,8,21,24,25,26,27, 29 ve 30 uncu maddelerdir. Avrupa Sosyal Şartı, denetim organlarınca ülkemizin sıkça eleştirildiği konular arasında yer alan, Şartın çalışan kadınların analığının korunması hakkına İlişkin 8 inci maddesinde, kadınlara doğumdan önce ve sonra ücretli izin veya sosyal güvenlik yardımı veya kamu yardımlarından yararlandırma konusunda öngörülen en az 14 haftalık izin süresiydi. 4857 sayılı İş Kanunumuzda, 2003 yılı içerisinde, arkadaşımız Zeynep Karahan Uslu'nun verdiği teklif ve yapılan değişiklikle, kadınlara doğumdan önce ve sonra 8'er haftalık geçici iş göremezlik Ödeneği verilmesi sağlanarak, Şartta öngörülen bu sürenin üzerine bir uygulama getirilmiştir. Yine, anılan Şart maddeleri arasında yer alan diğer akit, tarafların ülkelerinde gelir getirici bir iş edinme hakkına ilişkin İS inci maddesinde ve göçmen işçiler ve ailelerinin korunma ve yardım hakkına ilişkin 19 uncu maddesinde belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, çıkarılan 4817 sayılı Yabancıların Çalışma izinleri Hakkında Kanun ve ilgili yönetmelikler 2003 yılından bu yana uygulanmaktadır. Anılan şartın, göçmen isçiler ve ailelerinin korunma ve yardım hakkına ilişkin 19 uncu maddesi kapsamında, ülkemize yöneltilen eleştiriler arasında yer alan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun ilgili maddesi 2003 yılında çıkarılan 4958 sayılı Yasayla yürürlükten kaldırılarak, bir işveren emrinde çalışan yabancı uyruklu işçilerin istekleri olup olmadığına bakmaksızın, tüm sigorta kollan kapsamına girmesi sağlanmıştır. Söz konusu Şartın "sosyal güvenlik hakkına" ilişkin 12 nci maddesi ile, sosyal ve tıbbî yardım hakkına ilişkin 13 üncü maddesi kapsamında değerlendirilen hususları da içerecek bir dizi yasal değişiklik gerçekleştirilmiştir. "Sosyal güvenlik reformu" adıyla başlatılan bu düzenlemelerle, kurumsal anlamda tek çatıyı oluşturmak, tüm nüfusu norm ve standart birliği içerisinde tek bir sosyal güvenlik yasası kapsamına, yine, tüm nüfusu sağlık sigortası kapsamına almak, sosyal yardım ve hizmetler alanında mevcut dağınıklığı ortadan kaldırarak, sosyal yardımları bir hak olarak tanımlamak ve yeni bir sosyal yardım sistemi kurmak hedeflenmiştir. Bu hedef bağlamında, sosyal güvenlikte kurumsal dönüşümü gerçekleştirmeyi amaçlayan 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu bu yıl içerisinde yasalaştırılarak yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Sosyal güvenlik alanında, tüm çalışanlar açısından norm ve standart birliği sağlamayı; ayrıca, 18 yaşına kadar tüm nüfusu genel sağlık sigortası sistemine almayı öngören 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 1 Ocak 2007 tarihinde yürürlüğe girecek şekilde yasalaşmıştır. Özürlülerin toplumsal yaşamda bağımsız olma, sosyal bütünleşme ve katılma hakkına ilişkin Şartın 15 inci maddesinde yer alan hükümler açısından 4857 sayılı yeni fş Kanunumuzda Önemli açılımlar getirilmiştir. Normal çalışma ortamında özürlüleri istihdam etmek, çalışma koşullarım Özürlülerin gereksinimlerine uyarlamak ya da özürlülük nedeniyle bunun mümkün olmadığı durumlarda çalışmayı buna göre düzenlemek ya da özrün düzeyine göre güvenli bir istihdam türü yaratmak amacıyla hem özel sektöre hem de kamu sektörüne yönelik 2004 yılı içerisinde tebliğler çıkarılmıştır. Özel sektör açısmdan, istihdam edilecek özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru sayısını artıran ilgili yönetmelikler, bu yıl haziran ayında yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Söz konusu Şartın, istihdam ve meslek konularında cinsiyete dayalı ayırım yapılmaksızın fırsat eşitliği ve eşit muamele görme hakkına ilişkin 20 nci maddesindeki eşitlik ilkesi, başta Anayasamız olmak üzere tüm yasalarımızda gözetilen bir ilkedir. Nisan 2006'da çıkarılan, Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Daimî Kadrolarına İlk Defa îsçi Olarak Alınacaklar için Yapılacak Merkezî Sınava Girecekler İle Eğitim Düzeyleri İtibariyle Merkezi Sınav Dışında Kalanlar ve Bunların İşe Yerleştirilmelerine ilişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Tebliğde işgücü taleplerinde cinsiyet ayırımına yer verilmemesi öngörülmektedir. Yine, anılan şartın 22 nci maddesinde yer alan çalışma koşullarının ve çalışma ortamının düzenlenmesine ve iyileştirilmesine katılma hakkı kapsamında, çalışanların çalışma koşullarının ve çalışma ortamının düzenlenmesine ve iyileştirilmesine katılma haklarını etkin biçimde kullanmalarının özendirilmesi öngörülmektedir. Bu bağlamda, 4857 sayılı yeni tş Kanunumuz gereğince, 2003 yılından bu yana iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili 33 yönetmelik yayımlanmış olup, bunların 21 tanesi Avrupa Birliği direktiflerinin uyumlaştırdmasıyla hazırlanmıştır. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ayrıntılı olarak belirtmeye çalıştığım gibi, ülkemizde kaydedilen bu gelişmeler çerçevesinde 96 tarihli (Gözden Geçirilmiş) Avrupa Sosyal Şartının ülkemiz tarafından onaylanmasının, ulusal hukukumuz açısından bir olumsuzluk yaratmayacağım ifade etmek isterim. Bilakis, ülkemizin özellikle son yıllarda ekonomik ve sosyal İnsan hakları alanında sarf etmekte olduğu çabalan ve bu hususlardaki iyi niyetini ortaya koyması bakımından, söz konusu Şartı onaylamasının büyük önem taşıdığını belirtir, Şartın ülkemiz ve milletimiz İçin hayırlara vesile olmasını diler, hepinizi sevgi ve saygıyla selamlarım. (AK Parti sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** İbrahim Reyhan Özal (AK Parti, İstanbul). “(gözden geçirilmiş) avrupa sosyal şartına değişiklik getiren protokolün onaylanmasına uygun bulunduğuna dair kanun tasarısı (s.s.977-1ek )”. TBMM Genel Kurulu, 130. Birleşim tutanağı, 27 Eylül 2006. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ibrahim-reyhan-ozal-22-2006-09-27-gozden-gecirilmis-avrupa-sosyal-sartina-degisiklik-getiren-protokolu (erişim: 1 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c129/b130/tbmm221291300847.pdf Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.