# Samsun'da kurulacak mobil santralların çevre ve insan sağlığına etkilerinin araştırılması hk.( 10/29-31 ) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** İlyas Sezai Önder (CHP, Samsun) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 49. Birleşim - **Tarih:** 18 Mart 2003 - **Gündem:** SAMSUN'DA KURULACAK MOBİL SANTRALLARIN ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞINA ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI HK.( 10/29-31 ) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ilyas-sezai-onder-22-2003-03-18-samsun-da-kurulacak-mobil-santrallarin-cevre-ve-insan-sagligina-etkile > İlyas Sezai Önder (CHP), 18 Mart 2003 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 49. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: SAMSUN'DA KURULACAK MOBİL SANTRALLARIN ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞINA ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI HK.( 10/29-31 )); konuşma 652 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) İLYAS SEZAİ ÖNDER (Samsun) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Samsun İlinde Aralık 2001'de yapımına başlanan ve geçtiğimiz günlerde deneme üretimine başlayan mobil santralın çevreye yaptığı zararlı etkilerin, Meclisimizce kurulacak araştırma komisyonunca incelenmesi zımnında, önerge sahipleri adına söz almış bulunuyorum; hepinizi saygı ve sevgiyle selamlıyorum. Benden önce konuşan iki değerli Samsun milletvekili arkadaşım konuyu yeterince izah ettiler. Ben, tekrardan kaçınarak, bazı konuları gündeme getirmek istiyorum. Değerli arkadaşlarım, saygıdeğer milletvekilleri, Samsun, 1970'li yıllarda yapılan yanlış bir yer seçiminin sıkıntılarını bugün hâlâ çekmektedir. Samsun'un en mümbit ovasının üzerine kurulan Karadeniz Bakır İşletmeleri ve Türkiye Gübre Sanayii Anonim Şirketine ait fabrikalar yıllardır Samsun'da sıkıntı yaratmaktadır. Bu fabrikaların çevreye verdiği zararlı etkilerden dolayı, vatandaş yıllardır devletle davalıdır. Her sene münakaşalar olmakta, devletten haksız tazminat alındığı iddia edilmekte; ama, vatandaşların ürünlerinin bu fabrikaların çalışmasından dolayı büyük zarara uğradığı da görülmektedir. Bu yetmiyormuş gibi, önce, 100 megavat gücünde Bartın-Cizre'de, 100 megavat gücünde de Muğla-Dalaman'da kurulması düşünülen ve oralardaki büyük tepki nedeniyle, 200 megavat gücünde Samsun'a kurulan santral bugün deneme üretimine başlamıştır. Samsun'dan şikâyet telefonları geliyor "Tekkeköy civarında kuşlar ölmeye başladı, denizde balıklar ölmeye başladı, sabah kalkınca, arabamızın üzerinde bir parmak is buluyoruz" şeklinde. Esasında, bu olayın geçmişine baktığımızda, 57 nci hükümetin bu konuda büyük bir kusurunun olduğunu, yanlış bir yer seçimi yapıldığını ve yanlış tercihler kullanıldığını görüyoruz. Santral yapım aşamasında, Samsun halkı aldatıldı. “Bu santral faaliyete geçtiğinde, Mavi Akım yoluyla Samsun'a doğalgaz gelecek ve doğalgaza dönüşümlü olarak çalışacak. Buraya işçi alacağız, işçi çalıştırılacak" denildi; ama, bunların hepsinin yalan olduğu, Samsun halkının aldatıldığı bugün meydana çıktı. Değerli arkadaşlarım, ben hukukçuyum. İfade edildiğine göre, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı ile yapımcı işletme müessese arasında öyle bir sözleşme yapılmış ki, devletin hiçbir hakkı yok, her türlü hak yapımcı firmaya ait. Bu santralın işletmeden alıkonulması halinde, devlet -rivayete göre, görme imkânımız olmadığı için bilmiyoruz- 250 000 000 dolar tazminat ödemek durumunda kalacaktır. "Santral bittiğinde doğalgaza dönüşümlü olarak çalışacak" diyen yapımcı firma yetkililerinden birinin ifadesine göre santral, deneme üretimine başladığında doğalgazla çalışabilmesi için bu santrala 15 000 000 dolarlık ilave aparat gerekmektedir. Bu santralın doğalgaza dönüşebilmesi işlemi sekiz ayda biter, dolayısıyla her ay da 4 000 000 dolar kârdan zarar ederiz, 15 000 000 dolar da aparat parası eklenince devletin toplam 40 000 000 dolar tazminat ödemesi gerekir. Değerli arkadaşlarım, bu yapılan sözleşmeye göre, açıkça ifade etmek gerekirse, devlet, bu yapımcı firmaya mutlaka bir tazminat ödeyecektir. Hukukta "gabn" denilen bir müessese vardır; eğer gabn hükümleri işletilirse, devlet aldatılmış, devlet kandırılmış diye bir iddia ileri sürmek mümkün olursa tazminat ödenmez; ama, maalesef, devlet adına işlem yapan imza sahipleri, devlete karşı bir haksızlık yapmışlardır. Bu, olayın ekonomik boyutudur; bir de insan sağlığı açısından bir boyutu vardır. Biraz evvel arkadaşlarım ifade ettiler; bu santral, günde 1 000 ton, 6 numaralı fuel-oil yakacak ve TÜPRAŞ tarafından üretilen fuel-oilin içinde de yüzde 3, yüzde 4 nispetinde kükürt var. Fuel-oil yandığı takdirde, havaya, yüzde 3, yüzde 4 nispetinde kükürtdioksit karışıyor ve havada su buharıyla karşılaştığı anda da sülfürik asit olarak -asit yağmuru olarak- yere dökülüyor, çevreye zarar veriyor. Değerli arkadaşlarım, ismi “mobil”; yani gezer santral; ama, sabit olan bu santralın kurulduğu alan ile Samsun'a içmesuyu temin eden arıtma tesislerinin arası 4,5-5 kilometredir. O asit yağmurlarının, bir ters rüzgârla, arıtma tesisinin dinlendirme havuzlarına gittiğini düşünün, bütün samimiyetimle söylüyorum, Samsun'da toplu ölümlere şahit olabiliriz. Biraz evvel Sayın Başbakan hükümet programını okudu, orada özellikle dikkatimi çekti "enerji politikamız, çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek bir yapıda şekillendirilecektir" dediler. Biz, hükümetimizden bunu bekliyoruz; bizim, -hangi siyasî partiye mensup olursak olalım- 9 Samsun milletvekili olarak, Samsun'a gitmeye yüzümüz yok; gittiğimizde, halk sızlanıyor ve biz de bir şey yapamamanın ezikliği içerisinde bulunuyoruz. Ben, Yüce Meclisimizin bu soruna bir çare bulacağını, bir çözüm bulacağını umuyorum. 58 inci hükümetin Sayın Başkanı 15 Ocak 2003 tarihli bir demecinde, bazı enerji sözleşmelerinin gerekirse tazminatlarının verilip feshedileceğini ifade etmişlerdi; gerekiyorsa bu işlemi Samsun'daki mobil santral için de kullanmak gerekir diyorum. Fazla tekrardan kaçınmak ve sizlerin fazla vaktini almamak için hepinize saygılar sunuyorum, önergemize Yüce Meclisimizin sahip çıkmasını bekliyorum. Teşekkür ediyorum. (Alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** İlyas Sezai Önder (CHP, Samsun). “Samsun'da kurulacak mobil santralların çevre ve insan sağlığına etkilerinin araştırılması hk.( 10/29-31 )”. TBMM Genel Kurulu, 49. Birleşim tutanağı, 18 Mart 2003. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ilyas-sezai-onder-22-2003-03-18-samsun-da-kurulacak-mobil-santrallarin-cevre-ve-insan-sagligina-etkile (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.