# V. tur (adalet bak.,yargitay başk.,danıştay başk.,enerji ve tabii kaynaklar bak.) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** İlyas Sezai Önder (CHP, Samsun) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 32. Birleşim - **Tarih:** 20 Aralık 2003 - **Gündem:** V. TUR (ADALET BAK.,YARGİTAY BAŞK.,DANIŞTAY BAŞK.,ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAK.) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ilyas-sezai-onder-22-2003-12-20-v-tur-adalet-bak-yargitay-bask-danistay-bask-enerji-ve-tabii-kayn > İlyas Sezai Önder (CHP), 20 Aralık 2003 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 32. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: V. TUR (ADALET BAK.,YARGİTAY BAŞK.,DANIŞTAY BAŞK.,ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAK.)); konuşma 949 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) CHP GRUBU ADINA İLYAS SEZAİ ÖNDER (Samsun) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Danıştay bütçesi üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz almış bulunuyorum; Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum. Değerli arkadaşlar, idarenin eylem ve işlemlerinin yargısal denetimi, hukuk devletinin önemli bir aşamasını ve ilkesini oluşturur. İdarenin hukuka uygunluğunu sağlamada en etkili ve objektif yol yargı denetimidir. Demokratik toplumlarda idarenin hukuk kurallarına bağlı olması, bu kuralların dışına çıktığında yaptırımla karşılaşması, hukuk devletinin hem şartı hem de doğal sonucudur. Ülkemizde, idarenin yargısal denetimi, başta Danıştay olmak üzere, diğer idarî yargı yerleri olan bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerince yapılmaktadır. Yüzotuzbeş yıllık onurlu bir geçmişi olan Danıştay, hem yargısal hem de idarî görevleri olan bir yüksek mahkemedir. İdarî yönüyle, yüksek danışma organı olarak, Bakanlar Kurulu tarafından gönderilen kanun tasarıları hakkında görüş belirtir, tüzük tasarılarını, imtiyaz sözleşmelerini inceler, Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlık tarafından gönderilen işler hakkında görüş bildirir. Yargısal yönüyle de, yüksek mahkeme olarak bir temyiz mercii ve aynı zamanda, ilk derece mahkemesi olarak, açılan idarî davaları karara bağlar ve idarî yargı yerleri arasındaki uyuşmazlıkları çözer. Bağımsız bir yargı organı olan Danıştay, diğer bağımsız yargı organlarıyla birlikte, yasama ve yürütme organı gibi, egemenliği millet adına kullanan devlet organlarındandır. Diğer bir anlatımla, Danıştay, Türk Milleti adına yargı yetkisini kullanır. Değerli arkadaşlarım, bu konu çok önemlidir. Son günlerde, yargının bağımsızlığına saygı içermeyen ve yargıyı zan altında bırakan bir anlayışın siyasî iktidar ve temsilcileri tarafından sergilendiğini üzülerek gördük. Yargı bağımsızlığı, yargının, bakkala, kasaba, sokaktaki vatandaşa karşı değil, öncelikle yasama ve yürütme organlarına karşı bağımsızlığıdır. Siyasî iktidarın, yargının bağımsız olmadığına ilişkin olarak son günlerde ısrarla ileri sürdüğü şikâyetler, yargının yasamaya ya da yürütmeye karşı bağımsız olmadığı iddiasını taşır. Siyasî iktidarın ve yasamanın çoğunluğunun aynı ellerde olduğu dikkate alındığında, yargı bağımsızlığını tehdit edenin, asıl siyasî iktidar olduğu sonucuna varırız. Öte yandan, iktidar, şikâyetçi olacak bir makam değildir. Anayasayı değiştirecek çoğunluğu olan iktidar, yargı bağımsızlığını sağlayacak, yürütmenin yargıya müdahalesini azaltacak değişiklikleri yapacak güçtedir. Bunları yapmayarak sürekli şikâyet noktasında kalındığında, asıl amacın, yargıyı daha da bağımsız kılmak değil, yargıyı kontrol altında tutmak ve milletvekili dokunulmazlığını, suçluyu korumak ve yolsuzlukları örtbas etmekte bir araç olarak kullanmak olduğu ortaya çıkmaktadır. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; siyasî iktidarı, buradan, bir kez daha, devlet organları arasında çatışma ve güvensizlik yaratan söz ve eylemlerden kaçınmaya çağırıyoruz. Değerli arkadaşlar, iktidarın yargıyı suçlamadan önce, dönüp, kendisine bakması gerekir. İdarenin yargısal denetimi, kişi hak ve özgürlüklerinin de güvencesidir. İdarî yargının önemli bir yükünü, kişilerin, memurların idareye karşı açtığı iptal ve tam yargı davaları oluşturmaktadır. Bugünkü iktidar, atamalarda, idarenin yargısal denetimini azaltıcı bir uygulama içerisindedir. Kamu yönetimi kademeleri, ciddiyetle bağdaşmayan bir şekilde, vekâleten, tedviren atamalarla doldurulmaktadır. Bürokrasi, şeflere varana kadar, hallaç pamuğu gibi dağıtılmıştır. Yapılan iş yanlıştır. Bakın, yapılan işin yanlışlığını, AKP Grubu Sözcüsü Sayın Yahya Akman, 6.12.2001 tarihinde Danıştay bütçesi üzerinde yaptığı bir konuşmada nasıl anlatmış: "Aslolan, göreve işin ehlinin getirilmesidir. Sağlık ve diğer zorunlu sebepler dışında, üst düzey elemanlar, iktidar değişse de göreve devam etmeli. İktidarlar siyasî, memurlar ise devletin elemanlarıdır. Bu anlayış terk edilip, siyasî atamalar ve yer değiştirmeler arttıkça, haksızlığa uğradığını ileri süren her görevli dava açar ve bu yolla yargı yolu da aşındırılmış olur; aynı gün göreve başlatılmış olan insanlar tekrar sürgüne gönderilirse, adalet de sulandırılmış olur." Sayın Yahya Akman devam ediyor: "Sürgün ve haksız yere işten atılma korkusu kamu çalışanının şevkini kırmakta, dirayetli idareci yerine, yağcı ve inisiyatif kullanmaktan âciz insanlar gelmektedir. Lütfen, tutumumuzu değiştirelim; işin ehlini arayıp bulalım, ona sahip çıkalım; bilenlerin yerine, kolay kullanacaklarımızı aramayalım." İşte, şimdiki iktidarın yaptığı aynen bu. Muhalefette başkasınız, iktidarda başka. Muhalefette hak hukuk nutukları, iktidarda keyfîlik.!.. AHMET YENİ (Samsun)- Hiç muhalefet olmadı AK Parti. İLYAS SEZAİ ÖNDER (Devamla)- O konuşma yapıldığı tarihte muhalefetsiniz. AHMET YENİ (Samsun)- AK Parti hiç muhalefet olmadı. İLYAS SEZAİ ÖNDER (Devamla)- AKP muhalefetti. Yahya Akman, grup adına yapmış o konuşmayı. AHMET YENİ (Samsun)- Hayır, AK Parti hiç muhalefet olmadı. İLYAS SEZAİ ÖNDER (Devamla)- Değerli arkadaşlarım, ben onu Meclis tutanağından aldım. Burada sizinle karşılıklı münakaşa içine girecek değilim. Değerli milletvekilleri, Danıştayımızın idarî ve dava dairelerindeki dosya sayısı 70 000'i geçmiştir. Her dairenin büyük bir özveriyle çalıştığı açıktır. Böyle bir iş yükü altında ezilen Danıştayımızın sorunları vardır. Öncelikle, konumuna uygun bir hizmet binasına kavuşturulması şarttır. Yargı binaları, ülkenin prestij binalarıdır. Görevin önemine paralel görkem ve çağdaş teknolojiye sahip olmalıdır. Danıştayın, görevlerini etkin ve daha hızlı yapmasını, yargısal denetimi tam anlamıyla gerçekleştirmesini sağlamak için, Danıştay tarafından istenilen yasal değişikliklerin hızla hayata geçirilmesi şarttır. Yargıç ve savcılarımızın, üstlendikleri yüce göreve uygun özlük ve sosyal haklara kavuşturulması da, eşzamanlı yapılmalıdır. (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) BAŞKAN - Buyurun Sayın Önder. İLYAS SEZAİ ÖNDER (Devamla) - Elbette, bu yetersiz bütçeyle bunların yapılması imkânsızdır. Üzülerek görüyoruz ki, Danıştay bütçesi geçen yıla oranla yüzde 3,98 nispetinde artırılmıştır. Hükümetin 2004 yılı için bütçe kanunuyla öngördüğü enflasyon oranı yüzde 12 olduğuna göre, Danıştayın bütçesi, reel olarak yüzde 8 azaltılmış bulunmaktadır. Hükümetin uygulamaları ve kamu yönetimiyle ilgili düzenleme planları da dikkate alındığında, Danıştayın iş yükünün artacağı kesindir. Bütçe tasarısıyla iktidarın ortaya koyduğu anlayış, yargıya destek değil, köstek olma ve yargıyı işlevsiz kılma anlayışıdır. İdarî yargı açısından en hassas konulardan birisi de, hukuk formasyonuyla donanmış hâkim ihtiyacıdır. Hukuk fakültesi mezunlarının idarî yargıda ağırlıklı olması, diğer fakültelerden mesleğe alınacaklarda ise, görevin gerektirdiği bilgi donanımının olması gerekmektedir. Değerli arkadaşlar, adalet, devletin asla vazgeçemeyeceği tek kamu hizmetidir ve adalet, herkese gereklidir. Bir ülkede adaleti tam olarak gerçekleştiremiyorsak, adalete güveni tam olarak sağlayamıyorsak, devleti, toplumsal düzeni, demokrasiyi ayakta tutamayız. Yargıya, yargıca, savcıya güvenmeliyiz. "Danıştayla, Yargıtayla, Anayasa Mahkemesiyle devleti yürütmek mümkün değil" düşüncesini aklımıza dahi getirmemeliyiz. Öncelikle, iktidar, idare, hukuk kurallarına uymayı içine sindirecek ve daima hukuk içerisinde kalacaktır. Bu düşüncelerle, yargımızda görev alan tüm başkan ve üyelere, hâkim ve savcılarımıza,idarî personele, zor şartlarda yürüttükleri görev nedeniyle teşekkür ediyor, şükranlarımı sunuyorum. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bütçemizin milletimize ve ülkemize hayırlı olmasını diliyor, Yüce Heyetinizi sevgi ve saygıyla selamlıyorum. (CHP sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** İlyas Sezai Önder (CHP, Samsun). “V. tur (adalet bak.,yargitay başk.,danıştay başk.,enerji ve tabii kaynaklar bak.)”. TBMM Genel Kurulu, 32. Birleşim tutanağı, 20 Aralık 2003. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ilyas-sezai-onder-22-2003-12-20-v-tur-adalet-bak-yargitay-bask-danistay-bask-enerji-ve-tabii-kayn (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.