# Türkiye ile ıran'ın ekonomik iş birliği ve ticari ilişkileri konusunda

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem)
- **Konuşmacı:** Kayhan Türkmenoğlu (AK Parti, Van)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 23. Birleşim
- **Tarih:** 27 Kasım 2008
- **Gündem:** TÜRKİYE İLE IRAN'IN EKONOMİK İŞ BİRLİĞİ VE TİCARİ İLİŞKİLERİ KONUSUNDA
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/kayhan-turkmenoglu-23-2008-11-27-turkiye-ile-iran-in-ekonomik-is-birligi-ve-ticari-iliskileri-konusunda

> Kayhan Türkmenoğlu (AK Parti), 27 Kasım 2008 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 23. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: TÜRKİYE İLE IRAN'IN EKONOMİK İŞ BİRLİĞİ VE TİCARİ İLİŞKİLERİ KONUSUNDA); konuşma 474 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

KAYHAN TÜRKMENOĞLU (Van) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ülke coğrafyasına baktığımızda, bir tarafımızda Asya, bir tarafımızda Avrupa. Özellikle seçim bölgem olan Van ili, Doğu Anadolu Bölgesi, bilindiği gibi, sosyoekonomik yapı itibarıyla son derece geri kalmış bölgelerimizden birisidir.

Değerli arkadaşlar, komşu ülkelerle olan ticarette son beş yıl içerisinde son derece hızlı bir ivme yakalanmış ve hedefe adım adım ilerliyoruz. Bizim arzumuz şudur ki: 500 kilometre sınırı olan İran İslam Cumhuriyeti ile olan ilişkilerimizde, özellikle bölgemizin ekonomik, ticari ilişkileri ön plana çıkmaktadır.

Bugün, tarımsal anlamda, turizm anlamında veya ticaret anlamında, sanayicimiz, fabrika kurduğunda, pazar çok önemlidir. Bu nedenle, özellikle Asya ülkeleriyle olan ticari münasebetlerimizde İran İslam Cumhuriyeti son derece stratejik bir önem taşımaktadır.

Bugün, İran İslam Cumhuriyeti’ne baktığınızda, tam 1 milyon 620 bin kilometre kare alana sahip, büyük bir yüz ölçümüne sahip bir ülke görüyoruz. Bu ülke 72 milyon nüfusa sahiptir değerli arkadaşlarım. Bu ülkenin istihdam politikasına baktığımızda, topraklarının sadece ve sadece yüzde 10’u tarımsal alan olarak kullanılmakta, sadece yüzde 2’si de mera olarak kullanılmaktadır. Geriye kalan yüzde 88’lik bölümü çöl ve yer altı zenginliğiyle ünlü bir ülkedir.

Değerli arkadaşlarım, gayrisafi millî hasılasına baktığımızda, İran’ın bir yılda gayrisafi yurt içi hasılası 287 milyar dolardır. Kişi başına düşen millî gelirine baktığımızda sadece 4.200 dolardır. İhracatına bakın, sadece 72 milyar dolardır. Bu ihracatın yüzde 80’ini petrol ve petrol türevi ürünler kapsamaktadır. Bu da şu demektir: İran’ın ihracatının 60 milyar doları sadece petrol ve petrol türevi ürünlerden oluşurken, bu ihracatın 16 milyar doları da sanayi mamullerinden oluşmaktadır. Bu da şu demektir: İran, yer altı zenginidir ama yer üstünde yüksek teknolojiye sahip herhangi bir sanayi işletmesi yoktur.

Bizim için en önemli şey, tüketim toplumuna uzanmamızdır. Oraya yüksek teknolojimizi, oraya yüksek deneyimlerimizi, bilgimizi ve becerimizi götürmemiz gerekiyor. Bunun için ticarette en önemli iki faktör vardır ki, bu da ulaşımdır ve gidiş gelişlerdir, turizmdir. Turizme baktığınızda, İran’la olan turizmimizde İran’ın bize son derece yakınlığı var, ama bizim oradaki o şehri tamamıyla tanımamamız bir eksikliktir. Geçen yıla bakın, aşağı yukarı 800 bine yakın İranlı ülkemizi ziyaret etmiştir ama bizden oraya pek fazla giden insanımız yoktur. Demek ki biz turizm potansiyelimizi de kendi lehimize kullanabiliriz değerli arkadaşlar.

Bugün, ülkemizin sanayi anlamında ve ihracat anlamında gerçek manada başarıyı yakaladığımızı söyleyebiliriz ama bunu İran’a endekslediğimizde gerçek başarıyı yakaladık mı derseniz, orada çok gayret göstermemiz gerektiğinin altını çizmek istiyorum. Bugün, geçen yıl yapılan ticarette toplam dış ticaret hacmimiz, İran’la, 8 milyar dolardır. Bunun 6,5 milyar dolarını petrol ve türevi ürünler almamıza rağmen, sadece 1,4 milyar dolar biz bu ülkeye mal satmışız.

Burada çok enteresan bir rakam vermek istiyorum. Bakın, bu 500 kilometrelik bir sınır kapımız var. Bu sınır kapımızda tam altı tane yasal kapılarımız var ancak bunun üç tanesi faaldir. Bu üç tane kapıdan gerçekleşen ticaret hacmimizi soracak olursanız değerli arkadaşlarım, son dört yıl içerisinde sadece ve sadece biz İran’dan 5 milyon dolarlık mal almışız, 155 milyon dolarlık bu ülkeye mal satmışız.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

---

**Kaynak gösterme:** Kayhan Türkmenoğlu (AK Parti, Van). “Türkiye ile ıran'ın ekonomik iş birliği ve ticari ilişkileri konusunda”. TBMM Genel Kurulu, 23. Birleşim tutanağı, 27 Kasım 2008. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/kayhan-turkmenoglu-23-2008-11-27-turkiye-ile-iran-in-ekonomik-is-birligi-ve-ticari-iliskileri-konusunda (erişim: 29 Ekim 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.