# 2005 mali yılı bütçe kanun tas.(2 nci tur görüşmelerinde) başbakanlık,dış ticaret müsteşarlığı - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Kürşad Tüzmen (AK Parti, Gaziantep) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 36. Birleşim - **Tarih:** 21 Aralık 2004 - **Gündem:** 2005 MALİ YILI BÜTÇE KANUN TAS.(2 NCİ TUR GÖRÜŞMELERİNDE) BAŞBAKANLIK,DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/kursad-tuzmen-22-2004-12-21-2005-mali-yili-butce-kanun-tas-2-nci-tur-gorusmelerinde-basbakanlik-2 > Kürşad Tüzmen (AK Parti), 21 Aralık 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 36. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: 2005 MALİ YILI BÜTÇE KANUN TAS.(2 NCİ TUR GÖRÜŞMELERİNDE) BAŞBAKANLIK,DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI); konuşma 1.643 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) DEVLET BAKANI KÜRŞAD TÜZMEN (Gaziantep) - 15 dakika Sayın Başkan. BAŞKAN - Buyurun Sayın Tüzmen. (AK Parti sıralarından alkışlar) DEVLET BAKANI KÜRŞAD TÜZMEN (Gaziantep) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; dışticaret politikalarının başarılı bir şekilde belirlenmesi ve uygulanmasında, gümrük idareleri, anahtar rol oynayan kurumlardan biri haline geldi; yani, bu kapsamda, sorunsuz hizmet sorumlu idare anlayışıyla, gümrüklerimiz, bir yandan yasal ticaretin akışını kolaylaştırma işlemini yerine getirirken, diğer yandan da, yasadışı ticaretin önlenmesinde etkin bir görev üstlendi. Dünya ticaretinin günümüzde ulaştığı hacim ve işlem hızındaki artış karşısında gümrük işlemlerinin tamamlanma süresi, rekabet gücünü belirleyen bir faktör ve önemli bir maliyet unsuru niteliği kazanmıştır; yani, artık, gümrükler, eski gümrükler gibi değil, vergi tahsil edilen yerler değil, bilgi üretim merkezleri, ayrıca -gümrük idarelerindeki bürokrasiyi azaltırsanız, ihracatınızı hızlandırdığınız için, dışticaretinizi hızlandırdığınız için- rekabet gücü yaratan yerler oluyor. Bence, gümrük idareleri açısından, 21 inci Yüzyılın en önemli ayırımı bu. Tabiî, biz, çağdaş bir gümrük idaresinde bulunması gereken özelliklerin başında sunulan hizmetin kalitesi, hızı ve uygulamaların yeknesaklığına çok dikkat ediyoruz. Bu nedenle, hukukî, fizikî, beşerî ve teknik olarak sağlam altyapıya sahip, dinamik bir gümrük idaremiz olması bir zorunluluktur. Bu gerçekten hareketle, gümrük hizmetlerini çağdaş standartlara kavuşturmak, böylece mükelleflerin talep ve beklentilerine etkin bir şekilde cevap vermek amacıyla, gümrüklerimizde önemli yapısal reformlara imza attık. Öncelikle, hükümetimizin üzerinde önemle durduğu bürokratik engellerin kaldırılması hususunda, dışticareti ve özellikle ihracatı kolaylaştırıcı pek çok düzenleme yapıldı. Bu suretle, ülkemiz ihracatçılarının uluslararası piyasalarda rekabet güçlerinin artırılmasına, ihracat stratejimizde belirtilen hedeflere yaklaşılmasına yardımcı olundu. Bu kapsamda, gümrük idarelerinin taşra teşkilatlarını yeniden yapılandırdık. Acil Eylem Planı ve Hükümet Programının özünü oluşturan kamuda idarî yapının yeniden düzenlenmesi taahhüdü kapsamında, taşra teşkilatında çok başlı yönetim anlayışına son verilerek, 36 olan başmüdürlük sayısını 18'e indirdik ve daha etkin bir hizmet veriyoruz şu anda. Yani, eskiden, gümrük muhafaza müdürlükleri ayrıydı, gümrük müdürlükleri ayrıydı; gümrük başmüdürlükleri, gümrük muhafaza başmüdürlükleri... Bunların sayısını 36'dan 18'e indirerek, iki ayrı kapıyı bıraktık, tek bir yerden, tek bir merciden bütün işlemlerin tamamlanmasını sağladık. Ayrıca, sizlerle beraber bir devrim yaptık, 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununu çıkardık. Bu, 1932 yılından beri, ithal ikameci ve aşırı korumacı ve tekelci ekonomik politikaların izlendiği dönemin kanunuydu ve günümüz ihtiyaçlarına cevap vermiyordu. Bu kadar sene de kimse el atmamıştı bu işe; çünkü, çok zordu, kolay bir kanun değildi. 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun, IMF taahhütlerimiz çerçevesinde yürürlükten kaldırıldı ve Avrupa Birliği normlarına ve çağın gereklerine uygun, 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu yürürlüğe girdi. Yine, aynı şekilde, 4458 sayılı Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun Tasarısını da Meclise sevk ettik. Burada, tabiî, amaç, Avrupa Birliğine olan yükümlülüklerimiz çerçevesinde, Gümrük Kanununun, Topluluk gümrük koduna uyumunu sağlamak ve bu uygulamadan doğan aksaklıkları gidererek, bürokratik formaliteleri azaltmak ve bu çerçevede, ihracatçılarımızın uluslararası pazarda rekabet güçlerini artırmak amacıyla hazırlanan kanun değişikliği taslağı halihazırda komisyonların gündeminde. Ayrıca, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerindeki sınır illerinde sınır ticaret merkezlerinin kurulması konusunda hukukî altyapıyı tamamladık ve İran'la sınır ticareti uygulamasını başlattık. Yine -burada devam ediyor tabiî çalışmalarımız- özellikle bu yıl içerisinde Sarısu-Gürbulak, Esendere-Sero, Kapıköy-Razi'de sınır ticaret merkezleri çalışmaya başladı. Suriye ve Gürcistan'la- tabiî, burada, karşı ülkenin de yaklaşımı çok önemli; iki ülke tarafından da kabul görmesi lazım ki, aynı, ortak yerde, bunu, sınır ticareti olarak kuralım- çalışmalarımız da devam ediyor. Bir kere, onaylanmış kişi uygulaması başlattık; bu, başlı başına bir yenilik; yani, belirli bir ihracat ve dışticaret performansına, istihdam hacmine ve sermaye yapısına sahip, güvenilirlik açısından kendilerini kanıtlamış imalatçı ihracatçıların gümrük işlemlerinin basitleştirilmesi, böylece, ihracatçılarımızın önlerindeki bürokratik sürecin azaltılması ve uluslararası piyasalarda rekabet güçlerinin artırılmasını sağladık. Artık, belli bir büyüklüğe ulaşmış ihracatçımızın işlemleri çok daha hızlı bir şekilde yapılıyor. Taşra teşkilatında gümrük işlemlerinin etkin bir şekilde sürdürülebilmesi için yeni gümrük idareleri açtık. İhracatta kıymet araştırması bürokratik bir engel olmaktan çıkartıldı ve mal akışını durdurmayacak şekilde yeniden düzenlendi. Yine, Uzakdoğu kaynaklı ithalatta haksız rekabetin önlenmesi amacıyla yapılan denetimleri artırdık. Burada daha fazla vakit almamak için bunların detaylarına girmiyorum; ancak, dampingli ve çifte faturalı ithalatın önlenmesi, biliyorsunuz, bu suretle yerli sanayimizin ithalata karşı korunması, ticaret politikasına tabi eşyanın ithalinde menşe şahadetnamesi, ticaret politikası önlemlerine tabi olsun olmasın mensucat cinsi eşyanın ithalatında yine referans fiyat uygulamalarını getirdik. Yine, artan ithalata karşı önlem almak ve yerli sanayimizi haksız rekabete karşı korumak ve bu çerçevede, kıymet, tarife, menşe ve standartlar yönünde etkin denetim yapılması amacıyla ihtisas gümrükleri uygulamasını genişlettik. Bu kapsamda, 2003 ve 2004 yıllarında düz cam, halı, ayakkabı ihtisas gümrükleri uygulamasına geçildi. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 2004 yılında ana uğraş konularımızdan bir tanesi de kaçakçılıkla mücadele oldu. Günümüzde kaçakçılık ve yasadışı ticaretin yöntem ve teknikleri de, teknolojide yaşanan gelişmelere paralel olarak farklılaşmakta ve giderek daha karmaşık hale gelmektedir. Ülkelerarası fiyat farklılıkları, sigara, içki, akaryakıt gibi kimi ürünlerdeki yüksek vergi oranları ise gümrük kaçakçılığını körüklemektedir. Başta uyuşturucu madde kaçakçılığı olmak üzere, her türlü yasadışı eşya, insan, araç trafiğinin izlenmesi ve önlenmesine yönelik olarak gümrük kapılarını, teknolojinin sağladığı en modern imkânlarla donatmak ve her bakımdan sağlıklı bir altyapıya kavuşturmak konusundaki çalışmalarımıza hız verdik. Bu amaçla, GÜMSİS adını verdiğimiz Gümrük Kapıları Güvenlik Sistemleri Projesini geliştirdik. Proje kapsamında, araç konteyner tarama sistemi, x-ray sistemi, araç takip sistemi, plaka okuma sistemi, kapalı devre televizyon sistemi gibi değişik alt projeleri yürürlüğe koyduk. GÜMSİS projesi kapsamında, öncelikle Kapıkule, İpsala ve Habur Kapılarına x-ray sistemlerini kurduk. Bu cihazların toplam maliyetleri 5 milyon dolar. 2002 yılı sonundan bugüne kadar yaklaşık 190 milyon dolarlık, yani, başka bir ifadeyle, koyduğumuz x-ray cihazının 38 katı yakalama oranı gerçekleştirdik. Yani, teknoloji ne kadar önemli gümrüklerde; onu söylemeye çalışıyorum. 2005 yılında 4 x-ray sistemi daha alacağız. Proje kapsamında, kapalı devre televizyon sistemi kurulumu, Kapıkule, İpsala, Sarp, Gürbulak ve Habur'da da bu proje tamamlanıyor. Böylece, sadece Ankara'dan, gümrük mahallindeki bütün yerleri, 24 saat süreyle, eşzamanlı olarak anında kontrol etme ve izleme imkânını buluyoruz. Yine, kaçakçılıkla mücadelede hedeflediğimiz, özellikle akaryakıt kaçakçılığıyla mücadeleye gereken önemi vermeye çalıştık. Deniz yoluyla yapılan bu kaçakçılığın önüne geçmek amacıyla, 10 adet deniz botuna ve her geçen yıl kullanmaya başladığımız, yeni kullanmaya başladığımız yüksek donanımlı motor bota ilaveten, biliyorsunuz, Sayın Başbakanımızın katılımıyla, geçtiğimiz hafta içerisinde, yüksek performanslı 2 tane botu daha hizmete soktuk ve ciddî bir ivme kazandı kaçakçılıkla mücadelemiz. Bu geçtiğimiz yıl kullanmaya başladığımız motor botla, 2004 yılı içerisinde 7 olayda 1,7 trilyon liralık kaçak akaryakıta el konuldu. 2005 yılında 1 adet deniz botu daha almayı planlıyoruz ve botun maliyeti de yaklaşık 1,2 trilyon. Yani, baktığınız zaman, bir bot, hemen, kendi parasını rahatlıkla çıkarabiliyor. Yine, kasım ayı sonu itibariyle, 1 204 olayda kaçakçılıkla ilgili olarak 225 trilyon 155 milyon dolar civarında ticarî eşya, 42 olayda 269 trilyon liralık (yaklaşık 185 milyon dolarlık) değerinde uyuşturucu madde olmak üzere, 1 246 olayda yaklaşık 495 trilyon liralık (yaklaşık 341 milyon dolarlık) kaçakçılık olayı ortaya çıkarıldı. Gümrük Müsteşarlığının 2005 bütçesinin 201 trilyon olduğunu göz önüne alırsanız, bütçemize nazaran yakalama performansımızın boyutu çok daha iyi bir şekilde ortaya çıkar. Tabiî, 2005 yılında, sizlerden aldığımız destekle çalışmalarımızı daha da yoğunlaştıracağız, daha da hızlandıracağız. Bu kapsamda, geçmiş dönemlerde fizik ve teknik kapasite açısından yetersiz kalmış Türk gümrük idaresinin, özellikle son dönemde atılan adımlarla, fiziksel altyapı ve teknik donanım açısından çağa yakışır bir çehreye kavuşturulmasını sağladık. Artık, geleneksel gümrük devrine son verildi, e-gümrük devri başlatıldı. Bu kapsamda, Gümrük İdaresinin Modernizasyonu Projesinin (GİMOP) tamamlanmasıyla, dış ticaret işlemlerinin işlem hacmi yüzde 99,5 olarak otomasyona geçmiş oldu. 2004 yılında, İskenderun, İsdemir ve Sakarya Gümrük Müdürlüklerinin de otomasyona dahil edilmesiyle, 68 gümrük idaresi otomasyona geçti. 2005 yılında Aydın Gümrük Müdürlüğünün de otomasyona geçmesini planlıyoruz. Mükelleflerin gümrük idaresine gelmeksizin kendi bürolarından elektronik yolla gönderdiği beyan ve gönderme tescil ettirme oranı 2003 yılı sonu itibariyle yüzde 55 iken, bu oranı bu sene yüzde 65'e çıkardık ve ihracat beyannamelerinin yüzde 96'sının, ithalat beyannamelerinin de yüzde 78'sinin gümrük işlemlerini ilk yirmidört saat içerisinde tamamlayabiliyoruz. Amacımız, ihracatta beyannamelerin yüzde 90'ının işlemini ilk iki saatte, ithalat beyannamelerinin ise yüzde 80'inin işlemlerini gümrük işlemleri başladıktan sonra ilk sekiz saat içerisinde bitirebilecek noktaya gelmek; bu da hedefimiz. 2004 yılında başlattığımız en önemli uygulama, deniz yoluyla gelen taşıtların takibi projesi; bunu da başlattık. Detaylarını, daha sonra isterseniz sizlere verebilirim; bu da çok önemli projelerden bir tanesi. Tabiî, elektronik devlet çalışmasında önemli rol oynadı gümrük idarelerimiz. İhracatçımıza büyük kolaylıklar sağlayan elektronik birlik kaydı (e-birlik) hizmetini başlattık. Tamamıyla ihracat işlemlerinin yüzde 75'ini elektronik birlik kaydıyla yapıyoruz. Gelirler Genel Müdürlüğüyle de anında paralel bağlantı kuruldu. Aynı bilgi ortamında ve direkt hatlı çalışıldığı için, çok daha hızla KDV iadelerini yerine getirmeye başladık. Devlet İstatistik Enstitüsüyle de aynı şekilde bağlantılıyız. Biliyorsunuz, eskiden üç dört ay sonra gelirdi istatistikler; şu anda, anında izleyebilir hale gelmeye başladık. Dış Ticaret Müsteşarlığında dahilde işleme kapsamında yapılan ithalat ve ihracat bilgilerinden, karşılıklı olarak, gümrük idareleri, Dış Ticaret Müsteşarlığı, Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Devlet İstatistik Enstitüsü ve Maliye Bakanlığı, aynı bilgi ortamından yararlanır hale geldi. Ulaştırma Bakanlığıyla yine ortak bir proje yaptık. Gümrük idareleri ve ulaştırma projeleri elektronik veri tabanını artık ulaşnet'le sağlar hale geldiler. Bu konuda çok değerli arkadaşlarla çalışıyorum gümrük idarelerinde. Hakikaten, bu elektronik ortamın gümrük idarelerine çok hızla yayılmasını bunlar sağladı. Akıllı kart (e-belge) çalışmalarımız, 2005 yılında yapacağımız çalışmalar. Bu, bir bürokrasi devrimi, bir teknoloji devrimi. Kâğıdı ve insanı gümrükten kaldırırsak, gümrüklerde o hep söylenilen sıkıntıların önünü hep beraber geçeriz diye düşünüyoruz. Onun için, bu elektronik kart sistemini getireceğiz gümrük idarelerinde; para geçerli olmayacak, elektronik kart geçerli olacak. Bu konudaki çalışmalarımızı, inşallah, sizlere 2005 yılında sunma imkânımız olacak. Yine, yap-işlet-devret modeliyle, Yunanistan sınırında bulunan İpsala gümrük tesisi ile İran sınırında bulunan Gürbulak gümrük tesisi çok kısa sürede tamamlandı ve bütçeye herhangi bir ilave yük getirmeden hizmete sokuldu. Yine, bu çalışmalar çerçevesinde, Bulgaristan sınırında Dereköy, Suriye sınırında Cilvegözü, Karkamış, Gürcistan sınırında bulunan Sarp ve Irak sınırında bulunan Habur gümrük kapıları ile İstanbul Halkalı Gümrük Müdürlüğünün yap-işlet-devret modeliyle yapılması için çalışmalarımız süratle devam ediyor. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğiyle, Habur sınır kapısının yap-işlet modelinin protokolünü, bu hafta veya önümüzdeki hafta içerisinde işleme sokacak hale geleceğiz. Diğer çalışmalarımız da devam ediyor. Önümüzdeki dönemde de, koordinasyon ve kapasite konularında, özellikle, kapasitesi, koordinasyonu güçlü, operasyonel işlevler yönünden verimli ve etkin, politika oluşturulması ve kararların uygulanması bakımından saydam, vatandaşına karşı sorumlu, piyasaya mekanizmasının işleyişine saygılı bir idare olma yolunda çalışmalarımıza devam ediyoruz. Hepinize saygılar sunuyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Kürşad Tüzmen (AK Parti, Gaziantep). “2005 mali yılı bütçe kanun tas.(2 nci tur görüşmelerinde) başbakanlık,dış ticaret müsteşarlığı”. TBMM Genel Kurulu, 36. Birleşim tutanağı, 21 Aralık 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/kursad-tuzmen-22-2004-12-21-2005-mali-yili-butce-kanun-tas-2-nci-tur-gorusmelerinde-basbakanlik-2 (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.