# Muğla ilinde narenciye yetiştiren ve seracılık yapan çiftçilerin sorunlarıyla ilgili - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Mehmet Ali Şahin (AK Parti, İstanbul) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 95. Birleşim - **Tarih:** 1 Haziran 2004 - **Gündem:** MUĞLA İLİNDE NARENCİYE YETİŞTİREN VE SERACILIK YAPAN ÇİFTÇİLERİN SORUNLARIYLA İLGİLİ - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-ali-sahin-22-2004-06-01-mugla-ilinde-narenciye-yetistiren-ve-seracilik-yapan-ciftcilerin-sorun > Mehmet Ali Şahin (AK Parti), 1 Haziran 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 95. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: MUĞLA İLİNDE NARENCİYE YETİŞTİREN VE SERACILIK YAPAN ÇİFTÇİLERİN SORUNLARIYLA İLGİLİ); konuşma 1.261 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) DEVLET BAKANI VE BAŞBAKAN YARDIMCISI MEHMET ALİ ŞAHİN (İstanbul) - Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; Muğla Milletvekili arkadaşımız Sayın Ali Arslan'ın, Muğla İlindeki narenciye yetiştiriciliği ve seracılık yapan çiftçilerin sorunları hakkında yapmış olduğu gündemdışı konuşmayla ilgili bir değerlendirme yapmak için huzurunuzdayım; bu vesileyle, hepinizi saygıyla selamlıyorum. Değerli arkadaşlarım, Muğla İlinin yüzölçümü 1 724 000 hektar olup, bunun 260 000 hektarı üzerinde tarımsal üretim yapılmaktadır. İşlenen tarım arazisinin yüzde 39'u fiilen sulanmakta, diğer alanda ise kuru tarım yapılmaktadır. Ülkemizde üretilen örtüaltı domatesin yüzde 14'ü, tarla domatesinin yüzde 3,9'u, narenciyenin yüzde 4,3'ü ve zeytinin yüzde 8,2'si Muğla İlinde üretilmektedir. Muğla İlimizde turunçgiller yetiştiriciliği en önemli üretim dallarından biridir. Köyceğiz İlçesi başta olmak üzere, Ortaca, Dalaman, Fethiye, Milas, Bodrum İlçelerinde turunçgiller yetiştiriciliği yapılmaktadır. İldeki toplam narenciye ağacı 2 700 000 adet olup, portakal, limon ve mandalina yetiştiriciliği yaygındır. İlde 2003 yılı narenciye üretimi toplam 120 000 ton civarında gerçekleşmiştir. Değerli arkadaşlarım, Türkiye toplam limon üretiminin -biraz önce Sayın Arslan'ın ifade ettiği gibi- yüzde 5,5'i, portakal üretiminin de yüzde 4,2'si Muğla İlinde gerçekleşmektedir. İlimiz narenciye üretiminin 5 000 tonu, yani, sadece 4,2'si ihraç edilebilmektedir. Bu ihracat rakamının yüzde 50'den fazlasını da limon oluşturmaktadır. İhracatın istenilen düzeyde olmamasının nedenleri arasında, turunçgiller paketleme entegre tesislerinin yetersiz ve kapasitelerinin düşük oluşu -ayrıca, şunu da ifade etmek durumundayım: Tesislerin yetersizliği nedeniyle bunun 2 katı miktarda ürün komşu illerde, örneğin İzmir'de işlenmektedir- ayrıca, nakliye problemi, yetiştirilen limon çeşidinin depolamaya uygun olmaması da ifade edilebilecek başlıklardır. Ayrıca, ihracatın yetersiz olması, üretici fiyatlarının düşük olmasına da neden olmaktadır. 2002-2003 yılı üretimi limon piyasası, 2003 yılı eylül ayında bahçede kilo başına 600 000 ilâ 700 000 Türk Lirası olarak açılmış olmasına rağmen, ihracattaki tıkanıklık sonucunda, ileriki zamanlarda, bu rakam kilogram başına 350 000 ilâ 400 000 lira olarak, maalesef, gerilemiştir. Portakal da kilogram başına 350 000 ilâ 400 000 Türk Lirası olarak şu anda piyasa bulmaktadır. Değerli arkadaşlarım, Muğla İlimizde Fethiye, Ortaca, Dalaman, Milas, Bodrum, Datça, Marmaris, Ula, Köyceğiz İlçelerinde toplam 127 köyde yaklaşık 15 000 çiftçi ailesi tarafından, 33 000 dekar alanda örtüaltı sebze yetiştiriciliği yapılmaktadır. Ürün çeşitleri ilçeden ilçeye değişmekle birlikte, ağırlıklı olarak domates yetiştiriciliği yapılmaktadır. Toplam örtüaltı domates üretimi 280 000 ton civarındadır. Muğla İlimizde Türkiye örtüaltı domates üretiminin yüzde 14'ü -biraz önce de ifade etmiştim- yapılmaktadır. Bu üretimin yaklaşık yüzde 10'u ihraç edilmekte, geri kalan kısmı ise içpazarda tüketilmektedir. İhraç miktarının az oluşunun nedenleri arasında, ürün standardının sağlanamaması, paketlemede tesislerin yetersizliği, iç ve dışpazardaki tüketicinin sera ürünlerine olan güvensizliği, fiyat rekabetinin yeterince sağlanamaması sayılabilir. 2004 yılında sera ürünü domates kilo başına 1 000 000 ile 1 200 000 Türk Lirası arasında alıcı bulabilmiştir; ancak, bugün itibariyle -havaların ısınmaya başlaması sebebiyle, hasada geçilmiş olması, domates miktarının artması dolayısıyla- çiftçilerimizin eline geçen fiyat, kilogram başına, şu anda -en son alınan bilgi- 300 000 ile 400 000 Türk Lirası arasında değişmektedir. Değerli arkadaşlarım, Muğla İlinde toplam nüfusun yüzde 38'i şehirde yaşamakta olup, geri kalan nüfus köylerde oturmaktadır. Köylerde yaşayan nüfus Türkiye ortalamasının hayli üstündedir. Bunun en önemli nedeni olarak, köylerdeki sosyal düzeyin diğer illerimize nispetle biraz yüksek olması gösterilmektedir. Diğer taraftan, Muğla İlimizde örgütlenme durumu ülke geneline göre oldukça iyi düzeydedir. İlde, 23 000 ortaklı 158 adet tarımsal kalkınma kooperatifi, 2 300 ortaklı 18 adet sulama kooperatifi, 1 359 ortaklı 23 adet su ürünleri kooperatifi bulunmaktadır. İlde, ayrıca, ormancılık, su ürünleri ve köy-koop. konularında üst birlikler bulunmakta, bunlara bağlı toplam 147 adet birim kooperatif yer almaktadır. Değerli arkadaşlarım, Tarım Bakanlığınca rutin olarak devam eden çiftçi eğitimi ve yayım çalışmalarının yanı sıra, ayrıca, turunçgil yetiştiriciliğinde anazararlı olan turunçgil unlubitine karşı biyolojik mücadele büyük bir hızla yapılmaktadır. Böylece, hem doğal denge korunmakta hem de ilaca ödenecek döviz ülkemizde kalmaktadır. 2004 yılında bu çalışmalar artarak devam etmektedir. Örtüaltı yetiştiricilikte temel sorunlardan birisi olan kalıntı sorununun çözümüne yönelik olarak, Tarım Bakanlığınca, 27 Aralık 2003 tarihinde kontrollü örtüaltı üretiminin uygulanmasına ilişkin yönetmelik yayımlanmış ve hızlı bir şekilde seralarımızın kayıt altına alınması işlemi başlatılmıştır. Bu kapsamda, bugün itibariyle, Muğla'da, Fethiye İlçemiz dışındaki ilçelerde seralarımız kayıt altına alınmış olup, en kısa zamanda Fethiye İlçesinde de sera kayıt işlemi bitmiş olacaktır. Tüm seralarda kayıt işlemi bittikten sonra sera ürünlerinde barkot sistemine geçilmiş olacak ve böylece, iç ve dışpazarlarda sera ürünlerinin önü büyük ölçüde açılmış olacaktır. Bu konuyla ilgili yoğun eğitim çalışmalarımız ve seralardan tesadüfî örneklemeyle domates ve diğer sebze numunelerinin analiz çalışmaları devam etmektedir. Değerli milletvekili arkadaşlarım, diğer taraftan, Muğla İlimizde, İl Tarım Komisyonunca, iyi tarım uygulamalarının hayata geçirilmesine yönelik kararlar alınmış ve uygulama alanı olarak, Fethiye İlçesi Kumluova, Karadere, Çaykenarı ve Karaçulha Beldeleri pilot bölge olarak seçilmiştir. Bu yörelerde Sağlıklı Tarımsal Ürünler Yetiştirme Projesi uygulamaya konulmuştur. Ayrıca, kaliteli sebze tohumluğunun kullanımının sağlanması amacıyla, Tarım Bakanlığınca, 2004 yılında yeni bir projeyi uygulamaya koymuş bulunuyoruz. 2004-2008 yılları arasında 7 trilyon Türk Lirası bütçeyle 5 araştırma enstitüsü, 5 üniversite ve 20 özel sektör kuruluşunun katılımıyla yürütülecek olan Türkiye F1 Hibrit Sebze Çeşitleri Geliştirme Ve Tohumluk Üretim Projesiyle, kamunun ve özel sektörün birbirini tamamlayacak olan birikimleri ve güçleri bir araya getirilmiştir. Bu işbirliği içinde, başlangıç olarak, 8 sebze türünde, hibrit çeşit geliştirmek, tohumluk üretmek ve ülke içine ve dışına pazarlama yapmak amaçlanmıştır. Değerli arkadaşlarım, yurt çapında uygulamaya konulmuş bulunan tarımsal destekleme politikaları Muğla İlimizde de uygulanmakta ve üreticilerimiz bu programlar çerçevesinde desteklenmektedir. Biraz önce Sayın Arslan da değindiler; yapılan bu uygulamalar arasında yer alan doğrudan gelir desteği kapsamında, Muğla İlimize, 2003 yılı üretimi için toplam 23,6 trilyon Türk Lirasının birinci dilim doğrudan destek ödemeleri tamamlanmış olup, ikinci dilim ödemelerine ise ağustos ayından itibaren başlanılacaktır. Ayrıca, Muğla İlimize, 2003 yılında birinci dilim mazot desteği olarak 2,9 trilyon Türk Lirası ödenmiştir; ikinci dilim ödemelerine ise 3 Mayıstan itibaren başlanılmış olup, ödemeler tamamlanmıştır. İlde ayrıca, kütlü pamuk ve zeytinyağı primi olarak 2003 yılında üreticilerimize toplam 5,3 trilyon Türk Lirası ödenmiştir. 25 Şubat 2004 tarih ve 25384 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu kararı çerçevesinde, üreticilerimize düşük faizli tarımsal kredi kullanma imkânı getirilmiştir. Bu çerçevede, çiftçilerimize, toplam 2 katrilyon Türk Lirası, düşük faizli kredi kullandırılacaktır. Kararname kapsamında, çiftçilerimiz, kontrollü örtüaltı yetiştiriciliği, damızlık süt sığırı yetiştiriciliği, organik tarım, sertifikalı tohumluk kullanımı, su ürünleri yetiştiriciliği ve ar-ge konularında düşük faizli kredi kullanabileceklerdir. Değerli arkadaşlar, Muğla İlinde yetiştiricileri bir çatı altında toplayan kooperatif çalışmaları bölge için büyük önem arz etmektedir. Bu çerçevede, 2003 yılında, 2 tarımsal kalkınma kooperatifine seracılık konusunda toplam 488 milyar Türk Lirası destekleme yapılmıştır. Diğer taraftan, 2004 yılı programı kapsamında, Muğla'da, seracılık ve soğukhava deposu rehabilitasyonu konularında olmak üzere, 3 kooperatife 1,9 trilyon Türk Lirası destek sağlanmıştır. Ayrıca, diğer kooperatifçilik faaliyetleri için 9 kooperatife toplam 2,9 trilyon Türk Lirası destek sağlanacaktır. Değerli arkadaşlarım, kuşkusuz, alınan bu tedbirler, üreticilerimizin sorunlarını tamamıyla çözecek boyutta değildir. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından soruna köklü çözüm bulabilmek için, Hükümetimizin programında kısa vadede yapılması gereken yasal düzenlemeler içerisinde yer alan Üretici Birlikleri Yasası Tasarısıyla ilgili olarak kurumların görüşleri alınmış, tasarı hazırlanmış ve Başbakanlıkça Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilmiştir. Üretici Birlikleri Yasası Tasarısı 19 maddeden oluşmaktadır ve Meclis tatile girmeden önce yasalaştırmayı düşündüğümüz tasarılar arasında sayılabilir. Böylece, üreticilerin, üretimden pazarlamaya kadar etkin görev yapacakları şekilde örgütlenmelerinin önü açılmış olacaktır. Diğer taraftan, bu yıl da birçok ilimizde meydana gelen sel, dolu veya don zararından dolayı çiftçilerimizin önemli gelirler kayıplarına uğradığı hepimizin malumudur. Çiftçilerimizin zararlarının karşılanması için en etkili yol, tarım sigortası uygulamasıdır. Bu konuda hazırlıkları tamamlanan tarım ürünleri sigortaları hakkında kanun tasarısı, şu anda Başbakanlığa sunulmuştur ve imzalar tamamlandığında Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilecektir. Değerli milletvekili arkadaşlarım, tarım sektörünün yıllardır çözüm bekleyen birikmiş sorunlarını, bir iki yıl gibi kısa bir zaman dilimi içerisinde çözmenin zorluğunu sizler de takdir edersiniz. Ancak, bu dönemde sağlanan siyasî istikrar, uyguladığımız politikalar, aldığımız tedbirler ve tarıma verdiğimiz destekler, tarımdaki iyileşmeyi zamanla daha belirgin hale getirecektir. Bu duygu ve düşüncelerle hepinize saygılar sunuyorum; iyi bir çalışma diliyorum efendim. (AK Parti sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Mehmet Ali Şahin (AK Parti, İstanbul). “Muğla ilinde narenciye yetiştiren ve seracılık yapan çiftçilerin sorunlarıyla ilgili”. TBMM Genel Kurulu, 95. Birleşim tutanağı, 1 Haziran 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-ali-sahin-22-2004-06-01-mugla-ilinde-narenciye-yetistiren-ve-seracilik-yapan-ciftcilerin-sorun (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.