# Genel Kurul konuşması - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Mehmet Beyazıt Denizolgun (AK Parti, İstanbul) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 26. Birleşim - **Tarih:** 23 Ocak 2003 - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-beyazit-denizolgun-22-2003-01-23 > Mehmet Beyazıt Denizolgun (AK Parti), 23 Ocak 2003 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 26. Birleşim oturumunda konuştu; konuşma 930 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) AK PARTİ GRUBU ADINA MEHMET BEYAZIT DENİZOLGUN (İstanbul) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Türkiye - EFTA Ortak Komitesinin 2000 Yılına Ait 4 Sayılı Kararının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun tasarısı hakkında söz almış bulunuyorum; sizleri saygıyla selamlıyorum. EFTA (The European Free Trade Association) bilindiği gibi, Avrupa Serbest Ticaret Birliğidir. 1960 yılında Avrupa Topluluğunun kuruluşunu müteakip, Stockholm Konvansiyonu olarak adlandırılan anlaşmayla kurulmuştur. Kuruluşunda anlaşmaya imza koyan 7 ülke vardır. Avusturya, Danimarka, Norveç, Portekiz, İsveç, İsviçre ve İngiltere'dir. Daha sonra 1972 tarihinde İngiltere ve Danimarka ayrılmış, daha sonra 1986'da Portekiz birlikten ayrılmıştır. Finlandiya 1961'de, İzlanda 1970'de, Liechtenstein 1991'de birliğe katılmıştır. EFTA üyesi ülkelerin ayrılması ve tekrar girmeleriyle EFTA'nın mevcut üyeleri şu anda İzlanda, Norveç, Liechtenstein ve İsviçre'dir. Bu birliğin amacı, Batı Avrupa'da, gümrük vergileri ve eş etkili vergiler, miktar kısıtlamalarının ve eş etkili tedbirler ve ticaret üzerindeki diğer engellerin ortadan kaldırılması suretiyle, dünya ticaretinin serbestleştirilmesine öncülük etmektir. Birliğin en önemli özelliklerinin başında, gelişmiş ülkeler arasında kişi başına gelirin en yüksek olduğu ülkeler tarafından oluşturulması gelmektedir. Bunun yanısıra, söz konusu ülkelerin dünya ticaretinden aldıkları pay da nüfuslarına göre oldukça yüksektir. 1989'dan sonra, Doğu Blokunun yıkılmasıyla başlayan süreç, EFTA ülkelerini, demokrasi ve insan hakları çerçevesinde, pazar ekonomisini yerleştirmeye çalışan Orta ve Doğu Avrupa ülkeleriyle yakın ekonomik ilişkiler kurmaya yöneltmiştir. Bu bağlamda, EFTA ülkeleri ile Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Polonya, Romanya, Slovakya, Türkiye ve İsrail arasında serbest ticaret anlaşmaları imzalanmıştır. Baltık Ülkeleri, Slovenya ve Arnavutluk'la ise, söz konusu ülkelerin Avrupa entegrasyonu sürecinde yer almaları için gerekli yardımların yapılmasını taahhüt eden işbirliği deklarasyonları imzalanmıştır. Serbest Ticaret Anlaşması, bilindiği gibi, Türkiye Cumhuriyeti ile EFTA ülkeleri arasında, 10 Aralık 1991'de imzalanmış, 22 Mayıs 1992'de yürürlüğe girmiştir. Bu anlaşma, taraflar arasındaki ekonomik ve ticarî potansiyeli harekete geçirmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile EFTA ülkeleri arasında gümrük konularında karşılıklı idarî yardımlaşmaya ilişkin protokol D'nin esas amacı, Türkiye ile EFTA üyesi ülkelerin gümrük idareleri arasında işbirliğini kurmak, geliştirmek, bu suretle, taraflar arasında eşya ve yolcu akışını kolaylaştırmak ve teşvik etmek, bu ülkelerin ekonomik, sosyal ve malî çıkarlarına aykırı olan ve gümrük kanunlarına karşı işlenen suçlarla daha etkin mücadele edebilmektir. Bu anlaşmayla, gümrük idareleri arasında bilgi değişimi yanında, personel ve uzman değişimi, teknik konularda bilgi alışverişi de mümkün olacaktır. EFTA kurulduktan sonra ihtiyaç doğmuş ve bu ihtiyaçtan Avrupa Ekonomik Alanı kurulmuştur. Onun da kurulma süreci şöyledir: AET, yani Avrupa Ekonomik Topluluğu ve EFTA üyesi ülkelerde, aşağı yukarı 380 000 000'luk bir potansiyel tüketici vardır. Bu kadar büyük bir serbest ticaret alanı oluşturulmasına yönelik görüşmeler 1960 yılında başlamış, 1972-1973 yıllarında Avrupa Topluluğu ve EFTA üyeleri arasında serbest ticaret anlaşmaları imzalanmış ve 1984'te Lüksemburg Deklarasyonuyla devam etmiştir. 1988 yılına kadar Avrupa Topluluğuyla daha kapsamlı bir ilişkiye girme konusunda isteksiz görünen EFTA üyeleri, Jacques Delors'un 17 Aralık 1989'da Avrupa Parlamentosunda yaptığı EFTA ülkeleriyle ilişkilerin güçlendirilmesine yönelik konuşması üzerine harekete geçerek toplanan Bakanlar Konferanslarında pek çok konudaki anlaşmazlıklar üzerinde, uzun bir süreçten sonra uzlaşıya vararak, 2 Mayıs 1992'de Portekiz'in Porto Şehrinde Avrupa Ekonomik Alanını kuran anlaşmayı imzalamışlardır. Avrupa Ekonomik Alanı Anlaşmasının amacı, ortak kurallar, rekabette eşit koşullara dayalı dinamik ve homojen bir yapı meydana getirmektir. Akit, tarafların çıkarları, hakları ve yükümlülükleri arasında bir denge, eşitlik ve mütekabiliyet sağlayacak olan anlaşmanın koşullarının yerine getirilmesi için, taraflar, hukukî yollar da dahil olmak üzere, her türlü çareye başvurabileceklerdir. Anlaşma, dört temel özgürlük üzerine, işgücünün malların, hizmetlerin ve sermayenin serbest dolaşımının, birkaç istisna ve geçiş dönemi dışında, Avrupa Topluluğu müktesebatı esas alınarak sağlanması esasına dayanmaktadır. Avrupa Ekonomik Alan Anlaşması, İsviçre tarafından referandumla reddedilmiştir. Bilahara, Avusturya, Finlandiya ve İsveç'in Avrupa Birliğine katılmalarıyla, bugün sadece diğer üç EFTA ülkesi için geçerli bulunmaktadır. Avrupa Ekonomik Alanı Anlaşmasının kurumsal çatısı, AEA Konseyi, AEA Ortak Komitesi, AEA Ortak Parlamento Komitesi ve AEA Danışma Komitesinden oluşmaktadır. AEA Konseyi, Avrupa Ekonomik Alanı içinde en yüksek siyasî organı olarak ve AT Konseyi ve Komisyonundan üyeler ile EFTA ülkeleri hükümetlerinin birer temsilcisinden oluşmaktadır. Avrupa Ekonomik Alanı Ortak Komitesi, akit tarafların temsilcilerinden oluşmaktadır ve dört temel fonksiyonu vardır. Görüş ve bilgi alışverişi için bir forum görevi yapan Komite, karar alıp, anlaşmanın yürütülmesinden de sorumlu organdır. Anlaşmanın yorumlanmasını sağlayacak ve akit taraflar arasında anlaşmanın uygulanması ya da yorumlanması hususunda çıkabilecek anlaşmazlıklara çözüm bulma merciidir. AEA Ortak Parlamento Komitesi, raporlar hazırlamak yoluyla Avrupa Topluluğu ve EFTA üyeleri arasında daha iyi bir anlayışın sağlanmasına katkıda bulunmaktadır. Avrupa Ekonomik Alanı Danışma Konseyi ise tarafların (işverenler ve sendikalar) temsilcilerinin temas ettiği bir forumdur. Türkiye ile EFTA ülkeleri arasındaki ilişkileri şöyle özetleyebiliriz: Türkiye'nin bu ülkelerle ilişkileri uzun yıllar düşük düzeylerde seyretmiştir. Nitekim, toplam nüfusu Türkiye nüfusunun yarısı kadar olan bu ülkelerle dış ticaretimiz, toplam dış ticaretimizin aşağı yukarı yüzde 5'i kadar olmuştur. Avusturya hükümeti, 1989 yılında, Türkiye ile EFTA arasında serbest ticaret bölgesi kurulmasına ilişkin öneride bulunmuş, bu öneri kabul görerek çalışmalar başlatılmıştır. 1989 yılı aralık ayında, EFTA'nın serbest ticaret anlaşması imzalanması önerisinin kabulünü müteakip, Şubat 1990'da bir araya gelen taraflar prensipte anlaşmışlardır. Anlaşma, 17 Ekim 1991'de parafe edilmiştir. 10 Aralık 1991'de, Cenevre'de, devlet bakanları düzeyinde imzalanmış ve 1 Nisan 1992'de yürürlüğe girmiştir. Türkiye-EFTA Serbest Ticaret Anlaşması, işlenmiş tarım ürünleri de dahil olmak üzere, sanayi ürünlerini, balıkçılık ve su ürünlerini, fikrî mülkiyet, rekabet, devlet yardımları ve damping hükümlerini ihtiva etmektedir. Anlaşma, Türkiye'nin Avrupa Birliğiyle anlaşmasında olduğu gibi, asimetrik bir model üzerine kurulmuştur. Anlaşmanın yürürlüğe girişiyle birlikte, EFTA ülkeleri, bazı hassas tekstil ve konfeksiyon ürünleri hariç, sanayi ürünleri açısından gümrük vergilerini sıfıra çekmiş, Türkiye ise, Avrupa Birliği ürünlerine uygulanmakta olan indirimi EFTA ülkelerine de yansıtmıştır. Genelde serbest ticaret anlaşmaları kapsamında yer almamakla birlikte, EFTA ülkeleriyle yapılan ikili tarım anlaşmalarıyla, bazı tarım ürünlerinde, Türkiye'ye gümrük muafiyeti veya indirimi şeklinde taviz tanınmıştır. Bundan evvelki kanun tasarısı hep birlikte oylanmış ve müspet olarak sonuçlanmıştı; bunun da aynı şekilde sonuçlanmasını bekliyoruz. Grubum adına herkese saygılar sunuyorum. Teşekkür ediyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Mehmet Beyazıt Denizolgun (AK Parti, İstanbul). “Genel Kurul konuşması”. TBMM Genel Kurulu, 26. Birleşim tutanağı, 23 Ocak 2003. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-beyazit-denizolgun-22-2003-01-23 (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.