# Güneydoğu anadolu projesi bölge kalkınma idaresi başkanlığının kuruluş yıldönümü münasebetiyle - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem) - **Konuşmacı:** Mehmet Mehdi Eker (AK Parti, Diyarbakır) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 19. Birleşim - **Tarih:** 13 Kasım 2007 - **Gündem:** GÜNEYDOĞU ANADOLU PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞININ KURULUŞ YILDÖNÜMÜ MÜNASEBETİYLE - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-mehdi-eker-23-2007-11-13-guneydogu-anadolu-projesi-bolge-kalkinma-idaresi-baskanliginin-kurulus > Mehmet Mehdi Eker (AK Parti), 13 Kasım 2007 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 19. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: GÜNEYDOĞU ANADOLU PROJESİ BÖLGE KALKINMA İDARESİ BAŞKANLIĞININ KURULUŞ YILDÖNÜMÜ MÜNASEBETİYLE); konuşma 1.738 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANI MEHMET MEHDİ EKER (Diyarbakır) – Sayın Başkan, yüce Meclisin değerli üyeleri; Şanlıurfa Milletvekili Sayın Ramazan Başak’ın, Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığının kuruluş yıldönümüyle ilgili olarak yaptığı gündem dışı konuşmaya cevap vermek üzere huzurlarınızdayım ve yüce heyetinizi saygıyla selamlıyorum. MEHMET ŞANDIR (Mersin) – Soru sormadı, müdahale etmedi, neye cevap veriyorsunuz Sayın Bakan? TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANI MEHMET MEHDİ EKER (Devamla) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Güneydoğu Anadolu Bölgemizin zengin toprak ve su kaynaklarını değerlendirmek, bu bölgemizin sosyal ve ekonomik gelişmişlik düzeyini yükseltmek, burada yaşayan insanlarımızın refahını ve gelir düzeyini artırmak, onlara yeni iş imkânları sağlamak üzere uygulanmakta olan bir proje GAP projesi. Ülkemizde yürütülen bu en büyük ve kapsamlı proje, aynı zamanda bölgeler arası kalkınmışlık farklılığını gidermeyi ve ulusal düzeyde ekonomik gelişme ve sosyal istikrar hedeflerine katkıda bulunmayı da amaçlamaktadır. Proje, 9 ilimizin, yani Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerimizin yer aldığı, alan ve nüfus açısından Türkiye’nin yüzde 10’luk bölümüne tekabül eden Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde uygulanmaktadır. GAP, başlangıçta, bölgenin su ve toprak kaynaklarının geliştirilmesine dayanan bir program olarak ele alınmış, Fırat ve Dicle nehir havzalarında 22 baraj ve 19 hidroelektrik santral ile sulama şebekelerinin yapımını öngörmüştür. GAP, 1989 yılında master planın hazırlanmasıyla tarım, sanayi, ulaştırma, eğitim, sağlık, kırsal ve kentsel altyapı yatırımlarını da içine alan entegre bir bölgesel kalkınma projesine dönüşmüştür. Aynı yıl, GAP Bölge Kalkınma İdaresi teşkilatı kurulmuş ve bölgesel kalkınmanın planlanması, çeşitli sektörlerde farklı kuruluşlar tarafından yürütülmekte olan GAP yatırımlarının yönlendirilmesi, izlenmesi ve kuruluşlar arası koordinasyonun sağlanmasıyla görevlendirilmiştir. 1990’larda dünyada yaşanan gelişmelere paralel olarak, GAP, uygulamalarında sürdürülebilir kalkınma felsefesini temel almış ve bu çerçevede insani gelişme, katılımcılık, eşitlik ve adalet ilkeleri temel alınmıştır. Yine, GAP, bugün Su Kaynakları Geliştirme Programı’nın yanı sıra tüm sektörlerdeki yatırımları da içine alan sürdürülebilir insani kalkınmaya dayalı entegre bir bölgesel kalkınma projesi olarak uygulanmaya devam edilmektedir. 2000’li yıllara gelindiğinde, GAP Master Planı’nın yapımından sonra, bölgede ve Türkiye’de plan kapsamındaki varsayımlara uymayan önemli gelişmelerin meydana geldiği ve özellikle kamu kesiminin finansal sorunları nedeniyle plan hedeflerinden önemli ölçüde sapma olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca, dünyada yeni kalkınma anlayışı ve kavramları ön plana çıkmış ve bölge kalkınmasına farklı bir yaklaşım getirecek yeni bir plan hazırlanması ihtiyacı doğmuştur. Bu çerçevede, GAP İdaresi, GAP Bölge Kalkınma Planı’nı hazırlamıştır. Bu planla ilgili hedeflere baktığımızda, tamamlanmayla birlikte GAP Projesi 1,82 milyon hektar alan sulamaya açılacak, yılda 27 milyar kilovat saat hidroelektrik enerji üretimiyle, Türkiye’nin enerji ihtiyacının büyük bir bölümünü karşılayacaktır. Tarım, sanayi, enerji, ulaştırma, eğitim, sağlık, kırsal ve kentsel altyapı yatırımları ile bölgenin ekonomik ve sosyal göstergeleri ülke ortalaması düzeyine getirilecek ve 3,8 milyon kişiye iş olanağı sağlanacak, bölge halkının yaşam kalitesi ve refah düzeyi de yükseltilecektir. Dünyanın sayılı projeleri arasında da yer alan GAP, çok kapsamlı ve bu ölçüde de yüksek maliyeti olan bir projedir. GAP’ın sadece master planının belirlediği hedef ve büyüklüklere ulaşabilmek için yapılması öngörülen kamu yatırımları için öngörülen finansman ihtiyacı 2007 yılı fiyatlarıyla toplam 39,3 milyar YTL’dir. 2006 yılı sonuna kadar 23,3 milyar YTL harcama yapılmış ve nakdî gerçekleşme yüzde 59,3 düzeyine ulaşmış bulunmaktadır. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; GAP kapsamında yapımı öngörülen hidroelektrik santrallerin kurulu güç itibarıyla önemli bir bölümü tamamlanmıştır. Bugüne kadar dokuz hidroelektrik santrali tamamlanarak işletmeye açılmış, GAP enerji yatırımlarında yüzde 74 oranında fiziki gerçekleşme sağlanmıştır. Karakaya, Atatürk, Batman, Kralkızı, Dicle, Birecik ve Karkamış hidroelektrik santrallerinin işletmeye alınışından 2006 yılı sonuna kadar 274,3 milyar kilovat saat elektrik enerjisi üretilmiş ve ülkemizin enerji ihtiyacının önemli bir bölümü karşılanmıştır. Üretilen bu enerjinin parasal değeri 16,5 milyar ABD dolarıdır. Türkiye’de 2006 yılında üretilen 44 milyar kilovat saatlik hidroelektrik enerji içinde GAP, 21 milyar kilovat saatlik üretimiyle yüzde 48,5’lik bir paya sahiptir. Yine, 2006 yılında Türkiye’nin 175,7 milyar kilovat saatlik toplam enerji üretiminde -ki, termik, hidrolik ve rüzgâr bunun içerisinde- GAP’ın payı yüzde 12,2 olmuştur. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; GAP bölgesinde 2007 yılı itibarıyla, Fırat ve Dicle Havzası’nda toplam 263 bin hektar alan sulamaya açılmış olup 109 bin hektarlık alanın da hâlen sulama şebeke inşaatı devam etmektedir. GAP’ın sulama projeleri tamamlandığında, şimdiye kadar Türkiye'de devlet eliyle gerçekleştirilen sulama alanına eşit bir alan sulamaya açılmış olacaktır. GAP kapsamında 5 tanesi münferit olmak üzere toplam 15 baraj tamamlanmış, 1 milyon hektar alanı sulayacak su depolanmıştır. Fiziki gerçekleşme açısından, sulama projelerinin yüzde 15’i işletmede, yüzde 16’sı ise inşaat hâlindedir. Yine, GAP bölgesinde toplam 161.400 hektar alanda arazi toplulaştırılması çalışmaları Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından tamamlanmış, Harran Ovası ikinci kısım ki 61.280 hektardır ve Kayacık 9.100 hektar alandır; bunların da sulama alanlarında toplulaştırma çalışmaları devam etmektedir. Şanlıurfa Harran ovalarında arazinin az meyilli oluşunun ve toprak yapısının yanı sıra, bilinçsiz sulama ve aşırı sıcaklık nedeniyle 50 bin hektara yakın alanda taban suyu yüksekliği riski ortaya çıkmış, bunun 3.400 hektar alanında da muhtelif düzeylerde tuzlanma görülmüştür. İlgili kamu kurumları tarafından problemli alanlarda gerekli tedbirler hızla alınmaya başlanmış ve 36.800 hektar alanın etüdü, 20 bin hektar alanın ihale çalışmaları ve demin söylediğim, tuzlanmış olan 3.400 hektar alan da dâhil toplam 8.730 hektar alanın ise kapalı drenaj çalışmaları bitirilmiştir. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; GAP’ın gerçekleşmeye başlamasıyla birlikte Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde gerek tarım ve sanayi gerekse sosyal yaşamda değişim ve gelişme yaşanmaktadır. Bölgenin sulu tarıma açılmasıyla beraber, sanayide meydana gelen önemli gelişmelerle, 1995 yılından günümüze, sanayi tesislerinin sayısı 2 katına çıkmıştır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin sanayi altyapısında da önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Mardin ve Gaziantep’te olmak üzere 2 adet serbest bölge vardır. 2006 yılı itibarıyla 8 organize sanayi bölgesi tamamlanmış ve 11 organize sanayi bölgesi ise yatırım programına alınmış, yatırım programında çalışmaları devam etmektedir. İnşaatı devam eden 4 organize sanayi bölgesinde de üretime geçilmiş olup, faaliyetteki organize sanayi bölgesi sayısı 12’dir. Yine, 25 adet küçük sanayi sitesi faal durumda ve 12 adet küçük sanayi sitesinin ise yapım çalışmaları devam etmektedir. 1997 yılında GAP bölgesinde 10 ve daha fazla işçi çalıştıran işletme sayısı 828, bu işletmelerde istihdam edilen kişi sayısı ise 45.317 iken, 2006 yılında işletme sayısı 1.834’e ve istihdam edilen insan sayısı ise 81 bine yükselmiştir. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; son yıllarda GAP bölgesinden yapılan ihracat düzeyinde de artış olmuş, 2001 yılında 708 milyon dolar olan ihracat tutarı 2005’te 2,2 milyar dolara yükselmiştir. GAP bölgesinden yapılan ihracatın Türkiye’nin toplam ihracatı içindeki payı da aynı dönemde yüzde 2,3’ten yüzde 3’e çıkmıştır. 2006 yılındaki ihracat tutarı 2,4 milyar dolardır. 2006 yılı sonu itibarıyla GAP bölgesinde karayolu ağı uzunluğu 35 bin kilometre, bunun 203 kilometresi otoyol, 5.900 kilometresi devlet ve il yolu, 507 kilometresi bölünmüş yol ve 28.361 kilometresi ise köy yoludur. Türkiye, devlet ve il yolu şebekesinin yüzde 9,2’si, köy yolları şebekesinin yüzde 10,1’i Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndedir ve GAP bölgesindeki köylerin yüzde 98’i anayol ağına bağlanmış durumdadır. GAP bölgesini Mersin Limanı’na, ülkemizin diğer bölgelerine ve Orta Doğu’ya bağlayan önemli bir yol güzergâhı olan 225 kilometre uzunluğundaki Gaziantep-Şanlıurfa otoyolunun tamamı, 2007 yılında trafiğe açılmış olacaktır. Ayrıca, 2005 yılında programa alınan ve toplam uzunluğu 351 kilometre olan ve Şanlıurfa-Kızıltepe-Silopi bölünmüş yolunda da fiziki gerçekleşme yüzde 23 düzeyine ulaşmıştır. Bölgede 2 adet konvansiyonel, 5 adet stol tipi olmak üzere 7 ilinde havaalanı bulunmaktadır. Ayrıca, Şanlıurfa’da inşa edilen Türkiye'nin en büyük kargo havalimanı olan GAP Uluslararası Havaalanı 2007 yılında hizmete açılmıştır. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ülkemizde eğitim düzeyi genelde düşük olmakla birlikte, çeşitli nedenlere bağlı olarak, özellikle GAP bölgesi göstergeleri daha da düşüktür. Ülke genelinde 1985 yılında yüzde 77,4 olan okuryazar oranı, 2000 yılında yüzde 87,3’e yükselmiş, GAP bölgesinde ise aynı yıllarda okuma yazma bilenlerin oranı yüzde 56’dan yüzde 73,2’ye ulaşmıştır. Projenin başlatılmasından bu yana GAP bölgesinde sağlık hizmetleri önemli ölçüde yaygınlaşmış olmasına rağmen, sağlık sektörü göstergeleri de hâlâ Türkiye ortalamasının, maalesef, altındadır. 2006 yılı itibarıyla Türkiye’deki 1.175 yataklı tedavi kurumunun yüzde 6,3’ü Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde bulunmaktadır. GAP bölgesinde yer alan 74 yataklı tedavi kurumunun toplam yatak sayısı 9.778’dir. Sağlık Bakanlığımızın verilerine göre aynı yıl itibarıyla GAP bölgesine bağlı 9 ilde toplam 717 adet sağlıkevi ve 462 adet sağlık ocağı bulunmaktadır. Bölge genelinde en fazla sağlık kurumu bulunan iller, sırasıyla Şanlıurfa, Gaziantep ve Diyarbakır’dır. 2002-2007 döneminde 17 hastane projesi tamamlanarak 1.170 ek yatak kapasitesi oluşturulmuştur. Ayrıca, 14 sağlık ocağı, 3 sağlıkevi, 1 ağız ve diş sağlığı merkezi ve 1 verem savaş dispanseri hizmete açılmıştır bu dönemde. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Güneydoğu Anadolu Bölgesi kentlerinde içme suyu projeleri hızla tamamlanmaktadır. Kilis İçme Suyu Projesi isale hattı depo ve pompa istasyonu inşaatı 2005 yılında tamamlanmıştır. Arıtma tesisi inşaatının fiziki gerçekleşme oranı yüzde 80’dir. Mardin Kızıltepe İçme Suyu Projesi isale hattı ve pompa istasyonları inşaatları 2005 yılında ihale edilmiştir. Birinci kısımda fiziki gerçekleşme yüzde 99,9; ikinci kısımda ise yüzde 70 düzeyindedir. Siirt Acil İçme Suyu Projesi birinci kısmının fiziki gerçekleşmesi ise yüzde 81 düzeyindedir. İkinci kısım isale hattı ve arıtma tesisinin proje yapımı devam etmekte olup, inşaat ihalesi 2007 yılında yapılacaktır. Gaziantep Acil İçme Suyu Projesi üçüncü kısım isale hattı pompa istasyonları ve depoların inşaatı tamamlanarak 2005 yılı sonunda açılışı yapılmıştır. Ülke genelinde kırsal altyapının tamamlanması amacıyla yürütülen KÖYDES projesi çerçevesinde Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne önemli miktarda kaynak aktarılmıştır, tahsis edilmiştir. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; GAP illeri, 2005 yılında KÖYDES yatırımlarından yüzde 16,5; 2006’da yüzde 13,7 ve 2007 yılında da yüzde 14,2 oranında pay almıştır. Tabii, Güneydoğu Anadolu Bölgesi, özellikle içme suyu olmayan ünite sayısı bakımından 2005 öncesinde Türkiye’nin, maalesef, en kötü durumunda olan bölgesiydi. Sadece Diyarbakır ilinde toplam 1.300 ünitenin sadece 155 tanesinde şebekeli içme suyu bulunmakta idi ve KÖYDES projesi kapsamında bizim başlatıp tamamladığımız ve şebekeli içme suyu getirdiğimiz ünite sayısı 1.180’dir. KÖYDES projesiyle birlikte, özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, 2007 yılı sonu itibarıyla, eğer bir imkân varsa -yakında su kaynağı veya getirilebilecek veya sondajla yer altı imkânı varsa- onlar tamamlanıyor, çok çok az miktarda kalan ve özel durumları olan yerlerle ilgili olarak da çalışma sürüyor. Tabii, gerek yol gerek su gerek sağlık gerek eğitim gibi temel hizmetler açısından, 2002-2007 dönemi, bölge tarihinde eski dönemlerle kıyaslanmayacak kadar, hatta elli yıl, altmış yılla kıyaslandığında çok daha iyi bir netice alınmış durumdadır. Biz, böyle bir hizmeti gerçekleştirdiğimiz için de Hükûmet olarak gerçekten mutluyuz ve kalan hizmetleri de -özellikle sosyoekonomik gelişme konusunda, işsizlikle mücadele konusunda- bundan sonraki süreçte -hem kırsal kalkınma projelerinin hayata geçirilmesi hem tarımla ilgili hem sanayiyle ilgili çeşitli projelerin tamamlanıp devreye konulması yoluyla bölgede istihdamın da artacağı kesin bir şekilde önümüzde durmaktadır- tamamlamak gayreti içerisindeyiz. GAP projesinin, bundan sonraki süreç içerisinde de kaynak yaratılmak suretiyle, özellikle sulama yatırımlarında alternatif finans modelleri oluşturulup bunların hayata geçirilmesi ve sulama yatırımlarının yüzde 15 düzeyinden çok daha üst bir düzeye getirilmesi için gayret içerisinde olacağız Hükûmet olarak, bunun için çalışıyoruz. Gerek GAP Yüksek Kurulu gerekse diğer ilgili bakanlıkların tamamı bu konuda fikir birliği içerisindedir ve Hükûmetimiz de bu konuda kararlıdır. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ben bu duygu ve düşüncelerle, sözlerimin sonunda yüce heyetinizi bir kez daha saygıyla selamlıyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Mehmet Mehdi Eker (AK Parti, Diyarbakır). “Güneydoğu anadolu projesi bölge kalkınma idaresi başkanlığının kuruluş yıldönümü münasebetiyle”. TBMM Genel Kurulu, 19. Birleşim tutanağı, 13 Kasım 2007. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-mehdi-eker-23-2007-11-13-guneydogu-anadolu-projesi-bolge-kalkinma-idaresi-baskanliginin-kurulus (erişim: 28 Ekim 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.