# Gecekondu kanununda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı (s.s.:1266) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Mehmet Parlakyiğit (CHP, Kahramanmaraş) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 78. Birleşim - **Tarih:** 21 Mart 2007 - **Gündem:** GECEKONDU KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI (S.S.:1266) - **Tutanak (TBMM):** https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c150/b078/tbmm221500780525.pdf - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-parlakyigit-22-2007-03-21-gecekondu-kanununda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-tasarisi-s-s-1 > Mehmet Parlakyiğit (CHP), 21 Mart 2007 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 78. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: GECEKONDU KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI (S.S.:1266)); konuşma 1.666 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) CHP GRUBU ADINA MEHMET PARLAKYİĞİT (Kahramanmaraş) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 1266 sıra sayılı, Gecekondu Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı ile Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu Raporu hakkında Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz almış bulunuyorum. Öncelikle, yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum. (x) 1266 S. Sayılı Basmayazı Tutanağa eklidir. Değerli milletvekilleri, bu tasarıyla Gecekondu Kanunu kapsamında çok önemli yasal düzenlemeler ve kurumlar arası yetki değişikliği yapılmak istenmektedir. "Gecekondu" sözcüğüyle -hepinizin bildiği gibi- imar ve yapı işlerini düzenleyen mevzuata ve genel hükümlere bağlı kalınmaksızın, kendisine ait olmayan arazi veya arsalar üzerinde sahibinin rızası alınmadan yapılan izinsiz yapılar kastedilmektedir. 775 sayılı ve 30/7/1966 tarihinde yürürlüğe giren bu Yasa, ilk uygulama gününden başlayarak ve sırasıyla önce İmar ve İskân Bakanlığı, sonrasında da Bayındırlık ve İskân Bakanlığının sorumluluklarında ve ilgili belediyelerin aracılığında, kaçak yapılaşmayı önleyerek dar gelirli ve ihtiyaç sahibi yurttaşlara sosyal nitelikli konutlar kazandırmayı amaçlamıştır. Ülke genelinde 775 sayılı Gecekondu Yasası'nın uygulanabilmesi ve hedefine ulaşılabilmesi, gerekli arsaların temini ve bu arsalar ile ilgili kamulaştırma hizmetlerinin yürütülmesi, ıslaha muhtaç veya tasfiyesi gereken gecekondu bölgeleri ile yeniden halk konutu yapımına tahsis edilecek sahaların seçimi, haritaların hazırlanması, imar ve ıslah programlarının düzenlenmesi, bilindiği gibi, çok büyük bir ekonomik kaynağın varlığıyla mümkün olabilecektir. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 775 sayılı Gecekondu Yasası'nın 12'nci maddesi, bu hizmetlerde kullanılacak fonların teşkilini ve kullanılmasını hükme bağlamıştır. Yine, ilgili Yasa'nın 13'üncü maddesi, 12'nci madde gereğince teşkil edilen fonlarda toplanan paraların, İmar ve İskân Bakanlığınca onanan plan ve projelere göre halk konutu yapılmasında, ıslah olunacak gecekondu bölgeleri ile yeniden tesis edilecek gecekondu önleme bölgelerinin yol, meydan, kanalizasyon, su, elektrik ve tesislerinin İmar ve İskân Bakanlığınca onanan projelere göre yapılmasında veya onarılmasında ve bu Kanun gereğince yapılması gereken tespit, harita alımı, plan ve proje hizmetlerinde kullanılacağını hüküm altına almaktadır. Bu bağlamda, 9/9/2002 tarihine kadar oluşturulan fonlar, 775 sayılı Ka- nun'un 14'üncü maddesi uyarınca kullanılmış, ancak, söz konusu olan fon 23/5/2000 tarihli ve 4568 sayılı Kanun'la tasfiye edilerek, bütün varlıkları Toplu Konut İdaresi Başkanlığı adına açılan gecekondu gelir hesabına devredilmiştir. Bu durumda, bir yandan Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca Kanun'un uygulanmasına devam edilirken, diğer yandan uygulamanın finansman kaynağı olan fonun tasfiye edilerek gelir hesabı şeklinde Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredilmesi 775 sayılı Gecekondu Ka- nunu'nun uygulamalarını son derece zor ve sağlıksız bir duruma getirmiştir. 775 sayılı Gecekondu Kanunu uygulamalarının ve finansman kaynağının aynı kurumun yönetimi altında olması, uygulamaların daha hızlı, etkin ve sağlıklı yürütülmesi bakımından gerekli görülmektedir. Toplu Konut İdaresi Başkanlığının kanunlara dayalı olarak üstlendiği misyon dikkate alındığında, planlı arsa ve konut üretimine yönelik faaliyetler ile gecekondulaşmanın önlenmesine yönelik faaliyetlerin tek merkezden ve hizmet bütünlüğünü sağlayacak şekilde yürütülmesinin daha yararlı olacağı ve bunun için Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca yürütülen 775 sayılı Gecekondu Kanunu kapsamındaki faaliyetlerle ilgili işlemlerin Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredilmesinde kamu yararı bulunduğu düşünülmüştür. Bu tasarının yasalaşmasıyla 775 sayılı Gecekondu Kanunu uygulamalarına Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca devam edilmesi öngörülmektedir. Bu şekilde, yönetimde birliktelik sağlanarak, öncelikle plansız yapılaşma ve gecekondulaşmanın önlenmesi ve ülkemizde konut üretim sektörünün teşvik edilerek hızla artan konut talebinin planlı bir şekilde karşılanması hedeflenmiştir. Değerli milletvekilleri, 2985 sayılı ve 17/3/1984 tarihinde yürürlüğe giren Toplu Konut Yasası'nın amaç ve kapsamı ise, konut ihtiyacının ülke genelinde karşılanmasını, konut inşaatını yapanların uymak zorunda olacağı usul ve esasların düzenlenmesini, ülke şartlarına uygun endüstriyel inşaat teknikleri ile araç ve gereçlerin geliştirilmesini, ferdî ve toplu konut kredisi verilmesini, gecekondu alanlarının dönüşümüne, tarihî doku ve yöresel mimarinin korunup yenilenmesine yönelik projeler üretilmesini, toplu konut alanlarına arsa temin edilmesini, araştırma, turizm altyapıları, konut altyapıları, okul, karakol, ibadethane, sağlık tesisleri, spor tesisleri, postane, çocuk parkları benzeri tesisleri ve konut sektörü sanayiini teşvik için yatırım yapmayı kapsar, şeklinde ifade edilmiştir. Görüşülmekte olan tasarının 1'inci maddesiyle, 775 sayılı ve 20/7/1966 tarihli Gecekondu Ka- nunu'nun 5, 8, 13, 16, 19 ve 28'inci maddelerinde yer alan "İmar ve İskân Bakanlığının" ibareleri "Toplu Konut İdaresi Başkanlığının"; 7, 13, 16, 17, 20, 24, 27, 31 ve 35'inci maddelerinde yer alan "İmar ve İskân Bakanlığınca" ibareleri "Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca"; 7, 19, 31, 36'ncı maddelerinde yer alan "İmar ve İskân Bakanlığı" ibareleri "Toplu Konut İdaresi Başkanlığı"; 16'ncı maddesinde yer alan "İmar ve İskân Bakanlığına gönderilir." ibaresi "Toplu Konut İdaresi Başkanlığına gönderilir."; 20'nci maddesinde yer alan "adı geçen Bakanlığa" ibaresi "Toplu Konut İdaresi Başkanlığına", "Bakanlık" ibaresi "Toplu Konut İdaresi Başkanlığı"; 24'üncü maddesinde yer alan "adı geçen Bakanlıkça" ibaresi "Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca"; 26'ncı maddesinde yer alan "Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca" ibareleri "Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca"; 29'uncu maddesinde yer alan "İmar ve İskân Bakanlığının veya bu Bakanlıkça" ibareleri "Toplu Konut İdaresi Başkanlığının veya anılan Başkanlıkça"; 3l'inci maddesinde yer alan "ve bu Bakanlığın izni ile" ibaresi "ve bu Başkanlığın izniyle", "adı geçen Bakanlıkça" ibareleri "Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca"; 35'inci maddesinde yer alan "İçişleri ile İmar ve İskân Bakanlıkları" ibaresi "İçişleri Bakanlığı ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı" olarak; ek 2'nci maddesinde yer alan "Bayındırlık ve İskân Bakanlığına" ibaresi "Toplu Konut İdaresi Başkanlığına" şeklinde değiştirilmiş, 36'ncı maddesinde yer alan "kanunun yayımı tarihinden itibaren 6 ay içinde" ibaresi madde metninden çıkarılmıştır, şeklinde yeni tasanda yasal düzenlemeler getirilmiştir. Tasarının 2'nci maddesinde, 775 sayılı Gecekondu Kanunu'na ek 4'üncü madde ile 189 sayılı Millî Savunma Bakanlığı iskân ihtiyaçları için bu Bakanlıkça kullanılan gayrimenkullerden lüzumu kalmayanların satılmasına, kanun kapsamında bulunan taşınmazlar ile herhangi bir kamu hizmetine tahsis edilmiş olan taşınmazlar hariç olmak üzere mülkiyeti Hazineye ait olup, 775 sayılı Kanuna göre Toplu Konut İdaresi Bakanlığınca başlatılacak projeler çerçevesinde kullanılacak olan taşınmazlar, bedelsiz olarak Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredilerek, anılan Başkanlığın talebi ve Maliye Bakanlığının onayı ile tapuda Toplu Konut İdaresi Başkalığı adına tescil edilir, denilmektedir. Ek 5'inci maddeyle, 775 sayılı Kanun'un öngördüğü hizmetler Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca yerine getirileceği için, hizmetlerin zamanında ve etkin bir şekilde yürütülmesini teminen söz konusu İdarede yeteri sayıda personel için kadro ihdas edilmesi öngörülmüştür. Eklenen geçici 9'uncu maddeyle, hizmet binaları ve 189 sayılı Millî Savunma Bakanlığı İskân İhtiyaçları Hakkındaki Kanun kapsamında bulunan taşınmazlar ile herhangi bir kamu hizmetine tahsis edilmiş olan taşınmazlar hariç olmak üzere, 775 sayılı Gecekondu Kanunu'nun uygulanmalarında kullanılmak üzere Bayındırlık ve İskân Bakanlığına tahsis edilmiş veya Bakanlıkça planlanmış projeler kapsamında kalmakla birlikte henüz adı geçen Bakanlığa tahsis edilmemiş hazine mallarının kanunun bundan sonraki uygulayıcısı olan Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devrini; ayrıca, Bayındırlık ve İskân Bakanlığında 775 sayılı Kanun'un uygulanmasındaki iş ve işlemleri yürüten bu konuda yeterli bilgi ve tecrübeye sahip personelin Toplu Konut İdaresi Başkanlığı için ihdas edilen kadrolara atanması öngörülmüştür. Tasarının 3'üncü maddesiyle, 775 sayılı Gecekondu Kanunu'nda değişiklik yapan 3414 sayılı Kanun'un 775 sayılı Kanun'la ilgili olan geçici 1'inci maddesinde yer alan, 11/6/1985 tarihinden önce 775 sayılı Kanun hükümlerine göre, Bayındırlık ve İskân Bakanlığının yetkisine dayanılarak başlatılmış olan iş ve işlemlere adı geçen Bakanlıkça devam edilir; bu Kanun'la öngörülen devir işlemleri ile birinci fıkradaki iş ve işlemler bu Kanun'a esas olan Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımı tarihinden itibaren en geç beş yıl içinde sonuçlandırılır. 775 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesine göre kurulmuş bulunan fonun idaresi ile bu fona ait bütün hak, yetki ve vecibeler de ikinci fıkrada belirtilen süre içinde Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca kullanılır, ifadelerinin tasarının genelinde yapılan değişiklikler sonucu uygulanabilirliliği kalmayacağı için bu maddenin tamamının yürürlükten kaldırılması öngörülmüştür. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; özetle, Kuruluş Yasası'ndaki sorumluluklarına ek olarak, bu tasarının yasalaşmasıyla birlikte, gecekondu sorununun çözümü gibi devasa bir projeyi de sorumluluk alanına katan Toplu Konut İdaresi Başkanlığının ülke genelindeki kendi konumuyla ilgili sorumluluğu daha da artmıştır. Bunlara ek olarak, kentsel dönüşüm projelerini uygulayan Ankara, İstanbul gibi metropol belediyelerinde de toplu konut uygulamalarında yürütmenin başında Top- lu Konut İdaresi Başkanlığının olduğunu görüyoruz. Özellikle, 2985 sayılı Kuruluş Yasası'nın 6'ncı maddesine göre, bu Kanun hükümlerine göre yapılacak işlemlerde 70 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 38 ve 50'nci maddeleri, 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu, 832 sayılı Sayıştay Kanunu ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerinin uygulanamayacağı gibi ayrıcalıkların da tanındığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, kamuoyunun yakın gözetimindedir. Örneğin, kentsel dönüşüm kavramı, günümüzde kent planlamasının en önemli konusu hâline getirilmiştir. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve büyükşehir belediyeleri başta olmak üzere birçok belediye, şu veya bu ölçekte gecekondu alanlarının iyileştirilmesinden^başlayıp, uluslararası sermayenin ve gayrimenkul yatırım ortaklıklarının dahi ilgisini çeken büyük projelere kadar uzanan bir yelpazede projeler hazırlıyor. Avrupa Birliği, Dünya Bankası ve uluslararası kredi kuruluşları ile bankacılık sistemi, bu projelerin finansmanına yönelik girişimlerde bulunmaktadırlar. Sayın milletvekilleri, her ölçekte gündeme getirilen kentsel dönüşüm projelerinin ortak özellikleri nedir diye bakıldığında, yeni bir sosyal ve ekonomik ilişki sistematiği öngörmeleri, uzun vadeli makro planlardan bağımsız olarak düşünülmeleri, deprem tehlikesi de bahane edilerek iyileştirmeyi değil, yıkıp yeniden yapmayı esas almaları ve bütün bunları ekonomik olarak yapılabilir kılmak için kentsel rantı artırmaya ve artan bu rantın yeniden paylaşımının öngörülmesine yönelik olmaları görülmektedir. Bilinmesi gereken, kentsel dönüşüm projelerinin, dar gelirli kesimlerin konut sorununun çözümüne yönelik atılmış bir adım olmadığıdır. Bu kavram altında gündeme getirilen tüm projelerin ortak özelliği, ister konut isterse ticaret alanı olsun, orta ve üst gelir grubuna yönelik olmalarıdır. Nitekim, 1994 yılından bugüne kadar, Ankara Büyükşehir Belediyesi, konut projelerini rant amacını daha da belirginleştirerek devam ettirirken kent merkezine yönelik projeleri gündeme getirmekten önemle kaçınmış, kentin gelişmesini nâzım plan değil rant talepleri yönlendirmiş, bu anlamsız uygulamanın sonunda kentin bütünlüğü ve ulaşım sistemi yok edilmiştir. Günümüzde mantar gibi ortaya çıkan büyük lüks konut projeleri, bu anlayışın ve örgütlenme biçiminin devamı niteliğindedir ve toplumun konut sorununun çözümü amacıyla herhangi bir ilgisi yoktur. Amacı dar gelirli toplum kesimlerinin konut sorununa katkıda bulunmak olan Başbakanlık Toplu Konut İdaresi dahi bu amacını ikinci plana atmış, üst gelir grubuna yönelik prestij projelerine yoğunlaşmıştır. Değerli milletvekilleri, bazı alanlarda hızla gerçekleşen, bazı alanlarda ise hâlen potansiyel olarak bekleyen bu rant, kentlerin ekonomik güç dağılımının ve haritalarının değişmesine yol açmıştır. Daha önce kentin orta sınıfını oluşturan, eğitim düzeyi ortalamanın üstünde olan ve kentli davranış biçimini içselleştirmiş, ağırlıklı olarak ücretli kesim, hayat boyu çalışmaları sonucunda sağladıkları birikimleriyle kente yeni gelen ve gecekondu yaparak barınma sorununu çözmek zorunda kalan kesimlerden başlarını sokacak ev satın almak durumunda bırakılmışlardır. Günümüzde rantın tarifleri değişmiştir. Gecekondu halkı kentsel dönüşüm projeleriyle neyin dönüştüğünü pek yakında anlayacak, dönüşüm projeleri sonucunda yeniden yapılan konutlarda otu- ramayacak, kentin daha az rantlı kesimlerine sürüleceklerdir. Tarım yok edilerek büyük şehirlere göç ettirilen insanlar için barınma ihtiyacı artık başlı başına bir sorun hâline gelmiştir. Sonuç olarak, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının dikkatini, önemli bulduğum, ülkemin ve halkımın bu sorunlarına çekmek istiyorum. Bu düşüncelerle, yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum. (CHP sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Mehmet Parlakyiğit (CHP, Kahramanmaraş). “Gecekondu kanununda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı (s.s.:1266)”. TBMM Genel Kurulu, 78. Birleşim tutanağı, 21 Mart 2007. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-parlakyigit-22-2007-03-21-gecekondu-kanununda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-tasarisi-s-s-1 (erişim: 1 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c150/b078/tbmm221500780525.pdf Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.