# Laikliğin anayasaya giriş yıldönümü münasebetiyle ilgili

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem)
- **Konuşmacı:** Mehmet Zafer Üskül (AK Parti, Mersin)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 58. Birleşim
- **Tarih:** 5 Şubat 2008
- **Gündem:** LAİKLİĞİN ANAYASAYA GİRİŞ YILDÖNÜMÜ MÜNASEBETİYLE İLGİLİ
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-zafer-uskul-23-2008-02-05-laikligin-anayasaya-giris-yildonumu-munasebetiyle-ilgili

> Mehmet Zafer Üskül (AK Parti), 5 Şubat 2008 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 58. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: LAİKLİĞİN ANAYASAYA GİRİŞ YILDÖNÜMÜ MÜNASEBETİYLE İLGİLİ); konuşma 425 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

MEHMET ZAFER ÜSKÜL (Mersin) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; laiklik ilkesinin Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’na girişinin 71’inci yılını kutlamak münasebetiyle söz almış bulunuyorum. Yüce heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

Değerli milletvekilleri, laik demokratik cumhuriyet, bizim yönetim biçimimiz olarak, cumhuriyetimizin kurulduğu daha ilk günlerden itibaren, bütün bu hususlar, başlangıçta doğrudan Anayasa’ya yazılmış olmasa dahi kabul edilmiş ilkelerdir.

YAŞAR AĞYÜZ (Gaziantep) – AK Partiye anlat onu, buraya anlatma!

MEHMET ZAFER ÜSKÜL (Devamla) – Osmanlı İmparatorluğu’nun bile tam olarak teokratik bir devlet yapısına sahip olmadığını biliyoruz, şeri hükümlerin yanında, padişahların yürürlüğe koyduğu hükümlerin varlığını biliyoruz. Ancak, cumhuriyetle birlikte, Türkiye Cumhuriyeti devleti daha baştan itibaren laik temeller üzerine kurulmuştur.

YAŞAR AĞYÜZ (Gaziantep) – Hocam bize anlatma, o tarafa anlat!

MEHMET ZAFER ÜSKÜL (Devamla) – Her ne kadar, 1923 yılında Anayasa’da yapılan bir değişiklikle “Devletin dini İslamdır.” hükmü konulmuş olsa da daha sonra gerçekleştirilen yasal düzenlemeler, gerçekleştirilen reformlarla, laik devlet anlayışı, esasen, cumhuriyetin bir temel ilkesi olarak uygulanmıştır.

Laiklik 1937 yılında Anayasa’ya girdi, evet. Laiklikle demokrasi kavramını bugün, günümüzde birlikte değerlendirme zorunluluğu var. Daha baştan itibaren öyleydi aslında, çünkü laik bir devletin var olabilmesi için egemenliğin millete ait olması gerekir. 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılışıyla birlikte egemenlik millete tanınmıştır. Millet, egemenliğini kullanırken, temsilcileri aracılığıyla kullanırken, artık herhangi bir başka esasa dayanmadan hukuku da kendisi yaratmaya başlamıştır. Böylece hukukun laikleşmesi sürecini yaşadık. Daha sonra eğitim alanında yapılan reformlar, laikliğin kökleşmesini daha da sağlamlaştırdı, gerçekleştirdi. Laik devlet, dine müdahale etmeyen, dinin de toplum yaşamının düzenlenmesine, hukuk kurallarının yaratılması aracılığıyla toplum yaşamının düzenlenmesine müdahalesine izin vermeyen bir devlettir.

BİLGİN PAÇARIZ (Edirne) – Hocam, tersi olursa ne olur?

MEHMET ZAFER ÜSKÜL (Devamla) – Egemenliğin halka ait olması ilkesi kabul edildiği andan itibaren zaten artık devlet laik olmak zorundadır, başka türlüsü olamaz. Demokrasi, bir yandan temel hak ve özgürlüklere dayanması gereken bir rejim olduğuna göre, özgürlüklerin sağlanmış olması, tanınmış olması, güvence altına alınması… Yani demokrasi, demokrasiyi kabul eden bir ülkede laikliği zorunlu kılar. Demokratik bir ülke, laik olmaktan başka bir şey olamaz. Bunu hepimiz biliyoruz ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin kurulduğu günden bu yana kanunlarda, Anayasa’da, yasada ne yazarsa yazsın bu ilkeler uygulanmıştır, uygulanmaya devam ediyor, bundan sonra da uygulanmaya devam edecektir.

YAŞAR AĞYÜZ (Gaziantep) – Anayasa’yı niye değiştiriyorsunuz?

MEHMET ZAFER ÜSKÜL (Devamla) – Türkiye laik sistemden vazgeçemez, çünkü Türkiye demokratik bir yaşam biçimini seçmiştir. Bizim ülkemizde insanlarımız, toplumumuz demokrasiden vazgeçmek niyetinde değildir, dolayısıyla demokrasinin zorunlu bir gereği olarak laiklikten vazgeçmeye de niyetli değildir.

Bu düşüncelerle, bu önemli günü anıyorum ve demokratik laik Türkiye Cumhuriyeti devletinin, hukukun üstünlüğü anlayışı içinde, sosyal devlet ilkelerine de bağlı olarak varlığını ilelebet sürdüreceği inancıyla, hepinizi saygıyla selamlıyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar)

---

**Kaynak gösterme:** Mehmet Zafer Üskül (AK Parti, Mersin). “Laikliğin anayasaya giriş yıldönümü münasebetiyle ilgili”. TBMM Genel Kurulu, 58. Birleşim tutanağı, 5 Şubat 2008. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/mehmet-zafer-uskul-23-2008-02-05-laikligin-anayasaya-giris-yildonumu-munasebetiyle-ilgili (erişim: 28 Ekim 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.