# Çeşitli kanunlarda değişiklik yapılması hak.kan.tas (s.sayısı : 36 )

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Mesut Değer (CHP, Diyarbakır)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 26. Birleşim
- **Tarih:** 23 Ocak 2003
- **Gündem:** ÇEŞİTLİ KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAK.KAN.TAS (S.SAYISI : 36 )
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/mesut-deger-22-2003-01-23-cesitli-kanunlarda-degisiklik-yapilmasi-hak-kan-tas-s-sayisi-36

> Mesut Değer (CHP), 23 Ocak 2003 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 26. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: ÇEŞİTLİ KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAK.KAN.TAS (S.SAYISI : 36 )); konuşma 433 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

CHP GRUBU ADINA MESUT DEĞER (Diyarbakır) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; önümüzdeki Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Tasarısı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin vermiş olduğu kesinleşmiş kararlarla ilgili, yargılamanın yenilenmesine ilişkindir.

Bu kanun tasarısıyla, bir yandan, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin vermiş olduğu kesin kararlara ilişkin iadei muhakeme, yeniden yargılama yolu açılıyor; diğer yandan ise, büyük bir çoğunluğa yeniden yargılama yolu kapatılıyor. Burada, hukukî yönden bir eşitsizlik söz konusudur.

Şimdi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Türkiye'ye ilişkin vermiş olduğu kesinleşmiş karar sayısı 300 civarındadır. Bunlara ilişkin Türkiye'de iadei muhakeme yolu açılacak; ama, bir yandan da 4 000 civarındaki dosya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde. Bu dosyaların 1 200'ü, kamulaştırma bedellerinin, tezyidi bedellerinin faizine ilişkin, faizlere yapılan itirazlara ilişkin davalardır. Yine, 1 200 civarındaki dosya, faili meçhul cinayetlerle ilgili, köy boşaltmalarla ilgili Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde açılan ve görülmekte olan davalardır. 1 800 civarındaki dosya da, terörden çeşitli sebeplerle zarar görenlerin davalarıdır. Bu davalar derdesttir; yani, görülmekte olan davalardır. Bu davalar, sonucu daha kesinleşmemiş kararlardır. Önümüzdeki geçici madde de, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararlarıyla ilgilidir.

Sayın milletvekillerim, bu kanun tasarısı bugün kabul edildiğinde, Cumhurbaşkanımızın onayı, Resmî Gazetede yayımlanması sürelerini hesap ederek yürürlüğe giriş tarihini 1 Şubat olarak kabul ettiğimiz zaman, 1 Şubata kadar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş karar sayısı 300 civarında olacaktır ve bu 300 dosya için iadei muhakeme yolu açılıyor; ama, 4 000 civarındaki bir dosya sayısı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde daha kesinleşmemiş karar halindedir; çünkü, görülmekte olan davalardır. Yine, madde "bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvurular..." diye devam ediyor.

Demek ki, 1 Şubatta yürürlüğe giriyorsa, 1 Şubattan sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvurular üzerine görülecek davalara iadei muhakeme yolu açılıyor; ama, 4 000 civarındaki derdest dosya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesindedir, bu davalar görülmektedir ve önümüzdeki süreçte, yani, şubatta, martta Türkiye'ye kesinleşmiş karar olarak geldiği zaman, bu dosyalar için iadei muhakeme yolu kapatılıyor, bir hukukî eşitsizlik doğuyor. Bir yandan da kanun önündeki eşitsizlik göz önüne geliyor.

Sevgili milletvekilleri, Anayasamızın 10 uncu maddesinde "Kanun önünde eşitlik

Madde 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir" deniliyor. Yine, 12 nci maddede, temel hak ve hürriyetlere ait hükümler de aynı mahiyettedir.

Bu kanunun bu maddesinde, kanun önünde eşitsizlik, kanunun, lehte olmasına rağmen, büyük bir çoğunluğa uygulanmaması söz konusudur. Bu önümüzdeki süreçte, kanunun geçici maddesi Anayasa Mahkemesine giderse, büyük ihtimalle, Anayasa Mahkemesinde, eşitsizlik nedeniyle iptal edilir.

Bu çerçevede, bu maddeye "Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararları ve görülmekte olan davalar ile" veya "kesinleşmiş kararları ile kesinleşecek kararlar" ibaresinin eklenmesi gerektiğini burada vurgulamak istedim.

Hepinize saygılar sunarım. (CHP sıralarından alkışlar)

---

**Kaynak gösterme:** Mesut Değer (CHP, Diyarbakır). “Çeşitli kanunlarda değişiklik yapılması hak.kan.tas (s.sayısı : 36 )”. TBMM Genel Kurulu, 26. Birleşim tutanağı, 23 Ocak 2003. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/mesut-deger-22-2003-01-23-cesitli-kanunlarda-degisiklik-yapilmasi-hak-kan-tas-s-sayisi-36 (erişim: 1 Kasım 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.