# Yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunları hk (s.s.335)

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Muharrem Kılıç (CHP, Malatya)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 98. Birleşim
- **Tarih:** 8 Haziran 2004
- **Gündem:** YURTDIŞINDA YAŞAYAN VATANDAŞLARIMIZIN SORUNLARI HK (S.S.335)
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/muharrem-kilic-22-2004-06-08-yurtdisinda-yasayan-vatandaslarimizin-sorunlari-hk-s-s-335

> Muharrem Kılıç (CHP), 8 Haziran 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 98. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: YURTDIŞINDA YAŞAYAN VATANDAŞLARIMIZIN SORUNLARI HK (S.S.335)); konuşma 928 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

MUHARREM KILIÇ (Malatya) - Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunlarının araştırılması ve gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla kurulan Meclis Araştırması Komisyonu raporuyla ilgili olarak şahsım adına görüşlerimi açıklamak üzere söz almış bulunmaktayım; Yüce Heyeti saygıyla selamlıyorum.

Yurttaşlarımızın yurt dışına çalışmak için gitmelerinin nedeni, 30 Ekim 1961 tarihinde Federal Almanya ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti arasında yapılan İşgücü Anlaşmasıdır. Bu anlaşmaya dayanılarak, yurttaşlarımızın yurt dışına gidişleri kırküç yıldan bu yana sürmektedir. İlk başta, bu gidişin geçici bir dönem için olduğu anlayışı hâkimdi. Giden işçilerimizin tamamına yakını, bir süre Almanya'da veya diğer yabancı ülkelerde çalışıp, Türkiye'de evini, arabasını, traktörünü alabilecek ve çocuklarının eğitimlerini yaptıracak sermaye birikimini sağladıktan sonra Türkiye'ye dönmeyi düşünüyordu; ancak, zaman içinde durum bu şekilde gelişmedi. Yurt dışındaki çalışanlarımız, eş ve çocuklarını yanlarına almaya, çocuklarını yaşadıkları ülkenin okullarına göndermeye başladıktan sonra dönüş hayalleri giderek sönmeye başlamış ve insanlarımız bu ülkelerde kalıcı olmaya başlamışlardır.

Bugün için, yabancı ülkelerde bulunan vatandaşlarımızın sayısı, resmî verilere göre 4 000 000'a, gayriresmî verilere göre ise 5 000 000'a ulaşmıştır. Bu vatandaşlarımızın büyük çoğunluğu Federal Almanya'da yaşamaktadır. Bu yurttaşlarımızdan yaklaşık 1 500 000 kişi yaşadıkları ülkenin vatandaşlığına geçmiştir. Günümüzde, yurt dışındaki vatandaşlarımızı sadece işçi olarak değil, bulundukları ülkelerde işveren, siyasetçi, sanatçı gibi pek çok alanda görmekteyiz.

Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın ülkemiz ekonomisine çok büyük katkıları olmuştur. Kırk yılı aşkın sürede ülke ekonomimize katkıları 130 milyar doların üzerindedir. Bu nedenle, Türkiye olarak, bu insanlara minnet ve şükran duymamız gerektiğini unutmamalıyız; ancak, ülkemize çok önemli katkıda bulunan bu insanlara hak ettikleri değeri maalesef vermiyoruz. Her yıl, turizm sezonunun başlangıç dönemlerinde, yurt dışından gelen turistleri davul zurnayla, müzik topluluklarıyla karşılayarak ülkemiz turizminin gelişmesi, döviz girdisinin artması için çaba gösteriyoruz. Pekâlâ, kendi yurttaşlarımızın katkısı gelen turistlerden daha mı az ki aynı özeni ve dikkati kendi vatandaşlarımıza göstermiyoruz?!

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; komisyonumuzca yapılan bu çalışmalarda, devlet olarak, yurt dışındaki vatandaşlarımızla, maalesef, yeteri kadar ilgilenememiş olduğumuz ve yurt dışındaki vatandaşlarımızın çözüm bekleyen pek çok sorununun olduğu tespit edilmiştir. Bu sorunlardan bir kısmı, çalışma ve sosyal güvenlikle ilgili olup, vatandaşlarımızın uluslararası anlaşmalardan, Avrupa Birliği hukukundan doğan haklarının kullanılmasıyla ilgilidir. Bu konularda ve özellikle, emeklilikle ilgili, sigortayla ilgili, sosyal haklarla ilgili, suçluların iadesi ve aile birleştirmeleri gibi hususlarda vatandaşlarımıza yardımcı olunmalıdır.

Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın en büyük sorunlarından bir tanesi de eğitim sorunudur. Özellikle, anadilde eğitim, kendi kültür ve toplumlarıyla ilgili bilgiler vermesi gereken öğretmenler konusunda sıkıntı yaşanmaktadır. Acilen, gidecekleri ülkenin dilini de bilen ve o ülke hakkında yeterli bilgi sahibi olan öğretmenler yetiştirilerek, yurt dışındaki çocuklarımıza anadilleri ve kültürleri öğretilerek bu gençlerin asimilasyonları önlenmelidir.

Yine, bulundukları ülkelerde, gerek meslek eğitimine gerekse üniversiteye yönelmeleri konusunda çocuklarımıza ve ailelerine yönelik rehberlik hizmetleri verilmelidir.

Yurt dışında bulunan konsolosluklarımız ihtiyacı karşılamaya yeterli değildir. Örneğin, Almanya'nın Hamburg kentinde 150 000'in üzerinde vatandaşımız yaşadığı halde, tüm bu vatandaşlarımıza hizmetler, eski yapı dubleks bir konutta, kısıtlı sayıda personelle sunulmaya çalışılmaktadır. Gerçi, gördüğüm kadarıyla, başkonsolosumuz ve personel, olağanüstü çabalar göstererek bu noksanlıkları gidermeye çalışsalar da, yine de, başkonsolosluk önünde kuyrukların oluşması engellenememektedir. Aynı sıkıntı, diğer konsolosluklarda da aynen mevcuttur.

Nüfus ve emniyetle ilgili bilgiler, bilgisayar bağlantısı olmaması sebebiyle, Türkiye'den yazışmayla sağlanmakta, böylece, işlemler, uzun zaman almaktadır. Bu nedenle, konsolosluklarımızın mekân olarak ihtiyaca kâfi gelecek şekilde, vatandaşlarımızın işlemler yapılırken istirahat edebilecekleri, kışın soğuğundan, yazın sıcağından korunabilecekleri şekilde düzenlenmesi ve personel olarak da takviye edilmesi gerekmektedir. Yurt dışındaki vatandaşlarımıza ne kadar iyi hizmet sunarsak, ülkemize olan sevgileri ve bağlılıkları da o ölçüde artacaktır.

Vatandaşlarımız, ülkemizdeki pembekart uygulamasından da şikâyetçidirler. Uygulamada, alım-satımda, tapu, noter işlemlerinde zorluklar yaşanmaktadır. Konuyla ilgili tebliğler olmasına rağmen, birkısım memurlar pembekartı tanımamaktadırlar. Pembekart hamili olanlar yurtdışındaki hizmetlerini 3201 sayılı Yasaya göre borçlanamamaktadırlar. Arabayla ülkemize gelenler, üç aydan fazla Türkiye'de kaldıklarında sorunlarla karşılaşmaktadırlar.

Özellikle izin dönemlerinde, gümrük kapılarında yığılmalar olmaktadır. Bu dönemlerde gümrük kapılarımızın ilave personelle takviye edilmesi gerekmektedir. Karayoluyla gelişlerinde transit geçtikleri ülkelerde yine sorunlar yaşanmaktadır. Bunu gidermek için, özellikle yaz dönemlerinde havaalanlarımız taşımacılığında cazip fiyatlar sunulabilir ve Anadolu'daki birkısım havayollarımız uluslararası havaalanına dönüştürülerek, geliş-gidişlerde rahatlık sağlanabilir.

Yine, yurtdışında boşanan vatandaşlarımızın, bulundukları ülkeden aldıkları mahkeme ilamlarının, ülkemizde geçerli kabul edilebilmesi için tanıma ve tenfizi gerektiğinden, bu süreç ise masraflı ve uzun zaman aldığından yakınmalara sebep olmaktadır. Buna 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda değişiklik yaparak veya ikili anlaşmalarla çözüm üretmeliyiz.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; komisyon olarak, yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunlarını 155 sayfalık rapor halinde sunduk. Sorunlar bir hayli birikmiş; ancak, yurtdışına gidişlerimde gördüğüm birkısım durumları da umut verici olarak bulduğumu belirtmeliyim. Özellikle son dönemlerde, yurtdışında yaşayan vatandaşlarımız, kendi bulundukları şehirlerde, hatta köylerde kültür dernekleri, hemşeri dernekleri, inanç dernekleri ve sosyal alanlarda kurdukları derneklerle büyük örgütlenme içine girmiş durumdalar. Dernekler, aynı binada, dernek büroları ayrı olmak üzere, sosyal ve kültürel mekânları ortak alanlarda güçlü bir birliktelik sergilemektedirler. Buralarda insanlarımız hem kaynaşmakta hem de sorunlarının çözümünde ortak arayışlar içine girmektedirler. Nitekim, yurtdışına gittiğimde, bu derneklerin, bir telefon zinciriyle, çok rahatlıkla bir araya gelerek, sorunlarını dile getirmelerine tanık oldum. Bu ise, beni çok sevindirmiştir.

Komisyonumuzun raporunun Genel Kurula gelmesinin gecikmesi nedeniyle, vatandaşlarımızın sorunlarının bir an önce çözümü için, Sayın Adalet Bakanımız Cemil Çiçek'e tanıma ve tenfizle ilgili olarak, Sayın Dışişleri Bakanımız Abdullah Gül'e başkonsolosluklarımızın mekân ve kadro ihtiyacının giderilmesiyle ilgili olarak, yine Sayın İçişleri Bakanımız Abdülkadir Aksu'ya pembekart uygulamasıyla ilgili olarak yazılı soru önergeleri vererek, çözüm bulunmasını talep ettim; ancak, bu yazılı sorularıma henüz cevap alabilmiş değilim.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunlarına çözüm bulmak, aynı zamanda anayasal bir görevdir. Anayasamızın 62 nci maddesinin başlığı "Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları" olup, madde metni "Devlet, yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin, çocuklarının eğitiminin, kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin sağlanması, anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı olunması için gerekli tedbirleri alır" hükmünü getirmektedir.

Sorun, Komisyonumuzca, büyük ölçüde saptanmıştır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

---

**Kaynak gösterme:** Muharrem Kılıç (CHP, Malatya). “Yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunları hk (s.s.335)”. TBMM Genel Kurulu, 98. Birleşim tutanağı, 8 Haziran 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/muharrem-kilic-22-2004-06-08-yurtdisinda-yasayan-vatandaslarimizin-sorunlari-hk-s-s-335 (erişim: 1 Kasım 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.