# Ceza mahkemeleri usulü kanunda değişiklik yapılması (s.s.582)

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Muharrem Kılıç (CHP, Malatya)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 102. Birleşim
- **Tarih:** 16 Haziran 2004
- **Gündem:** CEZA MAHKEMELERİ USULÜ KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI (S.S.582)
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/muharrem-kilic-22-2004-06-16-ceza-mahkemeleri-usulu-kanunda-degisiklik-yapilmasi-s-s-582

> Muharrem Kılıç (CHP), 16 Haziran 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 102. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: CEZA MAHKEMELERİ USULÜ KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI (S.S.582)); konuşma 636 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

CHP GRUBU ADINA MUHARREM KILIÇ (Malatya) - Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; görüşülmekte olan Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununda Değişiklik Yapılması ve Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Kaldırılmasına Dair Kanun Tasarısının 1 inci maddesiyle ilgili olarak Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz almış bulunmaktayım; Yüce Heyeti saygıyla selamlıyorum.

Dayanağını, 1982 Anayasasının 143 üncü maddesinden alan devlet güvenlik mahkemeleri, 7.5.2004 tarihinde Anayasanın 143 üncü maddesinin yürürlükten kaldırılmasıyla dayanaksız kalmıştır. Bu nedenle, devlet güvenlik mahkemelerinin yargı erki sona ermiş ve devam eden yargılamalar açısından bir ayı aşkın süredir boşluk yaşanmaktadır. Aslında, yapılması gereken, anayasa değişikliğiyle 2845 sayılı Devlet Güvenlik Mahkemeleri Kanununun kaldırılması ve geçişi düzenleyen yasayı birlikte yasalaştırmaktı; ancak, bu yapılmadığından, yargılamada tereddütler ve gecikmeler doğmuştur.

Getirilen bu tasarı, devlet güvenlik mahkemelerini sona erdirmekte ve geçiş süreciyle ilgili, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa yeni düzenlemeler getirmektedir.

Her ne kadar, devlet güvenlik mahkemeleri isim olarak kalksa bile, yasa tasarısının 1 inci maddesindeki düzenlemeler büyük çoğunlukla 2845 sayılı Yasadan alınmıştır. Akla şöyle bir soru gelmektedir: Acaba, devlet güvenlik mahkemeleri sadece isim olarak kaldırılarak, olağanüstü ağır ceza mahkemeleri olarak devam ettirilmek mi istenilmektedir? Tasarıya baktığımızda, devlet güvenlik mahkemelerinin yargı çevresi ve göreviyle ilgili 2 nci ve 9 uncu maddeleri, yargılama usulleriyle ilgili 10 uncu, 11 inci, 13 üncü ve 16 ncı maddeleri, kolluğun görev ve yetkileriyle ilgili 14 üncü ve 15 inci maddeleri, kovuşturma usulüyle ilgili 20 nci maddesi büyük ölçüde aynen alınarak, genel yasa mahiyetinde olan Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunumuza "Bazı Suçlara İlişkin Muhakeme Usulü" başlığıyla "Üçüncü Fasıl" olarak eklenmiştir. Bu şekliyle, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun genel sistemi de bozulmuştur. Böylece, aynı görevi üstlenen mahkemeler ve yine, aynı görevi üstlenen cumhuriyet savcıları arasında yetki farkı nedeniyle Anayasanın eşitlik ilkesi zedelenmektedir. Oysa, görülen görev yönünden her iki ağır ceza mahkemesi arasında bir fark bulunmamaktadır.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; bu mahkemelerin bakacakları konular, özel ihtisası gerektirebilir, bunlarla ilgili özel ihtisas mahkemelerinin kurulması da doğrudur. Ancak, burada yapılmak istenen, devlet güvenlik mahkemelerinin hâkimiyle, savcısıyla, hatta, personeliyle başka bir ad altında devam ettirilmek istenmesidir. Ülkemizi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde sıkıntıya sokan, büyük ölçüde tazminatlar ödenmesine sebep olan sanık güvencesiyle, savunma hakkıyla ve uzun gözaltı süreleriyle ilgili düzenlemeler, bu tasarıda aynen yer almaktadır.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu yakalanan kimsenin sorguya çekilmesiyle ilgili 128 inci maddesinde, yakalanan şahsın, yakalama yerine en yakın sulh ceza hâkimine gönderilebilmesi için, zorunlu süre hariç, yirmidört saat içinde sulh ceza hâkiminin önüne çıkarılacağı hükmünü getirmektedir; oysa, bu tasarının 1 inci maddesiyle, sanıkların çokluğu veya delillerin toplanmasında güçlük gibi hiçbir gerekçe ileri sürülmeden, bu gözaltı süresi kırksekiz saat olarak düzenlenmektedir. Bu, gözaltı süresi olarak uzun bir süredir. Sanığın hâkim karşısına çıkarılmadan iki gün gibi uzun bir süre zabıtada kalması insan hakları açısından izah edilebilir bir durum değildir.

Yine, 200'den çok sanıklı davalarda sanıklardan bir kısmının bazı oturumlara getirilmeyerek duruşmanın yokluklarında yapılabilecek olması, sanıkların savunma haklarını elinden alacak önemli bir hak ihlalidir. Gerçi sanıkların daha sonraki duruşmalara katıldıklarında "yokluklarında kendileriyle ilgili söz ve işlerin esaslı noktaları kendilerine bildirilir" denilmekteyse de, uygulamada mahkeme başkanının "sanığın yokluğunda alınan ifadeler veya gelen belgeler kendisine okundu, sanık, aleyhinde olan hususları kabul etmiyorum dedi" demesiyle, geçiştirildiğini bilmekteyiz.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Cumhuriyet Halk Partisi olarak devlet güvenlik mahkemelerinin kaldırılmasını olumlu buluyoruz. Bu mahkemelerin kaldırılmasıyla doğan boşluğun da bir an önce doldurulması gerektiğinin idraki içindeyiz. Yapılması gereken, mevcut devlet güvenlik mahkemelerini, hâkimleriyle savcılarıyla hatta personeliyle birlikte, görev sınırları belirlenen suçlara bakacak olan ihtisas ağır ceza mahkemeleri olarak görevlendirmekken, yeniden devlet güvenlik mahkemeleri benzeri bir sistem kurmak doğru olmamıştır diye düşünüyoruz. Mevcut devlet güvenlik mahkemelerinin hâkim ve savcıları ile personeli büyük tedirginlik içinde beklemektedirler. Kurulacak ağır ceza mahkemeleri, var olan devlet güvenlik mahkemelerinin olduğu yerlerde kurulursa, bu mahkemelerin hâkim ve savcılarından, deneyimli personelinden, arşivlerinden, bilgi birikimlerinden ve demirbaş eşyalarından en iyi şekilde faydalanılacağı düşüncesindeyim. Ayrıca, taşıma ve nakliyeyle ilgili, devlet bütçesine, fazladan bir yük de gelmeyecektir.

Eksikliklerini belirtmekle birlikte, tasarıyı olumlu bulduğumuzu belirtmek istiyorum; bu düşüncelerle, Yüce Heyeti saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar)

---

**Kaynak gösterme:** Muharrem Kılıç (CHP, Malatya). “Ceza mahkemeleri usulü kanunda değişiklik yapılması (s.s.582)”. TBMM Genel Kurulu, 102. Birleşim tutanağı, 16 Haziran 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/muharrem-kilic-22-2004-06-16-ceza-mahkemeleri-usulu-kanunda-degisiklik-yapilmasi-s-s-582 (erişim: 1 Kasım 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.