# 2/93 esas sayılı kan.teklifi. 3 mart 1924 gününün laiklik bayramı olması.

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Mustafa Gazalcı (CHP, Denizli)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 78. Birleşim
- **Tarih:** 13 Mayıs 2003
- **Gündem:** 2/93 ESAS SAYILI KAN.TEKLİFİ. 3 MART 1924 GÜNÜNÜN LAİKLİK BAYRAMI OLMASI.
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/mustafa-gazalci-22-2003-05-13-2-93-esas-sayili-kan-teklifi-3-mart-1924-gununun-laiklik-bayrami-olma

> Mustafa Gazalcı (CHP), 13 Mayıs 2003 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 78. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: 2/93 ESAS SAYILI KAN.TEKLİFİ. 3 MART 1924 GÜNÜNÜN LAİKLİK BAYRAMI OLMASI.); konuşma 387 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

MUSTAFA GAZALCI (Denizli) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüştüğümüz İş Yasası Tasarısının, çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağıyla ilgili önemli bir maddesini görüşüyoruz.

Çocuklar, bir ülkenin geleceğidir. Çocuklarını iyi yetiştirmeyen toplumlar, uluslar, geleceğini karartır. Uluslararası Çocuk Hakları Sözleşmesine göre, Türkiye'nin de altında imzası bulunan sözleşmeye göre, her insan, 18 yaşına kadar çocuk sayılır. Çocuğun korunması ve eğitilmesi gerekir; çünkü, 18 yaşına kadar her kişi, bedenen, düşünce olarak, ruhsal olarak gelişir; bu yaşlardaki çocuğun, korunacağı ve eğitileceği yerde çalıştırılması, hele ağır işlerde çalıştırılması, çocuk için, insanlık için çok kötü bir durumdur. Bu yüzden, çağdaş dünyada 18 yaşına kadar çocukların çalıştırılması değil, eğitilmesi söz konusudur.

Görüştüğümüz bu maddede 15 yaş sınır alınmıştır, hatta 14 yaşını dolduran çocukların da çalışabileceği söylenmiştir. 14 yaş, sekiz yıllık kesintisiz temel eğitimdeki bitiş yaşıdır; yani bir çocuğun 6 - 7 yaşında okula gittiği düşünülürse, 14 yaşında temel eğitimi bitirecektir. Peki, biz, 16 ncı Millî Eğitim Şûrasında, zorunlu eğitimin, temel eğitimin 12 yıla çıkarılmasını öngördük, karar aldık. Zaman zaman Millî Eğitim Bakanları açıklama yapıyorlar, önümüzdeki yıllarda 12 yıllık zorunlu eğitime geçeceğiz diye. Şimdi, 12 yıl zorunlu eğitim olduğunda, çocuğun 14 yaşında, 15 yaşında çalışması düşünülemez; o yüzden, bu yasa, bugün 12 yıllık zorunlu temel eğitime göre düzenlenmelidir, Çocuk Hakları Sözleşmesine göre düzenlenmelidir; yani 18 yaş sınır olmalıdır ve çocuk hukukumuzdaki, iş yasasındaki bu değişik tutumlar, çelişik tutumlar birleştirilmeli ve uyum içine sokulmalıdır. Türk Ceza Yasasında çocuğa verdiğimiz ceza sınırı, meslek edindirmede, yani, eski Çıraklık Yasasına göre çocuğun 13 -14 yaşına kadar çalıştırılabileceği durumu, Medenî Yasada çocuğun evlenme yaşı; bunlar hep farklıdır; bunlarda, iş yasasında, uluslararası ölçüte göre, Çocuk Hakları Sözleşmesine göre, 18 yaşın ölçü alınması gerekir diye düşünüyoruz.

Çocuk hukukumuz, Çocuk Hakları Sözleşmesiyle uyum içerisine alınmalıdır. ILO ölçütlerinde de değişik durumlar var; ILO'nun 138 sayılı Sözleşmesinde -ki, 1973 yılında yürürlüğe girmiş- 15 yaşında çocukların çalıştırılabileceği söyleniyor; ama, ILO'nun 1 Haziran 1999'da kabul ettiği 182 sayılı Sözleşmede, çocukların çalışma yaşının 18 olduğu, kimi alanlarda, kirli işlerde çocukların kesinlikle çalıştırılmaması ve kullanılmaması gerektiği, çok kesin bir biçimde söyleniyor. Zaten, Çocuk Hakları Sözleşmesinin 32 nci maddesinde, taraf devletlere, çocukların, 18 yaşına kadar, kesinlikle, ağır işlerde, tehlikeli işlerde çalıştırılmaması söyleniyor.

Değerli arkadaşlar, çocukları çalıştırmak, arkadaşlarımın da söylediği gibi, yoksulluktan kaynaklanıyor, gelir dağılımındaki adaletsizlikten kaynaklanıyor, ucuz işgücü elde edilmesinden kaynaklanıyor, eğitimsizlikten kaynaklanıyor. Türkiye, nüfusa göre, bir çocuklar ülkesi aslında, nüfusunun yüzde 35'i 14 yaşın altında.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

---

**Kaynak gösterme:** Mustafa Gazalcı (CHP, Denizli). “2/93 esas sayılı kan.teklifi. 3 mart 1924 gününün laiklik bayramı olması”. TBMM Genel Kurulu, 78. Birleşim tutanağı, 13 Mayıs 2003. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/mustafa-gazalci-22-2003-05-13-2-93-esas-sayili-kan-teklifi-3-mart-1924-gununun-laiklik-bayrami-olma (erişim: 1 Kasım 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.