# Uluslararası ceza mahkemeleri hk. - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Mustafa Nuri Akbulut (AK Parti, Erzurum) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 105. Birleşim - **Tarih:** 23 Mayıs 2006 - **Gündem:** ULUSLARARASI CEZA MAHKEMELERİ HK. - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/mustafa-nuri-akbulut-22-2006-05-23-uluslararasi-ceza-mahkemeleri-hk > Mustafa Nuri Akbulut (AK Parti), 23 Mayıs 2006 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 105. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: ULUSLARARASI CEZA MAHKEMELERİ HK.); konuşma 697 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) MUSTAFA NURİ AKBULUT (Erzurum) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; hepinizi saygıyla selamlıyorum. Değerli arkadaşlar, Türkiye'den 4 milletvekiliyle birlikte, 3 ile 5 Mayıs tarihleri arasında Uluslararası Ceza Mahkemesiyle ilgili olarak Lahey'de bulunduk. Orada mahkemenin başkanı, başsavcısı, yazı işleri müdürüyle Hollanda Dışişleri ve Adalet Bakanlığı yetkilileriyle, bazı milletvekilleriyle ve eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesinin Türk Hâkimi, ülkemizden, Mehmet Güney Beyle görüşmeler yaptık. Bu görüşmeler ışığında Uluslararası Ceza Mahkemesi hakkında bazı bilgiler sunacağım. Değerli milletvekilleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi veya Ceza Divanı, Birleşmiş Milletlerin girişimiyle 1998 yılında Roma'da toplanan diplomatik konferansta alınan kararlarla kurulmuş, dünyadaki ilk bağımsız, kalıcı ve sürekli uluslararası ceza mahkemesidir. Dünyada barışı ve adaleti sağlamak, çatışmalara ve cezasızlığa son vermek, millî mahkemeleri harekete geçirmek ve gelecekte potansiyel suçluları caydırmak amacıyla kurulan bu mahkemenin kuruluş metni, Roma Statüsü olarak anılmaktadır. Roma Statüsü, katılımcı 60 ülkenin onayıyla 1 Temmuz 2002 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Statüye taraf olan devlet, öngörülen suçlar bakımından Uluslararası Ceza Mahkemesinin yargı yetkisini kabul etmiş sayılmaktadır. Çek Cumhuriyeti dışında Avrupa Birliğine üye ülkelerin tamamı statüye taraftır ve en son Meksika'nın da katılımıyla taraf ülke sayısı 100'e ulaşmıştır. Uluslararası Ceza Mahkemesi, İkinci Dünya Savaşından sonra kurulan Nürnberg ve Tokyo Askerî Mahkemeleri gibi, keza eski Yugoslavya veya Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemeleri gibi geçici, olaya özgü ve özel mahkeme değil, aksine, bağımsız, kalıcı ve sürekli bir mahkemedir. Diğer taraftan, galip tarafın mağlup tarafı yargılaması gibi bir durum da söz konusu değildir. Hollanda'nın Lahey Şehrinde bulunan bu mahkemeye, kendi ulusal meclislerinin 2/3 oy çoğunluğuyla seçilmiş 18 yargıç atanmıştır. Yargıç atamasında dünyanın ana hukuk sistemlerinin temsiline, eşit coğrafî temsile, kadın-erkek hâkim dengesine ve aynı ülkeden iki üye olmamasına özen gösterilmiştir. Roma Statüsü, Uluslararası Ceza Mahkemesinin yargılayacağı suçları, uygulanacak usul kurallarını ve mahkemenin yapısını belirleyen 128 maddeden ibaret bir hukuk belgesidir. Mahkemenin görev alanı, soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçlarıdır. Uluslararası Ceza Divanının yargı yetkisi, millî mahkemelerin yargı yetkisini tamamlayıcı niteliktedir; yani, millî mahkemenin işlenen suçla ilgili olarak yargılama yapması halinde Uluslararası Ceza Divanının yargı yetkisi söz konusu olmayacaktır; ancak, ilgili devlet yargılama yapmıyorsa, yargılama yapabilecek durumda değilse, göstermelik yargılama yapıyor veya göstermelik ceza veriyorsa, Uluslararası Ceza Mahkemesi o zaman devreye girecektir. Mahkeme, 1 Temmuz 2002 tarihinden sonra işlenen suçlara bakmaktadır. Ömür boyu hapis, otuz yıla kadar hapis, para cezası veya müsadere kararı verebilmektedir. Yalnız gerçek kişileri yargılayabilen mahkemenin, devletleri veya kurumları yargılamak gibi bir yetkisi söz konusu değildir. Uluslararası Ceza Mahkemesi, suçun Statüye taraf bir ülkede işlenmesi veya sanığın taraf devletin vatandaşı olması halinde yer bakımından yetkilidir. Mahkemenin yargı yetkisini kullanabilmesi için ya Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin konuyu Divana sunmuş olması veya bir devletin başvuruda bulunması ya da başsavcının kendiliğinden dava açmaya karar vermiş ve öndava dairesinin onayını almış olması gerekir. Değerli milletvekilleri, Türkiye, Uluslararası Ceza Mahkemesi Roma Statüsünün görüşmelerine iştirak etmiş olmakla beraber Statüyü imzalamamış ve henüz katılmamıştır. (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) BAŞKAN - Buyurun efendim. MUSTAFA NURİ AKBULUT (Devamla) - Sayın Başbakanımızın 2004 yılında Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisinde yaptığı konuşmada, Türkiye'nin Uluslararası Ceza Divanı Roma Statüsüne yakın bir tarihte taraf olacağını beyan etmiş olması, Avrupa Birliği ülkeleri ile Statünün evrensel bir boyut kazanmasını arzu eden diğer ülkelerin Türkiye'den beklentisini artırmıştır. Bu konuda uluslararası camiada büyük bir beklenti mevcuttur. Anayasanın 38 inci maddesinde 2004 yılında yapılan değişiklikle Uluslararası Ceza Divanının yargı yetkisi kabul edilmiş; yine, 1 Haziran 2005'te yürürlüğe giren Türk Ceza Kanununda Statü kapsamındaki soykırım ve insanlığa karşı suçlara yer verilmiştir. Bu, olumlu bir gelişmedir; ancak, Anayasanın 6, 9 ve 83 üncü maddelerindeki egemenlik, yargı yetkisinin kullanılması ve yasama dokunulmazlığı gibi konularda da ilave düzenlemelere ihtiyaç bulunmaktadır. Diğer yandan, özellikle tamamlayıcılık ilkesinin aleyhte kullanılmasının önlenmesi bakımından Statüde belirtilen tüm suçların Türk Ceza Kanununda veya Askerî Ceza Kanununda da yer alması dikkatle değerlendirilmelidir. Ülkemiz, demokratik standartları, çağdaş değerlere verilen önem ve mevcut hukuk sistemiyle Roma Statüsüne taraf olan devletlerin çoğundan daha iyi durumdadır. Bölgesinde güçlü, etkin ve diğer ülkelere örnek olacak Türkiye'nin, Statüye taraf olması, üye ülkeler bakımından büyük önem taşımaktadır. Uluslararası Ceza Mahkemesi, barışın korunması ve sürdürülmesi ve savaşların önlenmesi konusunda etkin rol oynayacak önemli bir mahkemedir. Kısa bir zaman içinde uluslararası hukukun bir parçası ve etkili kurumlarından biri olacaktır. Bu nedenle, gerekli işlemlerin tamamlanarak, Roma Statüsüne ve Uluslararası Ceza Mahkemesi sistemine bir an önce dahil olunmasını diliyor, bu vesileyle hepinize saygılar sunuyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Mustafa Nuri Akbulut (AK Parti, Erzurum). “Uluslararası ceza mahkemeleri hk”. TBMM Genel Kurulu, 105. Birleşim tutanağı, 23 Mayıs 2006. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/mustafa-nuri-akbulut-22-2006-05-23-uluslararasi-ceza-mahkemeleri-hk (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.