# Kocaeli'nin gebze ilçesinin dilovası beldesindeki sanayi atıklarının çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla anayasanın 98 inci içtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir meclis araştırması açılmasına ilişkin önergeleri ve meclis araştırması komisyon raporu (10/254, 10/258) (s.s.:1273)

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Mustafa Nuri Akbulut (AK Parti, Erzurum)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 68. Birleşim
- **Tarih:** 27 Şubat 2007
- **Gündem:** KOCAELİ'NİN GEBZE İLÇESİNİN DİLOVASI BELDESİNDEKİ SANAYİ ATIKLARININ ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ OLUMSUZ ETKİLERİNİN ARAŞTIRILARAK ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLERİN BELİRLENMESİ AMACIYLA ANAYASANIN 98 İNCİ İÇTÜZÜĞÜN 104 VE 105 İNCİ MADDELERİ UYARINCA BİR MECLİS ARAŞTIRMASI AÇILMASINA İLİŞKİN ÖNERGELERİ VE MECLİS ARAŞTIRMASI KOMİSYON RAPORU (10/254, 10/258) (S.S.:1273)
- **Tutanak (TBMM):** https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c148/b068/tbmm221480680070.pdf
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/mustafa-nuri-akbulut-22-2007-02-27-kocaeli-nin-gebze-ilcesinin-dilovasi-beldesindeki-sanayi-atiklarinin-c

> Mustafa Nuri Akbulut (AK Parti), 27 Şubat 2007 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 68. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: KOCAELİ'NİN GEBZE İLÇESİNİN DİLOVASI BELDESİNDEKİ SANAYİ ATIKLARININ ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ OLUMSUZ ETKİLERİNİN ARAŞTIRILARAK ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLERİN BELİRLENMESİ AMACIYLA ANAYASANIN 98 İNCİ İÇTÜZÜĞÜN 104 VE 105 İNCİ MADDELERİ UYARINCA BİR MECLİS ARAŞTIRMASI AÇILMASINA İLİŞKİN ÖNERGELERİ VE MECLİS ARAŞTIRMASI KOMİSYON RAPORU (10/254, 10/258) (S.S.:1273)); konuşma 839 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

MUSTAFA NURİ AKBULUT (Erzurum) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Dilovası beldesindeki sanayi atıklarının çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin araştırılması ve alınması gereken önlemlerin tespiti amacıyla açılan Meclis araştırması sonunda, Araştırma Komisyonumuzun hazırladığı kapsamlı rapor Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulmuştu. Bu raporun görüşülmesiyle ilgili olarak şahsım adına söz almış bulunuyorum. Hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Değerli milletvekilleri, ülkemiz, kalkınmakta olan diğer ülkelerde yaşanan türden bir süreçten geçmekte; bir yandan sanayileşmenin gelişmesi, yaygınlaştırılması ve sanayi üretiminin artırılması teşvik edilirken, diğer yandan, işsizliğin azaltılması ve toplumun refah standardının yükseltilmesi amaçlanmaktadır. Günümüzde, sanayileşme nedeniyle büyük sorunlar yaşayan gelişmiş ülkeler, ağır sanayi tesislerini az gelişmiş ülkelere kaydırarak bu sıkıntılarından kurtulmaya çalışmaktadır. Sanayileşmiş ülkeler, dünyada, kalkınmış, güçlü, medeni ülkeler olarak kabul edildiği için, gelişmekte olan ülkeler, ekonomilerinin büyüyor olması karşısında, genellikle çevrenin kirlenmesini ve kirlenmeyle ortaya çıkacak sorunları görmezden gelmekte; sanayileşmenin, toplum refahının sağlanması için bir araç olduğu, işsizliğin azaltılması yanında, çalışanların sağlık, eğitim, barınma gibi temel ihtiyaçlarının karşılanması ve çevreye duyarlı olarak sürdürülmesi gerektiği göz ardı edilmektedir.

Sanayileşmiş ülkeler arasına katılmak isteyen ülkemizde de, plansız olarak başlatılan sanayileşmenin çevreye ve insan sağlığına olan olumsuz etkileri ilk başlarda önemsenmemiş, hiçbir planlama yapılmadan, sanayileşmeyi sanayicilerin tercihlerine bırakan ve kamu denetimini gereksiz gören bir anlayışla, önceden alınması gerekli tedbirler ne yazık ki zamanında alınamamıştır.

Değerli milletvekilleri, bir ülkenin kalkınması ve sanayileşmesi için gelişmiş ülkelerin denenmiş politikalarının aynen uygulanması ve bu ülkelerde yaşanan sıkıntıların aynen yaşanması şart olmadığı gibi, ortaya çıkacak ekolojik ve çevresel sorunların da kaçınılmaz ve katlanılması gereken zorluklar olarak kabul edilmesi doğru değildir. Çağdaş bir sanayileşme anlayışı içinde farklı kural ve uygulamalarla bu sorunların önüne geçilmesi mümkündür.

Dilovası'nda yaşanan sorunlar, çarpık sanayileşme, çarpık kentleşme, aşırı göç ve nüfus artışı, çevrenin, havanın, suyun ve toprağın kirlenmesi ve tüm bunlara bağlı olarak ortaya çıkan insan ve çevre sağlığı sorunları olarak ifade edilebilir ki, bu sorunlar diğer sanayi kentlerimizde de yaşanan türden sorunlardır.

Ülkemizde yaşanan çevre sorunlarının giderilmesi, yenilerinin ortaya çıkmaması, sağlıklı bir sanayileşme ve sağlıklı bir kentleşme için öncelikle illerimizin çevre düzeni planlarının yapılması gerekmektedir. Sahip olduğumuz değerlerin atalarımızdan bizlere intikal eden miras değil, gelecek nesillere güvenle ulaştırılması gereken bir emanet olduğu düşüncesiyle hareket eden Hükümetimiz, dört yıl öncesine kadar kaybedilen çevre değerlerinin yeniden ülkeye kazandırılması ve çevrenin daha fazla tahrip edilmemesi için tüm illerimizin çevre düzeni planlarının yapılmasına büyük bir önem vermiş, altyapı ve üstyapı dâhil olmak üzere tüm yapılaşmayı, turizmi, sanayiyi, ormanı ve diğer alanları kapsayacak şekilde ve hızla sürdürülen planlama çalışmaları sonunda illerimizin çoğunun çevre düzeni planları tamamlanmıştır.

Olumsuz çevresel etkilerin ortaya çıkmaması, koruma-kullanma dengesinin sağlanması, kalkınmanın devamı ve yaşanabilir bir çevre için yürütülen çalışmalarda planlama bütünlüğü ve şeffaflık, sürdürülebilir kalkınma, çevrenin korunması, yerel katılım ve ortaklığın tesis edilmesi, alt bölge planlamaları gibi hususlar dikkatle değerlendirilmektedir.

Değerli arkadaşlar, son yıllarda çevre konusunda Türkiye Büyük Millet Meclisi, Hükümetimiz ve Çevre ve Orman Bakanlığınca önemli düzenlemeler yapılmıştır.

1983 yılında yürürlüğe giren Çevre Kanunu'nda, aradan yirmi yıl geçtikten sonra ve dönemimizde kapsamlı değişiklikler yapılmıştır.

Yine, çevreye karşı işlenen suçlar, ilk defa suç olarak bu dönemde Türk Ceza Kanunu kapsamına alınmıştır.

Yine, Çevre ve orman Bakanlığımızca Avrupa Birliği müktesebatı ve Avrupa Birliği düzenlemeleri dikkate alınmak suretiyle hava, su, katı atıklar ve tehlikeli atıklarla ilgili yirmi civarında yönetmelik çıkarılmıştır.

İçinde bulunduğumuz bu dönemde, Türkiye Büyük Millet Meclisinde, birçok önemli konuda araştırma komisyonları kurulmuş ve bu komisyonlar çalışmalarını büyük bir dikkat, özen ve ciddiyetle sürdürmüşlerdir. Dilovası Araştırma Komisyonu tarafından yürütülen çalışmalar sonunda ortaya çıkan rapor da, ilgili tüm kurum ve kuruluşların dikkatle inceleyip üzerlerine düşeni yapmaları gereken titiz bir çalışmadır.

Komisyonca hazırlanan raporun dikkatle değerlendirilmesi, yalnızca Dilovası'nda yaşanan sorunların giderilmesi için değil, sanayileşme sürecinde hızla kalkınmakta olan ülkemizin diğer illeri için de büyük önem taşımaktadır. Ancak, bilindiği üzere Türkiye Büyük Millet Meclisinin araştırma komisyonu raporlarını takip etme yetkisi yoktur. Bu nedenle, hazırlanan raporların raflarda kalmasının önüne geçilmesi ve ortaya çıkan çalışmaların aktif ve fonksiyonel hâle getirilmesi için Türkiye Büyük Millet Meclisi İç Tüzüğü'nde değişiklik yapılmalı, bu suretle, ilgili kurumların, komisyon raporlarındaki önerilerinin yerine getirilip getirilmediği ve alınması gereken tedbirlerin zamanında alınıp alınmadığı noktasında Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetleme yapılabilmesinin önü açılmalıdır.

Değerli arkadaşlar, çevreyle ilgili olarak bakanlıklarımıza, özellikle Sağlık, Sanayi ve Ticaret, Çevre ve Orman, Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlıklarımıza büyük görev düşmektedir. Yine, valiliklere, üniversitelere, belediyelerimize, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumuna, Türkiye Atom Enerjisi Kurumuna, organize sanayi yönetimlerine, sanayicilere, işletmecilere, sivil toplum örgütlerine, medya kuruluşlarına ve vatandaşlarımıza önemli görevler düşmektedir. Konu hassasiyetle takip edilip üzerine gidilmeli ve gerektiği yerde derhâl müdahale edilmelidir.

Değerli milletvekilleri, çevrenin korunmasına büyük önem veren Hükümetimizin hedefi, cumhuriyetimizin 100'üncü yılını kutlayacağımız 2023 yılında, ülkemizin "çevreye saygı" noktasında dünyanın en gelişmiş on ülkesinden biri hâline gelmesidir. Yürütülen çalışmaların aynı anlayışla sürdürülmesi hâlinde hedefe ulaşmanın zor olmayacağını umuyorum.

Değerli arkadaşlar, çevre konusunda büyük duyarlılık gösteren, başta, Sayın Başbakanımız olmak üzere Hükümetimizin değerli üyelerine, Çevre ve Orman Bakanımıza, Bakanlık yetkililerine, komisyonumuzun Değerli Başkanı Eyüp Ayar Bey'e ve tüm değerli üyelerine, komisyonda görev yapan değerli Bakanlık ve Meclis bürokratlarına, Kocaeli'de yürütülen çalışmalarla ilgili olarak Kocaeli Valimize, Büyükşehir Belediye Başkanımıza, Gebze ve Dilovası belediye başkanına, muhtarlara, sivil toplum örgütlerine ve siz değerli milletvekillerine teşekkür ediyor, bu vesileyle hepinize saygılar sunuyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar)

---

**Kaynak gösterme:** Mustafa Nuri Akbulut (AK Parti, Erzurum). “Kocaeli'nin gebze ilçesinin dilovası beldesindeki sanayi atıklarının çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla anayasanın 98 inci içtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir meclis araştırması açılmasına ilişkin önergeleri ve meclis araştırması komisyon raporu (10/254, 10/258) (s.s.:1273)”. TBMM Genel Kurulu, 68. Birleşim tutanağı, 27 Şubat 2007. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/mustafa-nuri-akbulut-22-2007-02-27-kocaeli-nin-gebze-ilcesinin-dilovasi-beldesindeki-sanayi-atiklarinin-c (erişim: 1 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c148/b068/tbmm221480680070.pdf

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.