# 2709 sayılı türkiye cumhuriyeti anayasasının bazı maddelerinde değişiklik

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Önder Sav (CHP, Ankara)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 7. Birleşim
- **Tarih:** 10 Aralık 2002
- **Gündem:** 2709 SAYILI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASININ BAZI MADDELERİNDE DEĞİŞİKLİK
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/onder-sav-22-2002-12-10-2709-sayili-turkiye-cumhuriyeti-anayasasinin-bazi-maddelerinde-degisik

> Önder Sav (CHP), 10 Aralık 2002 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 7. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: 2709 SAYILI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASININ BAZI MADDELERİNDE DEĞİŞİKLİK); konuşma 558 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

CHP GRUBU ADINA ÖNDER SAV (Ankara) - Sayın Başkan, Yüce Meclisin değerli üyeleri; anayasa değişikliği teklifinin tümü üzerinde Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına konuşan Sayın Oya Araslı'nın görüşlerine aynen katılıyoruz, tümü üzerinde konuşurken bu madde konusunda yaptığı değerlendirmelere de katılıyoruz; ancak, bu madde vesilesiyle bir hususa değinmekte yarar görüyoruz.

Hükümet programı üzerinde yapılan görüşmelerden bu yana, bizce içi boş, yersiz, amacından saptırılan "Anayasa değişir-değişmez", "yeni anayasa hazırlanır-hazırlanmaz" gibi kimi görüşlerin ne kadar ayakları havada olduğu, ne kadar amacından saptırılmış olduğu, bir kez daha bu görüşmelerle ortaya çıkmış oluyor.

Cumhuriyet Halk Partisi, hiç kimsenin ya da kimselerin yararına bir düzenlemeye olur vermez. Cumhuriyet Halk Partisi, demokrasiyi genişletmek, özgürlükleri genişletmek için her türlü teklife, tasarıya evet der. (CHP sıralarından alkışlar)

Cumhuriyet Halk Partisi olarak, getirilmiş olan anayasa değişikliği paketine olumlu yaklaşarak, bir uzlaşmayı sergilemek istedik; siyasî suçlardan mahkûm olanların milletvekilliğine engel olunmayacağının, en azından Cumhuriyet Halk Partisinin buna engel olmayacağının yaklaşımını sergiledik. Bunu, bir kişi ya da kişilerin özel konumları için yapmadık; demokrasiye, hukukun üstünlüğüne, insan hak ve özgürlüklerine duyduğumuz saygının gereği yaptık. Ayrıca, demokrasinin önünü açalım, özgürlükleri genişletelim, bir siyasî suç nedeniyle insanların önü tıkanıyorsa, bu engeli aşalım istedik.

Biz, bu teklif konusunda, Anayasa Komisyonundan başlayarak, hatta Anayasa Komisyonu öncesinden başlayarak, bir anamuhalefet partisi olarak, olumlu tavrımızı sergiledik, sergilemeye de devam ediyoruz; ama, önümüzdeki süreçte, iktidar partisinin seçimleri öncesinden kamuoyuna bağlantılı olduğu, söz verdiği, bizim de anamuhalefet partisi olarak söz verdiğimiz dokunulmazlıkların kaldırılması konusunu da hassasiyetle izleyeceğimizi bilmenizi isteriz. (CHP sıralarından alkışlar) Bu, özgürlüklerin genişletilmesi, demokrasinin tüm kural ve kurumlarıyla yaşatılması için, Cumhuriyet Halk Partisinin asla vazgeçemeyeceği, ısrarla takip edeceği bir ilkedir. Biz, Cumhuriyet Halk Partisi olarak, anamuhalefet partisi olarak, iktidar partisi bu konuda ne düşünür bilmeyiz; ama, iyi düşünmelerini diliyoruz. Toplumda vatandaşlarımızın bizden beklentilerine yanıt verme gereğini, gereksinimini duyuyoruz. Bir ölçüde, dolaylı olarak, Cumhuriyet Halk Partili herhangi bir kişi ya da kişileri ilgilendiriyor-ilgilendirmiyor tartışmasına girmeden, bu önümüzdeki mini anayasa paketine bazı katkılar da yaparak, antidemokratik hükümlerin ayıklanmasına yardımcı olarak bir katkı koyduk. Gelecekte, bu Parlamentoda, Türkiye'de çok tartışılan, artık çağdaş Batılı demokrasilerde örnek almaya çalıştığımız, Avrupa Birliği için girmeye çaba sarf ettiğimiz, dolaylı ve doğrudan bu birliğin kapılarını zorlamak için değiştirdiğimiz kimi yasaları, lütfedin de, kendi insanımız için, insanımıza saygı için, dokunulmazlıkların kaldırılması için de değiştirelim. (CHP sıralarından alkışlar) Önümüzdeki ilk anayasa değişikliğinde, bizim vazgeçemeyeceğimiz taleplerimiz arasındadır.

Anayasanın 4 üncü maddesinde söylenen ve değiştirilemezliği belirtilen maddelerin yanında, belki "değiştirilemez" denilmese bile, Cumhuriyet Halk Partisi olarak ödün vermeyeceğimiz pek çok madde var. Örneğin, egemenlik, yasama, yürütme, yargı, kanun önünde eşitlik, Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı gibi kimi kurum ve kavramlarda Cumhuriyet Halk Partisi duyarlıdır. Bu duyarlılığımızı sonuna kadar sürdüreceğiz.

Anayasanın, üzerinde konuştuğumuz 76 ncı maddesinde de, böyle bir duyarlılıktan yola çıkarak "ideolojik ve anarşik eylemler" deyimi yerine, terör eylemlerine katılmamış veya ondan yargılanıp hüküm giymemiş olmayı benimsedik. Anlattığım gibi, söylemeye çalıştığım gibi, siyasî suçtan dolayı hüküm giymiş olanların bu madde çerçevesi içinde düşünülerek önlerinin tıkanmamasını sağlamaya çalıştık. O nedenle, 76 ncı maddede, o maddeyi takviye edebilmek için, değişikliği takviye edebilmek için, arkadaşlarımızın hazırladıkları, örneğin, işkencecilerin de bu madde kapsamına alınması, hatta kimi başka suçlardan dolayı mahkûm olanların da bu madde kapsamına alınması için arkadaşlarımızın değişiklik önergeleri var. O önergeler okunur; kabul edilir -edilmez, ayrı bir olaydır; ama, Cumhuriyet Halk Partisi olarak, amacımız, engellemek değil, amacımız, kolaylık sağlamaktır. Bu kolaylığı sağlarken de, kişi ya da kişiler yararına değil, demokrasi ve insan hak ve özgürlükleri yararına davranmaktır.

Teşekkür ederim, saygılar sunarım. (Alkışlar)

---

**Kaynak gösterme:** Önder Sav (CHP, Ankara). “2709 sayılı türkiye cumhuriyeti anayasasının bazı maddelerinde değişiklik”. TBMM Genel Kurulu, 7. Birleşim tutanağı, 10 Aralık 2002. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/onder-sav-22-2002-12-10-2709-sayili-turkiye-cumhuriyeti-anayasasinin-bazi-maddelerinde-degisik (erişim: 1 Kasım 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.