# Tbmm içtüzüğünde değişiklik - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Önder Sav (CHP, Ankara) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 7. Birleşim - **Tarih:** 10 Aralık 2002 - **Gündem:** TBMM İÇTÜZÜĞÜNDE DEĞİŞİKLİK - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/onder-sav-22-2002-12-10-tbmm-ictuzugunde-degisiklik > Önder Sav (CHP), 10 Aralık 2002 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 7. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: TBMM İÇTÜZÜĞÜNDE DEĞİŞİKLİK); konuşma 757 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) CHP GRUBU ADINA ÖNDER SAV (Ankara) - Sayın Başkan, Yüce Meclisin değerli üyeleri; Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünde Değişiklik Yapılması Hakkında İçtüzük Teklifini görüşüyoruz. Bilindiği üzere, 7 Şubat 2001 tarihli ve 713 numaralı Anayasa Mahkemesi Kararıyla, değiştirilmiş olan Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün kimi maddeleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş ve söz konusu değişiklikteki 6 maddeye ilişkin Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmî Gazetede yayımlanmıştı. (1) 1 S. Sayılı Basmayazı tutanağa eklidir. İçtüzüğün, söz alma, konuşmalar, yazılı konuşmalara ilişkin 60 ıncı maddesinin altıncı fıkrasının sonuna "Soru ve cevap süresi on dakika ile sınırlıdır." şeklinde yapılan ekleme ile 81 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin "Maddeler üzerinde ayrıca soru sorulamaz" şeklindeki ikinci cümlesi ile "Tasarı veya tekliflerin yürürlük ve yürütme maddeleri ile yabancı devletlerle veya milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin tasarıların maddeleri üzerinde görüşme açılmaz ve önerge verilemez" şeklindeki (d) bendi ve "Maddeler üzerinde siyasî parti grupları, Hükümet ve komisyona beşer dakika süre ile söz verilir" şeklindeki dördüncü fıkrası, ayrıca, 87 nci maddenin birinci fıkrasının "Bu esaslar dairesinde her madde için komisyon ve Hükümetçe birer; milletvekillerince, Anayasaya aykırılık önergeleri dahil, en fazla üç önerge verilebilir" şeklindeki son cümlesi ve 91 inci maddeyle getirilmiş olan tüm düzenleme, Anayasa Mahkemesince 31 Ocak 2002 gün ve 2001/129 esas 2002/24 sayılı Kararla iptal edilmiş idi. İptal gerekçesi, tüm maddeler itibariyle, Anayasamızın cumhuriyetin temel niteliklerini sayan 2 nci maddesine ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkilerini düzenleyen 87 nci maddesine dayandırılmıştır. İptal davası açanlar arasında, halen, Adalet ve Kalkınma Partisine mensup milletvekili arkadaşlarımız, örneğin, Başbakan Yardımcısı Sayın Mehmet Ali Şahin ve Adalet ve Kalkınma Partisi Grup Başkanvekili Sayın Salih Kapusuz'un da imzaları vardır. İptal kararı üzerine hazırlanan ve Anayasa Komisyonundan geçmiş bulunan yeni teklifle, sadece 81 ve 87 nci maddelerde düzenleme yapılmış bulunmaktadır. Önümüzdeki metin, sadece 81 ve 87 nci maddelerdeki eksikliği gidermeye yöneliktir. Düzenleme gereği duyulmayan 60 ıncı maddeye eklenmiş olan son cümle ve 81 inci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi konusunda Anayasa Mahkemesinin kararı hüküm ifade etmiş olmaktadır. 81 ve 87 nci maddelere ilişkin olarak, bugün, Anayasa Komisyonunda görüşülerek kabul edilmiş bulunan değişiklikler, Cumhuriyet Halk Partisi Grubuna mensup milletvekili arkadaşlarımızın da katkılarıyla oluşmuştur, Adalet ve Kalkınma Partisi ve Cumhuriyet Halk Partisi Gruplarına mensup değerli milletvekilleri birlikte 81 ve 87 nci maddenin değişikliğini gerçekleştirmişlerdir. Her iki değişiklik de, eski metne ve uygulamalara göre, daha çağdaş, daha demokratik, daha uzlaşmayı sağlayıcı niteliktedir. Özellikle, 87 nci maddedeki "Her siyasî parti grubuna mensup milletvekillerinin birer önerge verme hakkı saklıdır" şeklindeki düzenleme, geçmiş dönemlerde sık sık rastladığımız kapkaç uygulamalarına ve önergelerle diğer siyasî partilere mensup milletvekillerinin önünü tıkama engellemelerine son verecek niteliktedir. Bu yararlı ve uzlaşmaya dönük düzenlemelerin yanında, 91 inci maddeyle ilgili bir değerlendirmeyi de yapmakta yarar görmekteyim. Bilindiği üzere, Anayasa Mahkememizin iptal etmiş olduğu 91 inci madde şu şekilde düzenlenmiş idi: "Temel kanunları, İçtüzüğü ve ülkenin ekonomik ve teknolojik gelişimi ile doğrudan ilgili yeniden yapılanma kanunlarını bütünü ile veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin Genel Kurulda görüşülmesinde uygulanacak özel görüşme ve oylama usulü ile maddeler üzerinde önerge verilip verilemeyeceğinin tespitine; Hükümetin, esas komisyonun veya grupların teklifi, Danışma Kurulunun önerisi üzerine Genel Kurulca karar verilebileceği gibi, Danışma Kurulunda oybirliği sağlanamaması halinde siyasî parti gruplarının önerisi üzerine Genel Kurulca üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun oyu ile de karar verilebilir." Bu değişiklikten önceki yürürlükteki İçtüzüğün 91 inci maddesi "Temel kanunlar" başlığını taşıyor ve daha kısa, daha anlaşılır, daha demokratik, daha uzlaşmacı bir metin idi. "Temel kanunları ve İçtüzüğü bütünüyle veya kapsamlı olarak değiştiren veya yürürlüğe koyan tasarı veya tekliflerin Genel Kurulda görüşülmesinde uygulanacak özel görüşme ve oylama usulü tespitine, Hükümetin, esas komisyonun veya grupların teklifi, Danışma Kurulunun oybirliği ile önerisi üzerine Genel Kurulca karar verilebilir" şeklindeki düzenleme değiştirilmiş ve yapılan değişiklik de Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş idi. İptal kararına uygun olarak düzenleme yapılmamış olan bu okuduğum 91 inci madde ise askıda kalmış görünüyor. Gelecekte, olası diğer İçtüzük değişiklikleriyle birlikte ele alınması söz konusu olabilir. Bu konuda önemle dikkat edilmesi gereken şey -şimdiden bunu anımsatmakta yarar görüyorum- 91 inci maddenin değişiklikten önceki şeklinin ifade ettiği anlamdır. İptal isteği dilekçesinde de açıkça belirtildiği gibi, 91 inci maddedeki eski şekli için "tam bir katılımı ve uzlaşma zorunluluğunu teminat altına alan bir mekanizmayı içeriyordu" denilmektedir. Teklif getirecek olan değerli üyelerin, yasama yetkisinin amacına uygun bir şekilde kullanılmasına elverişli ve hukuk devleti ilkesiyle bağdaşır nitelikte hazırlık yapmalarını, belirlilik, genellik, soyutluk ve öngörülebilirlilik özelliklerini göz önünde bulundurmalarını anımsatmayı önemli bir görev sayıyorum. Sık sık son günlerde, uzlaşmadan, konsensüsten bahsediyoruz. Parlamentoda uzlaşmanın, konsensüsün somut olarak görüleceği madde budur. Gelecekte düzenlemeyi yapacak, teklif getirecek olan arkadaşlarıma, bu vesileyle bunu anımsatmakta yarar görüyorum; Yüce Kurula saygılar sunuyorum. (Alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Önder Sav (CHP, Ankara). “Tbmm içtüzüğünde değişiklik”. TBMM Genel Kurulu, 7. Birleşim tutanağı, 10 Aralık 2002. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/onder-sav-22-2002-12-10-tbmm-ictuzugunde-degisiklik (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.