# Ham Tutanak Metni

- **Tür:** Komisyon konuşması (TBMM 28. Dönem)
- **Konuşmacı:** Onur Düşünmez (DEM Parti, Hakkari)
- **Yer:** TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu
- **Tarih:** 17 Kasım 2026
- **Gündem:** Ham Tutanak Metni
- **Tutanak (TBMM):** https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakGoster/5497
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/onur-dusunmez-2026-11-17-ham-tutanak-1

> Onur Düşünmez (DEM Parti), 17 Kasım 2026 tarihinde TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu oturumunda konuştu (gündem: Ham Tutanak Metni); konuşma 1.087 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

ONUR DÜŞÜNMEZ (Hakkâri) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri, Sayın Bakan ve değerli bürokratlar; hepinizi saygıyla selamlıyorum. Şimdi, Sayın Bakan, Hakkâri'nin Yüksekova ilçesindeki Nerman köyünden bir kadın "Köyümüze özgürce girmek istiyoruz." diyor. Bu söz bugün İçişleri Bakanlığının bütçesini konuşurken önümüze koymamız gereken en temel meseleyi anlatıyor: Yurttaşın kendi köyüne, toprağına, merasına erişebilmesi. Sayın Bakan, Nerman köyüne 2015'ten bu yana GBT kontrolü ve arama yapılarak köylüler girebiliyordu. Yalnız, 2026 itibarıyla Jandarmadan izin alınmasına rağmen hâlâ köyüne erişemiyor insanlar. Bu Nerman köyünü sadece bir örnek olarak vermek Sayfa: 12 istiyorum çünkü orada çok önemli bir mesele de cereyan etti. Yasaklanan köye girmek isteyen yurttaşlar jandarmayla bir diyalog kurdular ve bu diyalogda yasakların süreçle birlikte neden kaldırılmadığı sorulduğunda kendileri "Bizim süreçle hiçbir alakamız yok." yanıtı verilmişti. Bu örnek sizin için de bir belirleyici kıstas olsun. İnsanlar kendi köylerine erişemiyorsa, kendi tarlasını süremiyorsa, bahçesini ekemiyorsa barışın toplumsallaşması da çok kolay olmayacağa benziyor. Bu yönde sizin de elinizi taşın altına koymanız gerektiğini belirtmek istiyorum. Şimdi, Sayın Başkan, Sayın Bakan; Hakkâri'de Nerman, Pagenk, Kamber ve Yediveren köyleri var, 300'ü aşkın tapulu arazisi var bu köylerin ve 100'ü aşkın aile bu köylerde yaşıyor. Bu 100'ü aşkın aile İHD'ye başvurmuştu ve köylerine girmek için izin almak istiyorlar, bu da henüz sağlanmış durumda değil köylüler bunu bizzat kendileri söylüyor "Köyümüz işgal altında." Şimdi, bu mesele birkaç köyün giriş kapısına tabela koymakla ya da kontrolle sınırlamakla kalmıyor. TBMM Köy Boşaltma Komisyonu 905 köy ve 2.523 mezra olmak üzere 3.428 yerleşim biriminin boşaltıldığını kayıt altına almıştı. İnsanlar yıllar sonra evlerine dönmek istediğinde bu kez kalekollar, kontrol noktaları, mera ve yayla yasaklarıyla karşılaşıyor. Hakkâri'de bugün de köyüne giremeyen, merasında hayvan otlatamayan, kendi bahçesindeki ürünü toplayamayan köylüler var. Bakın, binlerce örnek verilebilir ama ben Hakkâri'den birkaç örnek vermek istiyorum, hâlihazırda giriş çıkış yasağı olan köylerden. Hakkâri merkezde Işıklı, Kavaklı, Kurudere, Kavşak, Çağlayan, Uzundere ve Çayırlı köyleri; Şemdinli'den Ormancık, Meşelik, Ayranlı, Üzümkıran, Çevre ve Öncü köyleri; Derecik'ten Anadağ, Koçyiğit ve Gaste köyleri ve daha niceleri. Niye Hakkâri'nin köylerinden örnek verdim Sayın Bakan? Hemen yanınızda Sayın İçişleri Bakan Yardımcısı Ali Çelik Hakkâri'de görev yapmıştı, yine Hakkâri'yle ilgili sınırlamaların sadece köylerle ilgili kalmadığını, kontrol noktalarında da benzer bir uygulama olduğunu gözlemliyoruz. Bizzat siz 30 Haziranda ülke genelinde 2.763 kontrol noktasının kaldırıldığını söylemiştiniz, biz bu açıklamayı önemli buluyoruz. Evet, belki 2.763 kontrol noktası kaldırıldı ama kaldırılıp yeri değiştirilen başka kontrol noktaları da var Sayın Bakan. Örneğin, Hakkâri'de Yeniköprü kontrol noktası hemen 2 kilometre ötedeki baraj mevkiine tekrar konuldu. Evet "Kontrol ve aramalar vatandaşın huzur ve güveni için yapılır." diye bir mottonuz var ama daha çok kontrol, daha çok arama, daha çok huzur getirmiyor Sayın Bakanım. İl merkezlerinde, ilçelerde, mahallelerde, köy yollarında GBT ve arama uygulamaları yurttaşın günlük hayatını da olumsuz etkiliyor maalesef. Hastaneye yetişmeye çalışan hasta, okula gidemeyen öğrenci, işine ve ticaretine ulaşamayan esnaf yol boyunca durduruluyor. Bu uygulamalar seyahat özgürlüğünü ve kamu hizmetlerine erişimi doğrudan etkiliyor. Bakanlığınızdan hangi noktaların tamamen kaldırıldığını, hangilerinin başka yere taşındığını ve bugün kaç kontrol noktasının faaliyette olduğunun açıklanmasını istiyoruz. Bu eziyete son verecek bir takvim de belirlemenizi istiyorum. Şimdi, gelelim demokratik irade meselesine. Hakkâri 31 Mart seçimlerinde belediye başkanını seçmişti, Sayın Mehmet Sıddık Akış Belediye Başkanı olarak Hakkâri'nin iradesi olarak göreve başladı ama hemen akabinde 3 Haziran 2024'te yerine kayyum atandı. Bu kayyum atama pratiğinde biz meydanlarda, alanlarda sesimizi yükselttik. Dönemin valisi toplantı ve gösteri yasağı kararı alarak bizim bu demokratik hakkımızı kullanmamızın önüne geçmişti. Bizzat ben başvuru yaptım, mahkeme eliyle bu kararların hukuka aykırı olduğu tescillendi. Biz defalarca valiliğe ve valilik personeline "Bu uygulamaları kanundan aldığınız yetkiye göre uygulayın." demiştik ama maalesef ki önümüzde kapı duvar bir rejim vardı. Kayyum bir hak gasbıydı o kayyumun kara lekesini Ali Çelik'te kendi ellerine sürmüştü. Şimdi, Sayın Bakan, 14 Ekimde Halk TV'ye, bugün de Sözcü TV'ye kayyum atandı. Biliyoruz, belediye ve TMSF'nin kayyum uygulamaları farklı kanuni dayanaklara dayanıyor. Evet, biz ikisini de reddediyoruz, nedeni şu Sayın Bakan: Birinde irade gasbı, birinde kamuoyunun haber alma hakkı engelleniyor. Bu kayyum pratiğinin vebali de kayyum pratiğinin kara lekesi de Bakanlığınızın üzerindedir Sayın Bakan. Şimdi, Sayın Bakan, başka bir meseleye gelmek istiyorum. Mersin'de bir kadın kolluk görevlilerine kapıyı açtığında pijamalarıyla onları karşılamıştı. Evet, çünkü sabahın erken saatlerinde oraya bir operasyon yapılmıştı. Sayın Bakan, burada görüntüler sızdırıldı, sizler çıkıp "Bu görüntüleri biz sızdırmadık." dediniz, bu yetmiyor. Siz özel hayata saygı gözetecek yegâne kurumun başındasınız. "Görüntüleri biz servis etmedik." demekle yetinemezsiniz. Kayıt ve paylaşım zincirini ortaya çıkarmalı, sorumluları tespit etmelisiniz. Bakın, bölgede çok daha vahim örnekler var, size bağlı personeller açıkça suç işliyor Sayın Bakan. Cezasızlık zırhıyla korunmalarına müsaade etmeyin. Başka bir uygulama, cezaevlerindeki jandarmanın tutumu. Biz defalarca cezaevi ziyaretleri yaptık, oradaki mahpuslarla ve idarelerle görüşmeler yaptık. Adalet Bakanlığına da sorduk Sayın Bakan, cezaevlerinde hastane sevklerinde ağız içi arama dayatmaları uygulanıyor. Yine, kelepçeli muayene gibi garabet bir durumla karşı karşıyayız. Kelepçeli muayeneye ilişkin mevzuatımız açık "Eğer hekim talep ederse ve gerekli güvenlik alınırsa kelepçeli tedavi uygulanamaz." diyor ancak sizin personeliniz ısrarla bunu dayatmaya çalışıyor. Ağız içi arama dayatması dolayısıyla hastane sevkine gidemeyen binlerce mahpus var. Ağız içi arama dayatmasının bir an önce ortadan kaldırılması, kelepçeli muayene garabetinin bir an önce ortadan kaldırılması gerekiyor Sayın Bakan. Şimdi, jandarma tarafından ağız içi arama dayatmasını kabul etmeyen hastaların hastaneye sevklerinin yapılmadığını, kanser ve ağır hastalıklarla mücadele eden insanların tedaviye ulaşamadığını, insan onurunu zedeleyen bir arama dayatmasının olduğunu tekraren belirtmek istiyorum Sayın Bakan. Başta söylemiştim toplantı ve gösteri yürüyüşüne ilişkin Sayın Bakan Yardımcısının tutumunu ve buradan yine 2018'de kaldırılan OHAL uygulamalarına gelmek istiyorum. OHAL 2018'de kaldırıldı ancak uygulamaları hâlâ devam ediyor. Şimdi, İHD'nin Sayfa: 13 2025 yılı raporuna göre 13 ilde yüz yirmi altı gün boyunca il genelinde eylem ve etkinlik yasağı uygulandı. Bu yasaklarda 40 milyon 834 bin kişi etkilendi, gösterilere müdahalelerde en az 8.477 kişi gözaltına alındı. Hakkâri'de de kayyum protestolarında onlarca kişi gözaltına alındı ama mahkeme o kararı ortadan kaldırdı, dedi ki: "Valilik PVSK'nin ilgili maddesini gözeterek Anayasa'yı lağvedemez." Bunu da belirtmek istiyorum. Yine, Sayın Bakan, Cumartesi İnsanları, Cumartesi Anneleri otuz yılı aşkındır kayıplarının akıbetini sormak istiyor. Galatasaray Meydanı orada bir sembol hâline gelmiş durumda. Anayasa Mahkemesi İçişleri Bakanlığının dayattığı o uygulamayı kaldırmasına rağmen hâlâ 10 kişiyle sınırlı bir şekilde akıbetlerini sormaya çalışıyorlar. Bir an önce bu sınırlamaların da kaldırılması gerekiyor. Bir annenin kayıp evladını sorması, bir işçinin emeğinin karşılığını istemesi, bir yurttaşın düşüncesini meydanda dile getirmesi hangi güvenlik tehdidini oluşturuyor Sayın Bakan? Toplantı ve gösteri hakkına yönelik bu kısıtlamalar ne zaman sona erecek? Köyüne gidemeyen bir aile, yol boyunca durdurulan bir yurttaş, seçtiği belediye yönetimine kavuşamayan bir kent, hastaneye sevki engellenen bir mahpus, Galatasaray'da 10 kişiyle sınırlandırılan kayıp yakınları; bunların her biri Bakanlığınızın yetki ve sorumluluk sahasıdır, bir an önce bu durumu gözetmenizi diliyor, teşekkür ediyorum.

---

**Kaynak gösterme:** Onur Düşünmez (DEM Parti, Hakkari). “Ham Tutanak Metni”. TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu tutanağı, 17 Kasım 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/onur-dusunmez-2026-11-17-ham-tutanak-1 (erişim: 17 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakGoster/5497

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.
