# Sebze ve meyve ticaretinin düzenlenmesi hakkında kanun (s.s.:471) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem) - **Konuşmacı:** Orhan Ziya Diren (CHP, Tokat) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 71. Birleşim - **Tarih:** 10 Mart 2010 - **Gündem:** SEBZE VE MEYVE TİCARETİNİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN (S.S.:471) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/orhan-ziya-diren-23-2010-03-10-sebze-ve-meyve-ticaretinin-duzenlenmesi-hakkinda-kanun-s-s-471 > Orhan Ziya Diren (CHP), 10 Mart 2010 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 71. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: SEBZE VE MEYVE TİCARETİNİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN (S.S.:471)); konuşma 607 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) ORHAN ZİYA DİREN (Tokat) – Teşekkür ediyorum Sayın Başkan. Sayın milletvekilleri, kısaca “Hal yasası” olarak görüştüğümüz tasarının 1’inci maddesi üzerinde Cumhuriyet Halk Partisinin vermiş olduğu önerge üzerinde söz almış bulunuyorum. Yüce heyetinizi saygıyla, sevgiyle selamlıyorum. Sayın milletvekilleri, Türkiye’miz, dört mevsimi yaşayabilen, bu nedenle de sebze ve meyve yetiştiriciliği açısından büyük potansiyele sahip bir ülkedir. Tasarı, yıllardır gündemde olan ancak bir türlü yapılamayan malların üretim yerlerini, cinsini, miktarını, hangi üretici ve işletmeye ait olduğunun bilgilerini kapsayacak ürün künyesi uygulamasını, üretici, tüketici ve meslek mensuplarının menfaatlerinin korunmasını, hal ve semt pazarlarının fizikî altyapı ve çevre düzenlemelerinin iyileştirilmesini, programlı arz ve talep dengeleri gözlenerek üretici açısından kazançlı ve verimli, tüketici açısından ucuz, kaliteli ve güvenilir ürün sağlanmasını amaçlamıştır. Ancak tasarının mevcut hâliyle, bahsini yapmış olduğumuz iyileştirmeleri karşılamaktan çok uzak olduğu görülmektedir. Sayın milletvekilleri, Türk tarımının en önemli sorunlarından biri örgütlenme sorunudur. Örgütlülük üretici açısından “güç kazanmak” demektir. Üretici örgütleri etkin olduğunda ve mevcut örgütlerin önündeki engeller kaldırıldığında birçok sorun kendiliğinden çözülecektir. Üreten köylünün örgütlü olmadığı, tarım işletme ve kooperatiflerinin devlet tarafından desteklenmediği bir yapı içerisinde başarılı olmaları mümkün değildir. Tasarının içeriğinde maalesef üreticilere dönük hiçbir düzenleme yoktur. Haller “Üreticinin malı değerlensin, alıcı ile satıcı buluşturulsun, daha doğru fiyatlar oluşturulsun.” diye kurulmuş yerlerdir. Bugün piyasada hallerin devre dışı bırakıldığı, sadece bildirim yapılarak sebze ve meyvenin büyük marketlere satıldığı, pazar sayılarının azaltılarak nihai tüketicinin ucuz mala ulaşımının engellendiği tehlikeli bir sisteme doğru gidişat tasarının içerisinde açık bir şekilde görülmektedir. Önergemizde de bahsettiğimiz gibi tasarı başlığının “Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Tasarısı” olarak alt komisyon görüşmelerinde değiştirilmiş olması ile tasarının kapsamı açık şekilde sınırsız hâle getirilmiştir. Burada asıl amacın, et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, yumurta, kesme çiçek ve süs ürünlerinin yasa kapsamına alındığı alt komisyon görüşmelerinde defalarca belirtilmiştir. Ancak, sebze ve meyve ticaretine uygun düzenlenmiş olan yasa, kapsama dâhil edilen diğer gıda maddelerinin ticaret şekillerine ve kanallarına uygun olmadığı için bu sektörlerin yıkıma uğrayacağı kaçınılmazdır. Bu durum ayrıca zaten çok yüksek olan et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri ve yumurta fiyatlarını da daha da artıracak, tüketicinin zararına bir uygulama olacaktır. Bu nedenle “arz ve talep derinliği” ifadesi bu metinden mutlaka çıkartılmalıdır. Yine tasarı metninde toptancı hal yeri olarak belirlenmiş hazineye ait taşınmazlar belediyelere ücretsiz olarak tahsis edilirken üretici örgütlerine de 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 63’üncü maddesinde yer alan harca esas değerinden verilebileceği belirtilmiştir. Bu yasanın özünde üretici örgütlerinin desteklenmesi gerekliliği varken böyle bir çelişkinin yasa metninden çıkarılması, belediyeye ücretsiz tahsis edilen hazineye ait yerlerin üretici örgütlerine de bedelsiz verilmesi şeklinde düzeltilmesi gereklidir. Sayın milletvekilleri, rüsum ve komisyon ücretlerindeki düşüşün meyve ve sebze fiyatlarında düşüşe neden olacağı iddiaları da gerçeği yansıtmamaktadır. Fiyat düşüşü ancak arz-talep dengesi ve altyapı iyileştirmeleri ile mümkün olabilir. Tasarıda “Hallerin temizlik, güvenlik, aydınlatma, bakım ve onarım ihtiyaçlarının karşılanması, kapasite artırımı, teknik donanım, laboratuvar, depolama, ambalajlama ve diğer ortak tesislerin kurulması için belediye hesabında biriken ve belediyeye gelir kaydedilen miktarın yüzde 10’unu kullanabilir.” denmiştir. Belli bir standarda getirmeye çalıştığımız hallerin yüzde 10’luk bir payla bu iyileştirmeleri yapabilmesi pek olası gözükmemektedir. Bu sebeple, miktar yüzde 10 yerine en az yüzde 20 olarak belirlenmelidir. Tasarının ilgili maddesinde ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla hal hakem heyeti oluşturulmuştur. Yasanın kapsamına kesme çiçek, et ve et ürünleri, süt ve süt ürünlerinin de dâhil edildiği dikkate alındığında, maddenin belirtilen heyete dâhil olan kurum ve oda temsilcilerinin teknik konularda ihtilaflarını çözemeyeceği görülmektedir. Bu nedenle, hal hakem heyetine girecek kişilerin teknik yeterlilikleri de açıkça belirtilmelidir. Hal yöneticisinin devlet memuru niteliklerinde olma esası belirlenmiş ve tahsil durumunun illerde üniversite, ilçelerde en az lise düzeyinde olması gerektiği tasarıda belirlenmiştir, ancak böyle önemli bir görevi ifa eden yöneticinin nitelikleri belirlenmemiştir. (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) --- **Kaynak gösterme:** Orhan Ziya Diren (CHP, Tokat). “Sebze ve meyve ticaretinin düzenlenmesi hakkında kanun (s.s.:471)”. TBMM Genel Kurulu, 71. Birleşim tutanağı, 10 Mart 2010. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/orhan-ziya-diren-23-2010-03-10-sebze-ve-meyve-ticaretinin-duzenlenmesi-hakkinda-kanun-s-s-471 (erişim: 29 Ekim 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.