# Kocaeli'nin gebze ilçesinin dilovası beldesindeki sanayi atıklarının çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla anayasanın 98 inci içtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir meclis araştırması açılmasına ilişkin önergeleri ve meclis araştırması komisyon raporu (10/254, 10/258) (s.s.:1273)

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Recep Yıldırım (AK Parti, Sakarya)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 68. Birleşim
- **Tarih:** 27 Şubat 2007
- **Gündem:** KOCAELİ'NİN GEBZE İLÇESİNİN DİLOVASI BELDESİNDEKİ SANAYİ ATIKLARININ ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ OLUMSUZ ETKİLERİNİN ARAŞTIRILARAK ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLERİN BELİRLENMESİ AMACIYLA ANAYASANIN 98 İNCİ İÇTÜZÜĞÜN 104 VE 105 İNCİ MADDELERİ UYARINCA BİR MECLİS ARAŞTIRMASI AÇILMASINA İLİŞKİN ÖNERGELERİ VE MECLİS ARAŞTIRMASI KOMİSYON RAPORU (10/254, 10/258) (S.S.:1273)
- **Tutanak (TBMM):** https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c148/b068/tbmm221480680061.pdf
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/recep-yildirim-22-2007-02-27-kocaeli-nin-gebze-ilcesinin-dilovasi-beldesindeki-sanayi-atiklarinin-c

> Recep Yıldırım (AK Parti), 27 Şubat 2007 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 68. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: KOCAELİ'NİN GEBZE İLÇESİNİN DİLOVASI BELDESİNDEKİ SANAYİ ATIKLARININ ÇEVRE VE İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ OLUMSUZ ETKİLERİNİN ARAŞTIRILARAK ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLERİN BELİRLENMESİ AMACIYLA ANAYASANIN 98 İNCİ İÇTÜZÜĞÜN 104 VE 105 İNCİ MADDELERİ UYARINCA BİR MECLİS ARAŞTIRMASI AÇILMASINA İLİŞKİN ÖNERGELERİ VE MECLİS ARAŞTIRMASI KOMİSYON RAPORU (10/254, 10/258) (S.S.:1273)); konuşma 1.325 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

AK PARTİ GRUBU ADINA RECEP YILDIRIM (Sakarya) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Kocaeli'nin Gebze ilçesinin Dilovası beldesindeki sanayi atıklarının çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla hazırlanmış olduğumuz rapor hakkında Grubum adına görüşlerimi bildirmek üzere huzurunuzda bulunuyorum. Yüce heyetinizi saygılarımla selamlıyorum.

Dilovası beldesindeki çevre sorunlarının üzerine cesaretle giden Değerli Bakanımıza, Değerli Arkadaşımız Eyüp Ayar Beyefendi'ye, uzun süren ve özverili bir çalışma gerçekleştiren sayın komisyon üyelerine, meseleyi kamuoyunun gündeminde tutan basın mensubu arkadaşlarımıza ve Dilovası ve Gebze'de bize her zaman her türlü kolaylığı gösteren ve katkı sağlayan yerel yöneticilere, komisyon toplantılarına gelerek bilgi birikimlerini bizlerle paylaşan uzman, akademisyen ve kamu kurumu temsilcilerine, şahsım ve Grubum adına teşekkürlerimi bildiriyorum.

Değerli arkadaşlar, bu araştırma, yalnızca Dilovası'nın değil, tüm illerimizin sorunudur. Tüm illerimizde çarpık yapılaşma, sanayileşmeden meydana gelen çevre sorunlarına ışık tutacak örnek bir rapordur. Gebze'ye bağlı Dilovası beldesi, ilinin ve ülkemizin plansız sanayileşmesi ve buna paralel çarpık kentleşme konusunda tipik bir örnektir. 1987 yılında belediye olan Dilovası'nda çok kısa bir sürede sanayi tesislerinin sayısı artmış ve buna bağlı olarak nüfus da büyük artış göstermiştir. Bölgede artan sanayileşmenin beraberinde getirdiği çok yönlü çevre sorunlarını denetim altına almak ve sürdürülebilir kalkınma sağlamak için Dilovası Organize Sanayi Bölgesi kurulmuştur. Ancak, bölgenin çanak şeklindeki yapısı ve bölgeye hâkim olan meteorolojik şartlar ile sanayi tesisleri ve yerleşim yerlerinin iç içe geçmiş durumu ve çevre sorunlarına karşı önlem alınmasını zorlaştırmıştır. Bütün bu olumsuz tabloya rağmen, bizler, Dilovası'nda yaşayan insanlarımızın çağrılarına kulak verdik ve yaşanan çevre kirliliğinin nedenlerini araştırarak alınabilecek önlemleri hazırladığımız raporda belirledik.

Dilovası, uygun olmayan coğrafi yapısı ve meteorolojik şartların yanı sıra yoğun trafik yükünden, sanayi tesisleri ve yerleşim alanlarından kaynaklanmakta olan kirlenme ve hassas bir bölge hâline gelmiş bulunmaktadır. Bu nedenle sanayicinin yeni sanayi tesisi kurmak veya mevcut tesisinin kapasitesini artırmak yönündeki talepleri dikkatle değerlendirilmeli ve azami ölçüde sınırlandırılmalıdır. Kirleticilik vasfı yüksek tesislerin ise kapasite artırım talepleri kabul edilmemelidir. Ayrıca, bu tesislerden kaynaklanan emisyonun otomatik cihazlarla her an ölçülmesi gerekmektedir. Dilovası OSB yönetiminin bu konularla ilgili olarak bir an önce harekete geçmesi gerekmektedir. OSB'nin sınırları dışındaki tesisler için ise Çevre ve Orman Bakanlığı ve Kocaeli Valiliğinin, Bü- yükşehir Belediye Başkanlığının koordineli bir şekilde çalışması gerekmedir. Dil Deresi, başta Dilovası'ndaki ve Gebze ilçesinin bir bölümüne ait sanayi tesisleri olmak üzere bölgedeki yerleşim alanlarından, mevcut çöp alanlarından ve maden ocaklarından -taş ocakları da dâhil olmak üzere- kaynaklanmakta olan atık sularla kirlenmektedir. Körfezin yüzde 40'ından fazlasının bu dere tarafından kirletildiği komisyona bilgi veren birçok kurum temsilcileri tarafından ifade edilmiştir.

Çevre ve Orman Bakanlığının koordinasyonunda Dilovası OSB yönetimi ve Kocaeli Büyükşe- hir Belediyesi işbirliğiyle bölgede yapılması düşünülen Dilovası OSB Evsel ve Endüstriyel Merkezî Atıksu Arıtma Tesisinin bir an önce bitirilmesi gerekmektedir. Söz konusu proje kapsamında, Dilovası OSB'den kaynaklanmakta olan evsel ve endüstriyel atık sularla, yerleşim yerlerinin bir kısmını kapsayan evsel nitelikli atık suların arıtılması planlanmaktadır. Bu proje kapsamına alınamayan Dilovası'ndaki diğer yerleşim yerlerinin de Gebze sınırları içinde olup Dil Deresi'ni kirleten bazı yerleşim yeri ve sanayi tesislerinden ve mevcut çöp alanından kaynaklanan atık suların benzeri projeler ile arıtılmasının planlanması, Dil Deresi için hayatî bir öneme sahiptir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bölgede son derece çarpık ve düzensiz bir sanayileşme ve yerleşimin olduğuna, bölgede yaptığımız incelemelerde şahit olduk. Üstelik, gerek yerleşim gerekse sanayi alanlarının bir kısmının arazileriyle ilgili hukuki sorunları da bulunmaktadır. Ayrıca, bazı yerleşim yerleri, sanayi tesisleri ile iç içe geçmiş bulunmaktadır.

Dilovası'ndaki imar planı uygulaması, yetkili makamlarca, ilgili belediyeler, büyükşehir belediyesi ve Kocaeli Valiliğince, bölge planı, çevre düzeni planı ve imar planları ve plan hükümlerine uygun olarak yürütülmelidir. Öte yandan, Dilovası OSB sınırları içinde yer alan Yeni Yıldız ve Fatih mahalleleri ile diğer yerleşim alanlarının yerel yönetimlerce boşaltılması sağlanmalıdır. Bu konutların Dilovası'nda başka bir yere nakledilmesi için, uygun bir yere toplu konut alanı yapılması gerekmektedir. Öte yandan, Dilovası OSB sınırları içinde olduğundan, boşalacak bu alanlarla ilgili, yeni, kirletecek vasfı yüksek tesis kurma talepleri, ortam-hava kalitesi açısından değerlendirilmeli ve mümkün olduğunca kabul edilmemelidir. Bu konuda sorumluluk Dilovası OSB yönetimine düşmektedir.

Bölgede kurulu olan sanayi tesislerinden kaynaklanan tehlikeli atık sorununa gelecek olursak, Dilovası'nda faaliyet gösteren fabrikaların endüstriyel atıklarının önemli bir kısmı tehlikeli atıktır. Ancak, bu tür atık üreten sanayicilerin, tehlikeli atıklarını bertaraf etme noktasında, genellikle, çevre kirliliğinin önlenebilmesi açısından duyarlı davranmadıkları görülmektedir. Kocaeli Büyükşehir Belediyesince yaptırılmış olan, tehlikeli atık yakma ve depolama tesisi olan İZAYDAŞ, Marmara Bölgesi'nin Anadolu yakasına hizmet vermek üzere planlanmış olmasına rağmen, diğer bölgelerin taleplerini de karşılama noktasındadır. İZAYDAŞ'ın yakma ve depolama tesislerinin, bölgenin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde artırılması gerekmektedir.

Bölgedeki önemli bir kirlilik kaynağı da kara yollarıdır. Bilindiği gibi Dilovası, TEM Otoyolu ve D-100 Kara Yolu'nun güzergâhı üzerinde bulunduğundan, çoğunluğu ağır vasıta olmak üzere, yoğun trafik baskısı altındadır. Araçların egzoz gazları önemli miktarda hava kirliliğine neden olmakta ve gürültü kirliliği de oluşturmaktadır. Bu nedenle, başta TEM Otoyolu ve D-100 Kara Yolu kenarlarına dikilmek üzere bölgede yoğun bir ağaçlandırma yapılmalı ve karayolu güzergâhında uygun yerlere gürültü duvarları inşa edilmelidir.

Ayrıca, bölgedeki trafik yükünü azaltmak için, alternatif güzergâhların, Dilovası'ndaki kirlilik yükünü de dikkate alarak planlanması ve uygulamaya konulması gerekmektedir.

Sayın milletvekilleri, bölgede yapılan incelemelerde bazı fabrikaların arıtma sistemlerinin olduğu, ancak bunların ya yetersiz ya da çalıştırılmadığı gözlenmiştir. Bu fabrika sahipleri, genelde, arıtma tesislerinin inşasını ve işletilmesini mali külfet olarak görmektedir.

Öncelikle, denetim yetkisine sahip Çevre ve Orman Bakanlığı, Kocaeli Valiliği ve Büyükşehir Belediye Başkanlığı gibi yetkili kurum ve kuruluşların Dilovası'ndaki çevre denetimlerini artırma- lan gerekmektedir. Bu kuruluşların etkili bir denetim yapabilmesi için gereken yeterli sayıda eğitilmiş eleman, araç, gereç, ölçüm ekipmanı ve laboratuvar ihtiyaçları bir an önce karşılanmalıdır. Ayrıca, çevreye duyarlı sanayicilere teşvik sağlanmalıdır.

Dilovası bölgesinde 8 adet liman bulunmaktadır. Limanlara gelen gemilerden alınan atık suları için sadece depolama tesisleri mevcut olup, ortak veya münferit atık su arıtma tesisleri kurmaları veya OSB'nin kuracağı merkezi atık su arıtma tesisine vermeleri sağlanmalıdır.

Öte yandan, Dilovası bölgesinde, boya ve tiner üretimi tesislerinden ve depolama tesislerinde bulunan tankların nefesliklerinden atmosfere önemli oranda organik madde yayılımı olmaktadır. Bu üretim tesisleri ve depolarından iyi bir havalandırma ve ortamda organik maddelerin toplanması ve arıtıldıktan sonra atmosfere salınması gerekmektedir.

Bölge için diğer bir kirletici unsur ise kömür tesisleridir. Kömür depolama ve işleme, dağıtma tesislerinin, yapılmakta olan işlemlerinin mümkün olduğu kadar kapalı alanda gerçekleştirilmesi veya kömür tozlarının ortamdan etkin olarak uzaklaştırılması konusunda teknik tedbirlerin alınması ve alınan tedbirlerin devamlılığı sağlanmalıdır. Dilovası'nda dağınık hâlde faaliyet göstermekte olan kömür depolarının, işleme, dağıtım tesislerinin, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca yer seçimi kesinleştirilmiş olan Kömürcüler OSB alanına taşınmalarının sağlanması gerekmektedir.

Kömür tesislerinin yanı sıra bölgede faaliyet gösteren çok sayıda taş ocakları, başta hava ve su kirliliği olmak üzere, çevre kirliği ile arazi bozulmalarına sebep olmaktadırlar. Bu tesislerin kırma, eleme ve işlemeleri kapalı mekânlarda gerçekleştirilmeli ve oluşan tozların filtre edilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, önemli bir husus da, bölgede, bölge için yeni maden arama ruhsatı verilmemesidir. İşletme süresi biten ocakların ruhsatlarının iptal edilerek kapatılması ve faaliyetini tamamlamasından sonra arazinin rehabilite edilmesi gerekmektedir. Bu husus, Maden İşleri Genel Müdürlüğü, Kocaeli Valiliği, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ve belediyelerin iş birliği ile sağlanmalıdır.

Sanayi ve konutlarda kirleticilik vasfı yüksek olan yakıtların kullanılması hava kirliliğine neden olmaktadır. Bu nedenle, bölgede doğal gaz kullanımının sağlanabilmesi için altyapı hizmetlerinin ivedilikle tamamlanması gerekmektedir.

Dilovası ve Gebze Belediyesinin mevcut çöp alanları önemli bir kirlilik kaynağıdır. Ayrıca, Di- lovası'ndan çıkan katı atıklar için uygun bir çöp alanının olmadığını yerinde incelemelerde gözlemledik. Bu soruna karşı Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin bir an önce harekete geçmesi ve bölgedeki uygun bir yere düzenli bir çöp depolama alanı kurması gerekmektedir.

Sayın milletvekilleri, üzerinde hassasiyetle durulması gereken diğer bir husus ise, Dilovası dışında, Marmara Bölgesi'nde yoğun ve çarpık bir sanayileşme mevcuttur. Bölgedeki sanayi tesislerinin belli bazı illerde yoğunlaşması, bir yandan bu illerde çevre sorunlarına yol açarken diğer yandan bazı illerde sanayi yatırımlarının olmamasına yol açmaktadır. Bu çarpık durum dikkate alınarak, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca, bölge illerini içine alacak sanayi master planının yapılması gerekmektedir.

Değerli arkadaşlarım, raporumuzda, bölgede yaşanan çevre kirliliğini, ulaşabildiğimiz tüm ayrıntılarıyla aktarmaya çalıştık ve alınması gerektiğine inandığımız tedbirleri sıraladık. Bundan sonrası, konuyu ehliyetle takip edeceğinden emin olduğumuz Hükümet organlarının işidir. Mutluluk vesilesidir ki, konunun önemine en az bizim kadar inanmış kadrolarla beraberiz.

Ciddi bir emek ve umut bağladığımız raporumuzun, doğal olarak, hep beraber takipçisi olacağımızı bildirir, yüce heyetinizi, bu vesileyle saygıyla selamlarım. (Alkışlar)

---

**Kaynak gösterme:** Recep Yıldırım (AK Parti, Sakarya). “Kocaeli'nin gebze ilçesinin dilovası beldesindeki sanayi atıklarının çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla anayasanın 98 inci içtüzüğün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir meclis araştırması açılmasına ilişkin önergeleri ve meclis araştırması komisyon raporu (10/254, 10/258) (s.s.:1273)”. TBMM Genel Kurulu, 68. Birleşim tutanağı, 27 Şubat 2007. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/recep-yildirim-22-2007-02-27-kocaeli-nin-gebze-ilcesinin-dilovasi-beldesindeki-sanayi-atiklarinin-c (erişim: 1 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c148/b068/tbmm221480680061.pdf

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.