# Niğde mv.o.eraslan ve 66 milletvekilinin, patates yetiştiriciliğinin ve patates üreticilerinin sorunları ve niğde mv. e. özegen ve 25 milletvekilinin, patates üreticilerinin sorunlarının araştırılarak alınması gereken önlemler hk (10/152-216) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Rıtvan Köybaşı (AK Parti, Nevşehir) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 13. Birleşim - **Tarih:** 3 Kasım 2004 - **Gündem:** NİĞDE MV.O.ERASLAN VE 66 MİLLETVEKİLİNİN, PATATES YETİŞTİRİCİLİĞİNİN VE PATATES ÜRETİCİLERİNİN SORUNLARI VE NİĞDE MV. E. ÖZEGEN VE 25 MİLLETVEKİLİNİN, PATATES ÜRETİCİLERİNİN SORUNLARININ ARAŞTIRILARAK ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER HK (10/152-216) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ritvan-koybasi-22-2004-11-03-nigde-mv-o-eraslan-ve-66-milletvekilinin-patates-yetistiriciliginin-v > Rıtvan Köybaşı (AK Parti), 3 Kasım 2004 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 13. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: NİĞDE MV.O.ERASLAN VE 66 MİLLETVEKİLİNİN, PATATES YETİŞTİRİCİLİĞİNİN VE PATATES ÜRETİCİLERİNİN SORUNLARI VE NİĞDE MV. E. ÖZEGEN VE 25 MİLLETVEKİLİNİN, PATATES ÜRETİCİLERİNİN SORUNLARININ ARAŞTIRILARAK ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER HK (10/152-216)); konuşma 1.524 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) AK PARTİ GRUBU ADINA RITVAN KÖYBAŞI (Nevşehir) - Sayın Başkan, Yüce Meclisin değerli üyeleri; patates üreticilerinin sorunlarının araştırılarak sorunların giderilmesi için gerekli önlemlerin belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılmasına ilişkin Grubumuz adına söz almış bulunmaktayım; Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum. Patates yüzelli yıl kadar önce Rusya ve Kafkaslar üzerinden doğu bölgemize, bir asır kadar önce de Orta Anadolu ve batı bölgelerimize girmiştir. FAO verilerine göre 2002 yılı itibariyle dünya patates üretimi 307 000 000 tondur. Dünyada patates üretimi yapan ülkeler arasında ilk sırayı Çin alırken, Türkiye 5 200 000 ton üretim kapasitesiyle 12 nci sırada yer almaktadır. Nevşehir İlimizde ise yılda ortalama 1 150 000 ton patates üretimi yapılmaktadır. Ülkemizde patates üretimini incelediğimizde, hemen hemen her ilde patates üretimi yapılmaktadır. 2002 yılı Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre, Türkiye'nin patates ekim alanı 2 000 000 dönüm olup, üretimi ise 5 200 000 ton olarak gerçekleşmiştir. Dünya patates ihracatı, FAO raporlarına göre 2002 yılında 8 000 000 ton civarında gerçekleşirken, bu ihracatın toplam değeri 1 400 000 000 dolardır. Türkiye'nin ihracatına baktığımızda, yıllar itibariyle inişler ve çıkışlar yaşandığı görülmektedir. Öte yandan, ithalatımızın yıllara göre değiştiği ve İGEME'nin verilerine göre, bu değerin 1999 yılında 11 000 000 dolara yükseldiği görülmüştür. Türkiye'de kişi başına tüketilen patates miktarı, yılda 60-75 kilogram arasında değişmektedir. Ülkemizde ihracat, ağırlıklı olarak Ortadoğu ülkelerine ve Türk cumhuriyetlerine yapılmaktadır. Türkiye'nin patates ve ürünleri ithalatı daha çok patates tohumu ve nişastası şeklinde olmuştur. Mevcut verilere göre, Türkiye'nin taze patates ihraç edip, daha ziyade işlenmiş patates ürünleri ithal ettiği açıkça görülmektedir. Ülkemiz patates ihracatının düzenli bir pazarı bulunmamaktadır. İhracatta mamul ve yarımamul patates ürünleri önemli bir yere sahip olmak zorundadır. Ülke genelinde ve bölgemizde patates işleyen sanayiin çok yavaş gelişmekte olması, ihracatımızın az olmasındaki önemli nedenlerden bir tanesidir. Pazarlamayı etkileyen faktörlerden biri de alışkanlıklarımızdır. Üretimimizin çok büyük bir kısmı yemeklik olarak tüketilmektedir. Kızartmalık ve sanayi tipi patates üretiminin kayda değer rakam olmaması, ihracatımızı azaltan önemli faktörlerden bir diğeridir. Sanayi tipi patatesin üretilmemesi de, tarıma dayalı sanayiin ivme kazanmasına engel olmaktadır. Son yıllarda, ülke genelinde, patates üretimi gittikçe yaygınlaşmakta, hükümetimiz, organik tarımı teşvik edici tedbir ve yasalar çıkarmaktadır. Üreticilerimiz organik tarıma geçtiği takdirde, Avrupa'ya ihracat şansımız daha da artacaktır. Bölgemizde, ağustos ve ekim aylarında ürün miktarının zirveye ulaştığı görülmektedir. Patatesin, bünyesinde yüzde 80 oranında su ihtiva etmesi nedeniyle, özel koşullarda depolanması gerekmektedir. Nevşehir'de, dünyada eşi benzeri olmayan doğal yapısının sağladığı avantaj, tüf kayadan oyma soğukhava depolarının olmasıdır. Bu tür soğukhava depolarının olması, bölgemizde üretilen patatesin aylarca bu depolarda saklanması ve ürün boşluğu yaşanan kış aylarında içpiyasaya transfer ediliyor olması, ciddî bir avantaj teşkil etmektedir. Pazarlama probleminin ne patateste ne de başka tarım ürünlerinde yaşanması için, çiftçilerimiz bilgi sahibi olmalı ve nerede, ne kadar ürün yetiştireceğini bilmelidir. Üreticilerimizin gündemine alması gereken en önemli konulardan birisi de, üretici birlikleridir. Çiftçilerimizin, örgütlenerek, kendi ürettikleri ürünlerle ilgili, pazarlama başta olmak üzere, birçok konuda tedbir alabilecek konumda olmaları gerekmektedir. Bilindiği üzere, Türkiye nüfusunun yüzde 45'lik bir kesimi geçimini tarımla sağlamaktadır. Nevşehir'de ise, bu oran Türkiye ortalamasının çok üzerindedir. Genel nüfusun tarımla uğraşan nüfusa oranı söz konusu olduğunda, Nevşehir diğer iller arasında nüfusu en çok tarımla iştigal eden il olma özelliği taşımaktadır. Devlet İstatistik Enstitüsü 2000 yılı verilerine baktığımızda, Nevşehir ve Niğde İllerimizde halkın yüzde 70'inin geçim kaynağının tarım ve tarım ürünleri olduğunu görmekteyiz. Ülkemiz patates üretiminin yoğun olarak yapıldığı iller Nevşehir, Niğde, İzmir, Tokat, Bolu ve Afyon'dur. Nevşehir, ülke genelinde mevcut üretimin yaklaşık yüzde 25'lik bir kısmını karşılamaktadır. Bu oran, sınır ilimiz Niğde'yle birlikte değerlendirildiğinde, mevcut üretimin yaklaşık yarısı bu iki ilimiz tarafından karşılanmaktadır. İçpiyasada tüketilen bu ürünün yarısının bu bölgeden karşılanıyor olması da bu bölgenin önemini açıkça ortaya koymaktadır. Sayın Başkan, değerli üyeler; patates, besin değeri olarak da diğer gıdalarla karşılaştırıldığında, yumurtadan sonra ikinci sırada yer almaktadır; son derece yüksek ve kaliteli proteine sahiptir. Ayrıca, en önemli besin maddemiz olan buğdayla kıyaslandığında, patates, birim alanda ve zamanda 2 kat daha fazla kuru madde ve kalori üretmektedir. Patates tarımında tohum, birim alandan elde edilen verimi artıran en önemli etkenler arasında yer almaktadır. Patates ithalatımızın yüzde 75'inin tohumluk patates olduğu dikkate alındığında, sertifikalı tohum üretiminin tekniğine uygun şekilde yapılması gerekmektedir. Özellikle Almanya ve Hollanda'dan yüksek maliyetle ithal edilen anaç kademedeki tohumlar, bölgemizde yeniden ekilerek, sertifikalı tohumluk olarak, Türkiye'nin tohum ihtiyacının çok büyük bir kısmını karşılamaktadır. Bu yüzden, sertifikalı tohumun maliyeti yüksek olmaktadır. Bu durum, aynı tohumun birkaç yıl üst üste kullanılarak hastalıkların çoğalmasına neden olmaktadır. Bu anlamda, anaç kademedeki tohumluk üretimi için, üniversiteler, özel şirketler ve araştırma kuruluşları işbirliği yaparak, üreticilerimizin ihtiyaç duyduğu tohumluk patatesi ülke içerisinden temin etmelidirler. Bölgemizde, birim alandan alınan patates, dünya ve Türkiye ortalamasının çok üzerindedir. Patates tarımının girdi maliyetinin yüksek oluşu nedeniyle, üretim maliyeti diğer tarım ürünlerinin çok üzerindedir. Patatesin üretim maliyetinin yüksek olması, üreticilerimizin çoğunu, ürünü yetiştirme ve satma aşamasında, ekonomik olarak son derece zorlamaktadır. Patates ekim sahalarımızın bulunduğu bölgede son yıllarda yaşanan kuraklık ve bilinçsiz sulama sonucu, tabansuları çekilmiştir. Aşırı sulamayla, on yıl öncesinde 100-150 metreden su çekilirken, son zamanlarda kuyusuları 250-300 metreye kadar inmiştir. Sadece Nevşehir'de, DSİ'nin resmî rakamlarına göre, 4 600 adet ruhsatlı kuyu mevcuttur. Birim alandaki kuyu sayısının da yüksek oluşu, önümüzdeki yıllarda, ülke genelinde tarımsal amaçlı su sıkıntısının yaşanacağına işaret etmektedir. Bu alanda, üreticilerimizin bilinçlenerek, damla sulama sistemine geçmesi gerekmektedir. Mevcut sulama sistemine göre yüzde 50 avantajlı olmasına rağmen, ilk kurulum maliyeti dekar başına 250 000 000 lira civarında olan bu alternatif sulama, bölge üreticisinin, damla sulama sistemine geçmesini bir hayli zorlamaktadır. Yatırım maliyeti yüksek olan bu sistemin, desteklenmesi ve teşvik edilmesi gerekmektedir. Bu sistemin en büyük avantajı, daha az su kullanımı, daha az gübre kullanımı ve yüksek verim elde edilmesidir. Su ve gübrenin az kullanılmasıyla, yüksek enerji maliyeti de yüzde 50 oranında düşecektir. Patates tarımında en büyük girdi maliyeti, enerji maliyetidir. 1 kilogram patates üretmek için enerjiye ödenen bedel, 2003 yılı rakamları itibariyle, 40 000 lira civarındadır. Elektrik enerjisindeki tasarrufun, ürün maliyetine ciddî ölçüde yansıyacağı açıkça ortadadır. 1 kilogram patatesin maliyeti, 2004 yılı itibariyle, 170 000 - 180 000 lira civarındadır. Şu an, maalesef, tarlada satış fiyatı 100 000 lira ile 120 000 lira arasında değişmektedir. Bölgemizde, Niğde Patates Araştırma Enstitüsünün ve özel firmaların 2002 yılında yapmış oldukları deneme ve araştırmalar sonucu, damla sulama sistemine geçişle, 1 kilogram patatesin maliyetinin 75 000 lira olduğu tespit edilmiştir. Alternatif sulama sistemine geçiş sağlandığı takdirde tabansularının ömrü uzayacak, dengesiz gübreleme ve sulamadan kaynaklanan hastalıkların sayısı azalacaktır; çoraklaşma ve tuzluluk oranı düşecektir. Özellikle Orta Anadolu Bölgesinde patates üretimi yapılan alanlarda, üst üste patates ekimi yapılması sonucu toprak yorulmuştur. Bütün bu yanlış uygulamaların doğal sonucu olarak da, toprak tansiyonu denilen asitlik derecesi yükselmiştir. Yanlış uygulamalar, aşırı asitik olan toprakların, hastalıklara olan mukavemetini azaltarak, problemli tarlaların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; patates tarımı ciddî bir sıkıntıyla karşı karşıyadır. Bakanlığımızın Koruma Kontrol Genel Müdürlüğünün bu konuyla ilgili teknik çalışmalar yaptığını biliyoruz. Patates ekimi yapılması istenmeyen 20 000 dekarlık alanda ekim yapılması istenmediği halde, bu arazilere uzak bölgelerin de ekim yapılamayacak alan içerisine alınmış olması, patates üreticisini mağdur edecektir. Söz konusu problemli alan olan, 20 000 dekarın dışında kalan, tedbir amaçlı 80 000 dekarlık koruma alanının tekrar gözden geçirilerek, 2005 yılında patates ekimi yapılması sağlanmalıdır. Böyle geniş alanları etkileyen bir uygulamanın hayata geçirilmesiyle, bölgemiz patates üreticisinin yaklaşık olarak yarısı üretim yapamayacaktır. Yeni üretim sezonuna hazırlık yapıldığı şu günlerde, acil olarak söz konusu sıkıntının giderileceğine inancım tamdır. Sayın Başkan, değerli üyeler; bölgemizde 100 000 dekarlık alanda patates ekiminin yapılmaması demek, patates fiyatlarının ülke genelinde çok aşırı derecede yükselmesi ve 2005 yılında mevcut üretimin içpiyasanın ihtiyacını karşılamaması demektir. Bölgemizin sertifikalı tohumculuğun üretim merkezi olduğu da gözönüne alınarak, sertifikalı tohumculuk üretim merkezimizin ekime kapatılmasının, sertifikalı tohumculukta da dışa bağımlı hale gelmek anlamına geldiği bilinmelidir. Patates üreticilerimizin büyük bir kısmı, patates dışında herhangi bir ürün ekmemektedir. Söz konusu bölgeye patates ekmeyin demek, üreticiye, ekonomik ve sosyal anlamda bir sıkıntı doğuracaktır. Bunun için, bölgemiz patates üreticilerimizin hükümetimiz tarafından desteklenmesi gerekmektedir. Çiftçinin TEDAŞ'a, tarım kredi kooperatiflerine, Ziraat Bankasına olan borçları için hükümetimiz tarafından her ne kadar taksitlendirme kolaylığı sağlandıysa da, maddî imkânsızlıklar sebebiyle, maalesef, üreticimiz bu borcu halen kapatamamıştır. Patates ekiminin yapılamayacağı 20 000 dekarlık alanda üreticilerimizin kendi imkânlarıyla alternatif ürün yetiştirip satmaları da zor gözükmektedir. Hükümetimizin bu yönde çalışmaları olduğunu biliyoruz. Üreticilerimiz ekonomik alanda desteklenmeli ve uzun vadeli, düşük faizli krediler açılmalıdır. Hükümetimizin üreticilerimizi mağdur etmeyecek tedbirler alacağına inancımız sonsuzdur. Bölgemizde üretilen patatesin dörtte 1'i tarlada satılırken, geri kalan kısmı ise doğal soğuk hava depolarında saklanmaktadır. Patatesin depodan tüketiciye pazarlanmasında nakliyeci, çuvalcı, tarım işçisi ve hamaliye gibi birçok işkolu, ürünün sevk edildiği altı aylık süre içerisinde geçimini bu yolla temin etmektedir. Patates üreticisinin sıkıntıları çözülemez ise, hem çiftçi hem de bu işkolundan geçimini sağlayan insanlarımız menfi yönde etkileneceklerdir. Kamyon nakliyeciliğinin çok geliştiği bölgemizde, yüzlerce kamyon işsiz kalacaktır. Hükümetimizin ve Bakanlığımızın, patates üreticilerimizin bu sorunlarını önemseyerek ciddî tedbirler aldığını görmekteyiz; ancak, üreticilerimizin geçmişten gelen birikmiş borçlarının olması ve önümüzdeki yıl patates ekim alanlarının daraltılmasının sosyal ve ekonomik olumsuzluklara yol açabileceği endişesini taşımaktayız. Öte yandan, hükümetimiz tarafından verilen patates ihracatını teşvik primlerini ödeme zamanının yeniden gözden geçirilmesinin yararlı olacağını düşünmekteyiz. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; patates üreticimiz, tüm bu gelişmelerden dolayı zor şartlar altındadır. Patates üreticilerinin sorunu sadece Nevşehir ve Niğde'ye ait bir sorun olmadığından ve diğer illerimizde de patates üretimi yapıldığından, bu konunun daha kapsamlı ele alınıp, bir komisyon kurularak araştırılması gerektiğine inanmaktayız. Tüm milletvekillerinin bu konuya aynı hassasiyetle yaklaşacağına inanıyor, Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Rıtvan Köybaşı (AK Parti, Nevşehir). “Niğde mv.o.eraslan ve 66 milletvekilinin, patates yetiştiriciliğinin ve patates üreticilerinin sorunları ve niğde mv. e. özegen ve 25 milletvekilinin, patates üreticilerinin sorunlarının araştırılarak alınması gereken önlemler hk (10/152-216)”. TBMM Genel Kurulu, 13. Birleşim tutanağı, 3 Kasım 2004. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ritvan-koybasi-22-2004-11-03-nigde-mv-o-eraslan-ve-66-milletvekilinin-patates-yetistiriciliginin-v (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.