# Yerel yönetimlerin mali sorunlarıyla ilgili

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Sedat Pekel (CHP, Balıkesir)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 110. Birleşim
- **Tarih:** 23 Temmuz 2003
- **Gündem:** YEREL YÖNETİMLERİN MALİ SORUNLARIYLA İLGİLİ
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/sedat-pekel-22-2003-07-23-yerel-yonetimlerin-mali-sorunlariyla-ilgili

> Sedat Pekel (CHP), 23 Temmuz 2003 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 110. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: YEREL YÖNETİMLERİN MALİ SORUNLARIYLA İLGİLİ); konuşma 650 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

SEDAT PEKEL (Balıkesir) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; kamu yönetimi içerisinde önemli bir ağırlığa sahip yerel yönetimlerin, özellikle belediyelerin malî sorunlarıyla ilgili söz almış bulunuyorum; konuşmama başlarken, hepinizi saygıyla selamlarım.

Sayın milletvekilleri, bütün dünyada, demokratik gelişmelere paralel olarak, yerel yönetimlere verilen önem de artmaktadır. Bu nedenle, yerel yönetimlerin fonksiyonları, hem nitelik hem de nicelik olarak genişlemiştir.

Yerel yönetimlerimize, bu fonksiyonları yerine getirebilmeleri için, malî kaynakların yeterince sağlandığını söylemek mümkün değildir. Anayasamızda, belediyelere, görevleriyle orantılı olarak, gelir kaynaklarının, merkezî idare tarafından sağlanacağı hükme bağlanmışken, yürürlükteki kanunlar, hızla gelişen yerel yönetimlerimizin malî kaynak sorunlarına çözüm getirememekte, hatta zaman içerisinde, yerel yönetimlerin elini kolunu bağlamaktadır.

Değerli milletvekilleri, 1981 yılında kabul edilen ve 2380 sayılı Belediyelere ve İl Özel İdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun ile 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, bu konudaki en son, genel anlamlı yasal düzenlemelerdir.

Zaman içerisinde çözüm yerine çözümsüzlük yaratan uygulamalara ve 1992'de 3278 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen belediye maktu ve nispî vergi ve harçlarına dikkati çekmek istiyorum.

Mevcut Belediye Gelirleri Kanunu, çok dağınık ve uygulama güçlükleri oluşturan hükümler içermektedir. Ekonomik, teknik ve sosyal gelişmeler paralelinde oluşan çağdaş belediye gelirleri potansiyelini kavrayamayan yasa, belediyelere vergi, harç ve katılım payı ihdas etme konusunda inisiyatif tanımamaktadır. Kanunun maktu ve nispî tarifelerle toplanmasını öngördüğü gelirlere ait tarifeler enflasyon nedeniyle aşılmış, 1992'de, Bakanlar Kurulunun 3278 sayılı kararıyla yeni tarifeler belirlenmiştir; ancak, bu da yeterli olmamış, zaman içerisinde, tarifelerle belirlenen gelirlerin tahsil edilebilmesi için yapılacak olan giderler, tahsil edilecek gelirleri aşmıştır.

Enflasyon karşısında hızla eriyen ve komik olarak nitelendirebileceğimiz bu tarifelere örnek vermek gerekirse; motorlu taşıt araçlarının içine ve dışına konulan ilan ve reklamların beher metrekaresi, yıllık olarak en çok 100 000 liradır. Biletle girilmesi zorunlu olmayan eğlence yerlerinden günlük 10 000 lira ile 200 000 lira arasında vergi tahsil edilebilmektedir.

Tarifelerle ilgili örnekleri çoğaltmak mümkün; ancak, kısıtlı zaman nedeniyle özetlemek gerekirse, belediyelerce toplanan bu tür vergi ve harçlar 6 lira ile 1 200 000 lira arasında değişmektedir. Dikkat çektiğim belediye maktu ve nispî vergi ve harçlarının acilen değerlendirilmesi ve bu oranların güncelleştirilmesi bir zorunluluk haline gelmiştir. Hükümet ise, işbaşına gelir gelmez, acil eylem planı içinde, bazı yerel nitelikli vergi oranlarının sınırlı limitler içinde kalmak kaydıyla belirleme yetkisinin belediyelere verileceğini vaat etmiş; fakat, bu konuda henüz bir düzenleme yapılmamıştır. Hükümetin ivedi olarak bu sorunu belediyeler lehine çözeceğini ümit ediyoruz.

Sayın milletvekilleri, 58 inci hükümet, acil eylem planında, yerel yönetimlerin yetkilerine paralel olarak malî yapılarının güçlendirilmesi için genel bütçe gelirlerinden aldığı payı yeniden belirleyeceği, hatta, bu payın artırılacağı vaadinde bulunmuş; ancak, bu vaadiyle çelişkiye düşen uygulamalar gerçekleştirmiştir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Buyurun, konuşmanızı tamamlar mısınız.

SEDAT PEKEL (Devamla) - Hükümet, 2380 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde yer alan "genel bütçeli vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden belediyelere yüzde 6, il özel idarelerine yüzde 1,2 nispetinde pay verilir" hükmünü 2003 yılı bütçe kararnamesiyle değiştirerek, şubat ayı gelirlerinin dağıtımından başlamak üzere, bu payı yüzde 6'dan yüzde 5'e düşürmüştür; ancak, partim Cumhuriyet Halk Partisinin Anayasa Mahkemesinde 2003 Bütçe Yasasının bazı hükümlerinin iptali için açtığı dava sonucunda yürütme durdurulmuştur. Görüldüğü gibi, Anayasamıza da aykırı olan bu durum karşısında, hükümetin acil eylem planıyla verdiği sözleri yerine getirmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, belediyelerin şubat ayından bu yana uğradıkları gelir kayıpları da derhal kapatılmalıdır.

Değerli milletvekilleri, Anayasamız tarafından görev ve yetki verilmesine karşın, gerekli ve yeterli gelir kaynağı sağlayamayan yerel yönetimlerin hizmetlerini gereği gibi yerine getirmesi imkânsızlaşmıştır. Bu nedenle, kısa zamanda yasal düzenlemelerin güncelleştirilmesi gerekmektedir.

"Gelişmiş ülkelerde nasıl bir yönetim modeli, nasıl bir yerel yönetim varsa, Türkiye'de de aynısı olmalıdır" diyen 59 uncu Hükümetin Başbakanı Sayın Tayyip Erdoğan'ın, hem ülkemize hem de halkımıza rahat bir nefes aldıracak ve birçok sorunu ortadan kaldıracak mahallî idareler reformunu, bir an önce, Genel Kurula getirmesi yararlı olacaktır. Aksi takdirde, halkımız, yerel yönetim reformundan söz etmelerine, bunu programlarına koymalarına karşın, AKP'nin iktidara geldiğinde buna hiç yanaşmadığını ve Ankara'nın bütün avantajlarını kendi siyasî amaçları doğrultusunda kullanmaya devam ettiğini, kandırıldığını düşünecektir.

Öncelikli olarak yapılması gereken, merkez yetki ve kaynakların önemli bir kısmının belediyelere devredilmesidir.

---

**Kaynak gösterme:** Sedat Pekel (CHP, Balıkesir). “Yerel yönetimlerin mali sorunlarıyla ilgili”. TBMM Genel Kurulu, 110. Birleşim tutanağı, 23 Temmuz 2003. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/sedat-pekel-22-2003-07-23-yerel-yonetimlerin-mali-sorunlariyla-ilgili (erişim: 1 Kasım 2026).

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.