# Petrol piyasası kanununda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı ve içişleri ile sanayi, ticaret, enerji tabii kaynaklar, bilgi ve teknoloji komisyonları raporları (s.s.:1230)

- **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem)
- **Konuşmacı:** Sedat Uzunbay (CHP, İzmir)
- **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 54. Birleşim
- **Tarih:** 24 Ocak 2007
- **Gündem:** PETROL PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI VE İÇİŞLERİ İLE SANAYİ, TİCARET, ENERJİ TABİİ KAYNAKLAR, BİLGİ VE TEKNOLOJİ KOMİSYONLARI RAPORLARI (S.S.:1230)
- **Tutanak (TBMM):** https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c145/b054/tbmm221450540179.pdf
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/sedat-uzunbay-22-2007-01-24-petrol-piyasasi-kanununda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-tasarisi-v

> Sedat Uzunbay (CHP), 24 Ocak 2007 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 54. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: PETROL PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI VE İÇİŞLERİ İLE SANAYİ, TİCARET, ENERJİ TABİİ KAYNAKLAR, BİLGİ VE TEKNOLOJİ KOMİSYONLARI RAPORLARI (S.S.:1230)); konuşma 1.122 kelime.

## Konuşma metni (tutanaktan)

CHP GRUBU ADINA SEDAT UZUNBAY (İzmir) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 1230 sıra sayısıyla bastırılarak dağıtılan Petrol Piyasası Yasası'na ilişkin, bunda değişiklik yapılmasına ilişkin yasa tasarısının 1 'inci maddesi üzerine Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına konuşmak üzere söz aldım. Hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Değerli milletvekili arkadaşlarım, petrol kaçakçılığını bugüne kadar cazip hâle getiren, hepinizin bildiği gibi, yüksek oranlı vergiler. Akaryakıtın litre fiyatı içindeki vergi oranı yaklaşık yüzde 67 civarında ve akaryakıttan toplanan vergi de toplam vergi gelirlerimizin yaklaşık yüzde 25'ini oluşturuyor. Araştırma komisyonumuzun tespit ettiği yıllık ortalama kaçak akaryakıt miktarı yaklaşık 4-4,5 milyon ton civarında. Bu miktardaki kaçak akaryakıttan dolayı devletin yıllık vergi kaybı, PETDER verilerinden hareketle, 5,1 katrilyon lirayı, diğer bir deyişle 3,6 milyar doları bulmaktadır. Kısaca, akaryakıt kaçakçılığı sorununun üzerine gidilememesi nedeniyle Türkiye her gün 14 trilyon lira, diğer bir deyişle, yaklaşık 10 milyon dolar kayba uğruyor. Ayrıca, standart dışı kaçak akaryakıtın araçlara verdiği zarar da en az 400 trilyon civarında.

Değerli milletvekili arkadaşlarım, rantın yüksek olduğu her alanda kaçakçılık vardır. Rantı, ülkemizde de olduğu gibi, bazen devletin kendisi yaratır. Sigaradan, akaryakıttan alınan vergileri ölçüsüz artırırsanız kaçakçılığı cazip hâle getirirsiniz.

Akaryakıt kaçakçılığı konusunda dört yıldır hiçbir şey yapmayan, dolaylı vergileri sürekli artırarak bütçe açıklarını kapamaya çalışan AKP İktidarı önceki iktidarlardan daha fazla sorumludur.

Değerli arkadaşlarım, ülkemizde, 20 milyon yoksulluk sınırının altında yaşayan ve 1 milyon da açlık sınırının altında yaşayan insanımız var. Vatandaşımız, Avrupa'nın ve bölgenin en pahalı akaryakıtını tüketiyor, vatandaşımız çok mağdur. Türkiye, her gün, tespit edildiği kadarıyla, 14 trilyon lira vergi kaybına uğruyor. Hazinemiz de mağdur. Vatandaşımızın en ciddi sorunu hayat pahalılığı ve geçim sıkıntısıdır. Buna sebep olan en temel nedenlerden biri de pahalı akaryakıttır. Kötü yönetilen bir ekonominin faturasını, bugüne kadar, maalesef, halkımız ödemek durumunda bırakılmıştır.

Değerli milletvekilleri, komisyonumuz tarafından tespit edilebildiği kadarıyla, akaryakıt kaçakçılığının yüzde 74,5'i Irak'a kara yoluyla yapılan transit işlemlerinde, yüzde 15'i dağıtım şirketlerince, yüzde 9'u sınır ticareti yoluyla, yüzde l'i solvent ve baz yağı ithalinde binde 5'i de dahilî kabotaj kapsamında yapılan kaçakçılık biçimlerinden oluşmaktadır.

Ülkemizde, akaryakıt kaçakçılığında başvurulan yöntemleri ise şu şekilde sınıflandırabiliriz: Ülkemizden transit geçen gemilerden yapılan kaçakçılık, servis hizmeti veren tekne ve harçlarla ya- pılan kaçakçılık, sintine yoluyla yapılan kaçakçılık, ihraç amaçlı petrolün çeşitli yöntemlerle iç piyasaya sürülmesi şeklinde yapılan kaçakçılık, solvent, baz yağ ve madenî yağların akaryakıta karıştırılması ya da bunların birbirleriyle karıştırılması suretiyle tamamen sahte akaryakıt oluşturulması ve piyasaya sürülmesiyle yapılan kaçakçılıktır.

Değerli milletvekilleri, Meclisimizde kurulan araştırma komisyonu ve bu komisyona bilgi veren uzmanlar, konunun ciddiyetini en ince ayrıntılarına kadar ortaya koymaya çalıştılar ve sonuç olarak denetim yapanların da mutlaka denetlenmesi gerektiğini, işin kontrolden çıkmaya başladığını belirterek, ciddi önlemler alınması gerektiği önerisinde bulundular. Yasa tasarısında, bu komisyon raporundan bazı önerilerin dikkate alındığını, değerlendirildiğini memnuniyetle gömlekteyiz.

Değerli milletvekilleri, bu tasarı yasalaştığında, 1'inci maddeyle getirilen yeni tanımlarla, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunca belirlenen seviyede ulusal marker içermeyen akaryakıt ile akaryakıt dışında kalan solvent, madenî ve baz yağ, asfalt, solvent, nafta ve benzeri petrol ürünlerinden elde edilen akaryakıt da kaçak petrol kapsamına alınacak.

Değerli milletvekili arkadaşlarım, bugüne kadar tüketilen akaryakıtın içinde beşte 1 oranında katkı maddelerinin olduğu üniversite raporlanyla tespit edilmiştir. Bugüne kadar benzin ve mazota katkı maddesi katılması kaçakçılık suçu sayılmıyordu. Bu olay, sadece ticarete hile karıştırmak suçunu oluşturuyordu ve bu yollarda trilyonlarca lira para elde edenler ya basit bir cezayla ya da basit bir para cezasıyla atlatıyorlardı.

Değerli milletvekilleri, akaryakıt kaçakçılığıyla uğraşanlar, genellikle paravan kişi veya şirketlerdir. Bunların çoğu da gümrüksüz akaryakıt işiyle ilgilenmektedir. Yakalandıklarında trilyonlarca liralık cezalar kesilmesine rağmen, sahiplerinin işsiz güçsüz ya da hamallık ve çaycılık gibi işlerle uğraşan ve üzerine kayıtlı hiç mal ve mülk olmayan kişiler olduğu belirleniyor, dolayısıyla bu cezaların tahsili de mümkün olamıyordu.

Değerli milletvekilleri, dört yılı aşan AKP İktidarının kaçak akaryakıtla ilgili 2005 sonu itibarıyla, 2005 yılı sonuna kadar olan dönemini ve bu dönemde gerçekleşen verileri sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu değerlendirmelerimi, motosikletler hariç, tüm motorlu taşıtları, rafinerilerimizde üretilen petrolü, ithal edilen petrolü ve ihraç edilen petrolü de dikkate alarak benzin ve motorin değerleri üzerine yaptım. Önce, 2002 yılma kadar gelen süreç içinde, 2001 ve 2002 yılı verilerini sizlere aktarmak istiyorum.

2001 kriz döneminde taşıt sayısı yüzde 2,5 artarken akaryakıt tüketimi yüzde 4,8 azalıyor. 2002 yılında ise taşıt sayısı yüzde 1,6 artarken tüketim yüzde 3,5 oranında artıyor. Kriz sonrasındaki 2000 yılında taşıt sayısı 1,6 artıyor, ama akaryakıt tüketimimiz 3,5 artıyor. Bundan sonra her şey değişmeye başlıyor. 2003 yılında taşıt sayısı yüzde 2,9 artıyor, tüketim ise sadece binde 3 artıyor. 2004 yılında taşıt sayısı yüzde 15,2 artarken, tüketim ise sadece 10,9 artıyor. 2005 yılında taşıt sayısı 7,62 artarken, tüketim ise sadece 2,3 artıyor. 2006 yılıyla ilgili verileri henüz toplanmadığı için bunları size veremiyorum, ancak gelişmeler, daha önceki 2003-2004-2005 yıllarındaki ivmeden çok farklı olmadığı, giderek arttığı şeklindedir.

Özet olarak, 2003-2004-2005 yıllarına kıyasla taşıt sayısı yüzde 27,6 artarken, tüketilen akaryakıt ise sadece 13,9 artıyor. AKP'nin iktidarını kapsayan bu otuz altı aylık sürenin sonunda taşıt sayıları ve tüketim değerleri temel alınarak yapılan hesaba göre, yaklaşık 1 milyon taşıt yakıtının kaçak akaryakıttan temin edildiği bir noktaya gelinmiştir.

Buradan çıkan acı ama gerçek sonuçlar şunlardır arkadaşlar:

Ülkemizde kaçak akaryakıt kullanımı AKP İktidarı döneminde sürekli ve daha fazla artarak devam etmektedir.

AKP İktidarı, akaryakıt kaçakçılığının artmasına seyirci kalmış, bugüne kadar ciddi hiçbir önlem almamıştır. AKP'nin ilk üç yıllık döneminde sisteme giren 2 taşıttan 1 'i yakıtını kaçak akaryakıttan karşılar duruma gelmiştir.

Değerli milletvekilleri, Meclisimiz kararıyla kurulan ve yaklaşık on dört ay önce raporunu veren, kısa adıyla akaryakıt kaçakçılığı araştırma komisyonuna üye olan bir arkadaşımız, bu komisyon raporuyla ilgili olarak Mecliste yapılan görüşmelerde özet olarak şöyle diyor: Komisyon, bazı eski bakanlar hakkında görevini suistimal, kişi ve firmalara çıkar sağlamak suçlamasıyla Meclis soruşturması açılmasını talep etmiştir. Burada dikkat çeken durum, raporda açık olarak belirtilmemesi- ne karşın, dönemin Dış Ticaret Müsteşarı, şimdi dış ticaret ve gümrüklerden sorumlu Devlet Bakanı Sayın Kürşad Tüzmen hakkında da aynı iddiayla kovuşturma talep edilmesidir, diyor bu arkadaşımız.

Bu komisyonun başkanı olan milletvekili arkadaşımız ise "Bu iş organize midir? Bu iş organizedir arkadaşlar, hem de çok büyük bir organizedir. Bu iş küçük bir organizasyon değil, işin içinde büyük oyuncular var ve ne yazık ki, bu organizasyon içinde kamuda çalışan insanlar da var. Bunu da üzülerek söylüyorum." diyor.

AKP İktidarının akaryakıt kaçakçılığının üzerine bugüne kadar niye, neden ve niçin gidemediğinin sebebi Komisyon Başkanının bu söyledikleri olsa gerek. Çünkü, bugüne kadar, bu raporla ilgili olarak ciddi yapılan hiçbir gelişme, bir çalışma da yok.

Değerli milletvekili arkadaşlarım, 30 tonluk bir tır kaçak akaryakıtta devletin vergi kaybı 40 milyar lira.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Buyurun.

SEDAT UZUNBAY (Devamla) - Bütün bunlar biliniyor, ama, bir türlü çözüm üretilemiyor.

Hortumları kestiğini iddia eden ve fakir fukara, garip gureba edebiyatı yapan AKP İktidarı, böyle büyük bir olay karşısında bugüne kadar sonuç alıcı hiçbir çalışma yapmamıştır ve yapamamıştır.

Değerli milletvekilleri, grup olarak desteklediğimiz bu yasa tasarısı yasalaştığında AKP İktidarının ciddiyetini, kararlılığını ve uygulamalarını dikkatle izlemeye devam edeceğimizi belirtiyor, yüce Meclisimizi tekrar saygıyla selamlıyorum. (CHP sıralarından alkışlar)

---

**Kaynak gösterme:** Sedat Uzunbay (CHP, İzmir). “Petrol piyasası kanununda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı ve içişleri ile sanayi, ticaret, enerji tabii kaynaklar, bilgi ve teknoloji komisyonları raporları (s.s.:1230)”. TBMM Genel Kurulu, 54. Birleşim tutanağı, 24 Ocak 2007. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/sedat-uzunbay-22-2007-01-24-petrol-piyasasi-kanununda-degisiklik-yapilmasina-dair-kanun-tasarisi-v (erişim: 1 Kasım 2026). TBMM kaydı: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c145/b054/tbmm221450540179.pdf

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.