# Seçimlerin temel hükümleri ve seçmen kütükleri hakkında kanunda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı (s.s.:110) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 23. Dönem) - **Konuşmacı:** Turgut Dibek (CHP, Kırklareli) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 77. Birleşim - **Tarih:** 13 Mart 2008 - **Gündem:** SEÇİMLERİN TEMEL HÜKÜMLERİ VE SEÇMEN KÜTÜKLERİ HAKKINDA KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI (S.S.:110) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/turgut-dibek-23-2008-03-13-secimlerin-temel-hukumleri-ve-secmen-kutukleri-hakkinda-kanunda-degisi-2 > Turgut Dibek (CHP), 13 Mart 2008 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 77. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: SEÇİMLERİN TEMEL HÜKÜMLERİ VE SEÇMEN KÜTÜKLERİ HAKKINDA KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI (S.S.:110)); konuşma 1.200 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) CHP GRUBU ADINA TURGUT DİBEK (Kırklareli) – Sayın Başkanım, değerli milletvekili arkadaşlarım; 10’uncu çerçeve maddesine gelen 94/A maddesi üzerinde Cumhuriyet Halk Partisi Grubunun görüşlerini belirtmek üzere söz aldım. Hepinizi saygılarımla selamlıyorum. Değerli arkadaşlar -az önce sözlerimin arasında da belirtmiştim kısaca- yurt içindeki vatandaşlarımızın uzun yıllardan bu yana özlemle beklemiş olduğu, aslında, bir değişiklik bu tasarı. Daha önce, maalesef, bir tek gümrük kapılarında oy kullanma yöntemini bu vatandaşlarımıza sunabiliyorduk. Tabii, o da ancak yurt içine, yurt dışından Türkiye’ye giriş yapan vatandaşlarımız, seçim öncesi belli bir zamandan belli bir süreye kadar giriş çıkış yapan vatandaşlarımız bu haktan yararlanabiliyorlardı. Seçmenlerimizin yüzde 90-95’i, yurt dışı seçmenlerimizin, vatandaşlarımızın yüzde 90-95’i, maalesef, ülkemizdeki milletvekili seçimlerine ve son yapılan Anayasa, referandum, cumhurbaşkanlığının da halk tarafından seçilmesini kapsayan referanduma oylarını kullanamamışlardı. Tabii, bu değişiklik metni -az önce bazı konuşmacı arkadaşlarımız temenni olarak belirttiler “Yerel seçimlerde de yurt içindeki vatandaşlarımız oy kullansalar daha iyi olmaz mı?” diye ama- sadece milletvekili seçimlerini ve referandumu kapsıyor. Dört ayrı seçenek sunuluyor: Sandık, mektup, elektronik ortamda oy kullanılması ve yine, yaklaşık işte, on küsur yıldan bu yana, on üç yıldan beri kullandığımız, daha doğrusu daha fazla süreden bu yana kullandığımız gümrük kapılarında oy kullanma yöntemi de dâhil olmak üzere. Biraz sonra maddeler, tek tek bu yöntemler burada konuşulurken, görüşülürken Cumhuriyet Halk Partisi olarak çekincelerimizi de dile getireceğiz. Tabii ki, bu yasanın çıkmasını doğru bulduğumuzu her madde de belirtiyoruz ama özellikle mektupla oy kullanmayla ilgili Komisyonda da çekincelerimiz vardı fakat maalesef bu çekincelerimizi tüm gruplarla birlikte ortak bir noktaya getiremedik. Şimdi, gönlümüzden geçen şu, az önce konuşurken de belirtmiştim: Tartışmasız, vatandaşlarımızın Anayasa’mızın da 67’nci maddesinde belirtilen gizlilikle, serbest iradeyle, özgürce oylarını kullanabileceği yöntem, sandık yöntemi: Yani, ülkemizde, yıllardan bu yana, yaklaşık altmış yılı aşkın süredir kullandığımız yöntem ve tartışmaların gerçekten seçimlerde çok az olduğu ve demokrasi kültürümüzün geliştiği bir yöntem. Bu yöntemi maalesef belki de yurt dışındaki birçok ülkede kullanamayacağız. Komisyonda tartışırken özellikle “sandık yönteminin öncelikli olması gerekir” düşüncemiz vardı. Zaten elektronik oylamayla -biraz sonra görüşürken belirtilecek- oy kullanma yöntemi çok yakın bir zamanda, çok yakın bir sürede pek uygulanabilir gözükmüyor. Yani, altyapı sorunları var, tabii ki mali boyutu var. Yani, burada, yurt içindeki seçimlerde vatandaşlarımız oy kullanırken zaten elektronik yöntemi kullanamıyoruz, yurt dışındaki vatandaşlarımız için… Ama gelişen çağımızda, teknolojinin çok hızlı bir şekilde ilerlediği günümüzde, belki kısa bir süre sonra -on yıl olabilir, bilemiyorum daha da kısa olabilir- o süre içerisinde belki bu yöntem devreye girecek ama şu anda, ileride teknolojik gelişmeyle karşılaştığımızda rezerv olarak bu yöntemi tasarı metninde görüyoruz. Geriye kalıyor sandık, mektup ve gümrük kapıları. Değerli arkadaşlar, şöyle bir yanlış anlama da olmasın: Yani vatandaşlarımız, yurt dışında değişik ülkelerde yaşayan vatandaşlarımız, bu yöntemlerden ancak biriyle oylarını kullanacaklar. Yani, hem mektup hem sandık veya hem sandık hem de gümrük kapısından girerken o vatandaşlar oy kullanma hakkına sahip değiller, bir tek yöntemle oyunu kullanacak. Tabii, farklı ülkeler için farklı yöntemler de belirlenebilir, Yüksek Seçim Kurulu bu kararı verecek, Dışişleri Bakanlığının yabancı ülkelerle yapacağı görüşmeler neticesinde, tabii ki vereceği bilgiler doğrultusunda bu kararı verecek. Ama, sandık yöntemi… Özellikle Avrupa Birliği ülkelerinde yaşayan çok sayıda vatandaşımız var. Az önce belirtmiştim, 3 milyon 400 bin gibi yurt dışı vatandaşımız Avrupa Birliği ülkelerinde yaşıyor. Hele hele Almanya’ya baktığımızda, yani Almanya’daki vatandaşlarımızın sayısı Avrupa Birliğine dâhil olan diğer ülkelerin tüm vatandaşlarından daha fazla. Yani, bir Almanya’da Türk vatandaşlarımız var, bir de Avrupa Birliğine dâhil olan, diğer, sayısı onları bulan, daha fazla, yirmiye yakın ülkenin vatandaşları var, hepsini topluyoruz, Türk vatandaşlarımız kadar yapmıyorlar. Şimdi, tabii, böyle bir sayıda, her ne kadar Almanya İçişleri Bakanlığı, geçtiğimiz dönemlerde “Biz Türk vatandaşlarının sandık konularak oy kullanmalarını kabul edeceğiz veya kabul ediyoruz.” diye beyanları var ise de, tabii, seçim sathına girildiğinde, belki de Dışişleri Bakanlığına bu yöntemi önermeyecekler, daha doğrusu kabul etmediklerini, kendi güvenlik gerekçeleriyle kabul etmediklerini belirtecekler. Zaten gümrük kapılarındaki oy kullanmanın ne kadar yetersiz olduğunu kabul ediyoruz, geriye bir tek mektup yöntemi kalıyor. Mektup yöntemiyle ilgili olarak, maalesef, çekincelerimiz var Cumhuriyet Halk Partisi olarak. Yani, vatandaşlarımız oylarını kullanırken istiyoruz ki hiçbir baskı altında kalmasınlar, özgür iradeleriyle, rahat bir şekilde oylarını kullansınlar, ama özellikle Avrupa ülkelerinde -yakından da takip ediyoruz değerli arkadaşlar, geçmişte de bunlar televizyonlara yansıdı, basına yansıdı- yani Anayasa’mızda yazılı olan cumhuriyetimizin temel niteliklerinin de örselenmesini bir tarafa koyun, ortadan kaldırılmasını isteyen kuruluşlar var, örgütler var, illegal örgütler var. Törenler yapıyorlar, etkinlikler yapıyorlar, büyük stadyumları dolduruyorlar. Yani, bu, tabii ki, buradan da gözlemliyoruz. Anayasa’mızdaki Türkiye’nin temel niteliklerinin benimsenmesi ve korunması sadece Türkiye’de yaşayan vatandaşlar için geçerli olan bir şey değil. Yani, bizim Türk vatandaşımız yurt dışında yaşıyorsa da Anayasa’mıza bağlı olarak yaşamak zorunda. Yani, Anayasa’mızda belirtilen işte, 2’nci maddemizdeki “Laik, sosyal hukuk devleti” terimleri, artı, onun dışındaki diğer hususlar, bölünmez bütünlüğümüz… Bu konuların yurt dışındaki vatandaşlarımız tarafından da eksiksiz kabul edilmesi gerekir. Gerçi burada, maalesef, geçmiş dönemlerde birtakım eksiklikler görüyoruz. Yani, Türk hükûmeti yetkilileri yapılmış olan o olumsuz toplantılar olabilir, işte, çok açık, net, çok açıktan, hatta hatırlayan vatandaşlarımız vardır; yani hem ülke bütünlüğüne yönelik yapılan eylemler hem de işte, sözde “İslam Federe Devleti” adı altında Almanya’da çok sayıda toplantılar yapıldı onların mensuplarınca. Tamamen Anayasa’mıza aykırı düşünceler, talepler içerilmişti. Tabii, bunlar, Avrupa ülkelerinde vatandaşlarımızın oy kullanmasında ne denli etkin olabilecekler? Bu kaygımız maalesef var. Yani, mektupla oy kullanmak, biraz sonra burada konuşulurken yöntem olarak, hatta kimlik tespitiyle ilgili dahi tam net değilken kafamız. Yani, vatandaşımız yurt dışından oyunu kullanırken kimlik tespitinin nasıl yapılacağı dahi Yüksek Seçim Kurulu tarafından tam -çünkü, oranın PTT’si ile yapılacak olan görüşmeler de var. Yani, oradaki posta-telefon idaresiyle de yapılacak olan görüşmeler var- o dahi net değilken, ne kadar gizlilik ve ne kadar serbest irade içerisinde yapılacak? Bunun, tabii ki, endişelerimiz içerisinde olduğunu belirtmek istiyorum. Bunun dışında, bakıyorum ki, Avrupa’daki ülkelerin birçoğu aslında sandık yönteminin kullanılmasına izin veriyorlar. Yani Dışişleri Bakanlığı temsilcimizle görüşürken Komisyonda, Avusturya, Danimarka, Fransa, Hollanda, İngiltere, İsveç, İrlanda, Çek Cumhuriyeti gibi ülkelerin Türk vatandaşları için sandık konularak oy kullanmalarına muvafakat ettiklerini belirtmişti. Tabii, burada Almanya yok, yani Almanya’yla ilgili olarak nasıl bir uygulamayla karşılaşacağız bilemiyoruz. Ama biz, Cumhuriyet Halk Partisi olarak yurt dışındaki vatandaşlarımızın bu dört yöntemden en sağlıklısı ve kendileri açısından oylarını kullanırken, iradelerini yansıtırken -tabii ki devlet olarak, Türkiye Cumhuriyeti devleti olarak onların bu iradelerini yansıtmalarını sağlayacak yöntemleri de biz koyarken burada yasama organı olarak- sandık yönteminin mutlaka, öncelikli olarak kullanılması gerektiğini düşünüyoruz değerli arkadaşlarım. Sandık yöntemi dışındaki yöntemler mutlaka tartışmaya açık olacaktır. Zaten gümrük kapılarındaki yöntem miktar olarak sürekli tartışma getiriyor ama… (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) BAŞKAN – Buyurun Sayın Dibek, konuşmanızı tamamlayınız. TURGUT DİBEK (Devamla) – Teşekkür ediyorum Sayın Başkanım. Elektronik oyla kullanmanın da güvenlik sorunları var. Onlara pek girmedim çünkü elektronik oylamayı çok kısa bir süre içerisinde Türkiye'nin, gündemine alması pek mümkün görünmüyor. Onda da insanların oylarını kullanırken kimlik tespiti açısından, herkesin oyunu kullanırken güvenlilik açısından kaygılar taşıyoruz, hatta Yüksek Seçim Kurulu Başkanı “O konuda çok fazla bir bilgimiz yok.” dedi ama tabii ki uzmanlar, teknolojinin bu kadar geliştiği ortamda, bunun da önlemini alacaktır diye düşünüyoruz; ama bu yöntem çok kısa bir süre içerisinde maalesef kullanılamayacak, diğer yöntemler kullanılacak. Sözlerimi bitirirken -biraz sonra yine aynı düşünceleri ifade edeceğimizi belirterek- biz yurt dışındaki tüm vatandaşlarımızın -tabii ki belki sayısı çok az olan, uzak ülkelerdeki vatandaşlarımız için mektup söz konusu olabilir, o konuda pek bir şey diyemeyeceğiz ama- sandık yönteminin değerlendirilmesini ve sandık yöntemiyle oylarını Türkiye'de olduğu gibi kullanmalarını arzuluyoruz. Bu düşüncelerle tüm Meclise saygılarımı sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Turgut Dibek (CHP, Kırklareli). “Seçimlerin temel hükümleri ve seçmen kütükleri hakkında kanunda değişiklik yapılmasına dair kanun tasarısı (s.s.:110)”. TBMM Genel Kurulu, 77. Birleşim tutanağı, 13 Mart 2008. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/turgut-dibek-23-2008-03-13-secimlerin-temel-hukumleri-ve-secmen-kutukleri-hakkinda-kanunda-degisi-2 (erişim: 28 Ekim 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.