# Tc anayasasının bazı maddelerinin değiştirilmesi hakkında kan tekl.(ss.1004) (bütçe sistemi hakkında) - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Uğur Aksöz (CHP, Adana) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 12. Birleşim - **Tarih:** 26 Ekim 2005 - **Gündem:** TC ANAYASASININ BAZI MADDELERİNİN DEĞİŞTİRİLMESİ HAKKINDA KAN TEKL.(SS.1004) (BÜTÇE SİSTEMİ HAKKINDA) - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/ugur-aksoz-22-2005-10-26-tc-anayasasinin-bazi-maddelerinin-degistirilmesi-hakkinda-kan-tekl-ss > Uğur Aksöz (CHP), 26 Ekim 2005 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 12. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: TC ANAYASASININ BAZI MADDELERİNİN DEĞİŞTİRİLMESİ HAKKINDA KAN TEKL.(SS.1004) (BÜTÇE SİSTEMİ HAKKINDA)); konuşma 1.386 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) CHP GRUBU ADINA UĞUR AKSÖZ (Adana) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşülmekte olan anayasa değişikliği teklifinin 3 üncü maddesi üzerinde Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz almış bulunuyorum; Yüce Heyetinizi saygıyla selamlarım. Değerli arkadaşlar, dünden beri bu anayasa değişikliği üzerinde hepimiz mesai harcıyoruz; fakat, aslında ne yapıldığını burada kimsenin bildiği kanaatinde değilim. Bu anayasa değişikliğiyle yaptığımız şudur, açıkçası şudur: Bundan aylarca önce çıkarılan bir yasada Anayasaya aykırı durumlar vardı, biz o zaman komisyonlarda, o yasada Anayasaya aykırılıklar olduğunu, önce Anayasa değiştirildikten sonra o yasanın çıkması gerektiğini söylemiştik, bunlar zabıtlarda var; ama, o zaman yine Adalet ve Kalkınma Partisi çoğunluğuyla o yasa çıktı. Şimdi, yirmiiki ay sonra iktidarın aklı başına geldi, iktidar "ya, biz, yanlış yapmışız" dedi. Şu anda yapılan işlemin Türkçesi şudur: Anayasa, yirmiiki ay önce çıkarılan yasaya uydurulmaktadır. Bunun aksini söyleyen varsa, buyursun gelsin. Biz, şu anda, Anayasayı, yirmiiki ay önce çıkardığımız yasaya uyduruyoruz; yani, dünya hukuk düzenini tersine çeviriyoruz. Dünyanın her yerinde, önce anayasa çıkar, anayasa değişir, sonra anayasaya uygun yasalar çıkar; biz, yirmiiki ay önce çıkardığımız o yanlış yasaya -uyandık- şimdi, Anayasayı değiştirip, o yasaya uyduruyoruz. Yaptığımız budur; aksini söyleyeni, ben, burada dinlemeye hazırım. Şimdi, önce bunu bilelim; bu bir. Salih Kapusuz gülüyor; yanlışı biliyor çünkü. Şimdi, gelelim maddeye… SALİH KAPUSUZ (Ankara) - Aynı şey çok tekrar edildi de… UĞUR AKSÖZ (Devamla) - Efendim, bakın, çok tekrar edilmenin zararı yoktur. Her gün "Allahüekber" diyoruz; zararlı mıdır?! (Alkışlar) Zararlı mıdır?! Doğruyu, her gün tekrarlayacaksınız. Doğruyu her gün tekrarlamakta zarar olmaz; bakın, zarar olmaz. Biz, şimdi, bu Parlamentoya geldik geleli "dokunulmazlık" diyoruz, değil mi. Yirmiiki ay önce söyledik; bize, yine güldünüz. Şimdi, dediğimizi yapıyorsunuz. Ben, burada iddia ediyorum; bu Parlamento dönemi bitmeden gelip, diyeceksiniz ki "ya, bu dokunulmazlık işini de çözüverelim". Çünkü, seçime gidince, seçimde söyleyecek lafınız lazım. Bu bakımdan, değerli arkadaşlar, doğruları, doğru olanı, hukuka ve ahlaka uygun olanı, hepimiz tekrarlamaktan korkmayalım. Ben, bir kez daha tekrarlıyorum: Yanlış yasa çıktı, Anayasaya aykırı çıktı. Bugün, Anayasa, o yasaya uyduruluyor. Bir kere, önce, bunu kabul edelim, dürüstçe kabul edelim; bu bir. İkincisi; Cumhuriyet Halk Partili üyeler, buraya gelip doğruları söylediği zaman, ya gülüyorsunuz -dün Malîye Bakanının yaptığı gibi- ya alkışlıyorsunuz; ama, doğrularda bir türlü birleşmiyoruz. Ben de, size, şimdi, Cumhuriyet Halk Partili üyenin değil, sizin içinizden, Adalet ve Kalkınma Partili bir üyenin bu yasa konusundaki fikrini okuyacağım; bakalım alkışlayacak mısınız; içinizden biri... Peki, okuyorum o zaman; Sayın Fatsa, hep beraber alkışlayın bakalım. EYÜP FATSA (Ordu) - Sizi alkışlarız, sizi… UĞUR AKSÖZ (Devamla) - "Anayasa değişiklikleri, üzerinde uzun müddet çalışılması, tartışılması ve kamuoyunda farklı görüşlerin dillendirilmesi gereken bir süreci içermelidir. 17.10.2005 tarihinde söz konusu kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisine verilmiş, dört gün sonra Anayasa Komisyonu teklifi görüşmek üzere toplantıya çağrılmıştır. Bu kadar kısa bir sürede, Anayasa değişikliği gibi çok ciddî bir konunun görüşülmesi yeterli değildir." Bu bir. İki: "Diğer taraftan, Anayasamıza göre zorunlu olarak 2006 Bütçe Tasarısı 17.10.2005 tarihinde sunulmuştur. Bütçe Tasarısı sanki Anayasa değiştirilmiş gibi TBMM'ye arz edilmiştir. Anayasa değişikliğinin yapılıp yapılmayacağı belli değildir. 2006 Bütçe Tasarısı Türkiye Büyük Millet Meclisinin iradesine ipotek koymuştur. Bu durum kabul edilemez." MEHMET NEZİR NASIROĞLU (Batman) - Edilir… UĞUR AKSÖZ (Devamla)- Canım, edilir diyorsun da, bunu diyen AKP milletvekili; şimdi, otur bakalım! AKP'nin Anayasa Komisyonunda "beni temsil et kardeşim" diye gönderdiği milletvekili bunu söylüyor, CHP'li söylemiyor ki itiraz edesiniz. Devam ediyoruz:"Anayasa değişikliği henüz TBMM'de görüşülmeden 17 Ekimde görüşme süreci başlayan bütçe yasa tasarısına uydurulamaz. 2006 bütçe Yasa Tasarısı…" MEHMET NEZİR NASIROĞLU (Batman) - Uğur Ağabey, formdasın… UĞUR AKSÖZ (Devamla) - Ben hep formdayım, o kadar çok hata yapıyorsunuz ki, ben hep formdayım. "…mevcut Anayasaya göre revize edilmeli, Anayasa değişikliği yapıldıktan sonra bu değişikliğe uygun bütçe tasarısı Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmalıdır." Sizin temsilciniz buraya muhalefet şerhi koyuyor; hadi alkışlayın bakalım, hadi gülün bakalım! (AK Parti sıralarından alkışlar) O zaman, bu muhalefet şerhini koyan değerli hukukçu Ersönmez Yarbay'ı kutluyorum, kendini Grubuna da alkışlatmıştır. Şimdi, gelelim bu maddeye. Değerli arkadaşlar, mikrofonu alan Başbakan diyor ki: "Türkiye'de yapılmayanı yaptık; tarihimizde ilk defa üç yıllık bütçe yaptık." Diyor mu; Nezir, sana soruyorum, diyor mu; Sayın Başbakan "üç yıllık bütçe yaptık" demiyor mu; diyor. Sayın Malîye Bakanımız, her yerde "cumhuriyet tarihinde ilk defa üç yıllık bütçe yaptık" demiyor mu; diyor. Peki, üç yıllık bütçe yaptınız mı? EYÜP FATSA (Ordu) - Yapıyoruz. UĞUR AKSÖZ (Devamla) - Yapmadınız. Yapmadığınız şeyle övünemezsiniz; bu, bir. Bu bütçe bir yıllık, üç yıllık falan değil. İki; Anayasanın 161 inci maddesinin birinci fıkrası bakın ne diyor; lütfen bunu dikkatle dinleyelim arkadaşlar, öyle üç yıllık bütçe yaptık diye övünmek yok, burası bir hukuk devleti, işte Anayasanın 161 inci maddesinin birinci fıkrası: "Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerle yapılır." Anayasa 161'in birinci fıkrası diyor ki; bütçeyi yıllık yapabilirsin. Bizim Sayın Başbakan, Sayın Malîye Bakanı, sevgili AKP'liler, her yerde, meydanı boş bulunca "üç yıllık yaptık, alkışlayın bizi; üç yıllık yaptık, üç yıllık yaptık…" Hani; hani üç yıllık?! Ben, bunu Anayasa Komisyonunda Malîye Bakanlığı Sayın Müsteşarına sordum, o da "efendim, bütçemiz yıllıktır; ancak, ikinci ve üçüncü yılın bilgilerini, öngörülerini sunuyoruz; o bir projedir" dedi. Böyle olunca, demek ki, ortada üç yıllık bütçe yok. Bakın, Turizm Bakanım orada, onun da var iki yıllık, üç yıllık öngörüleri, onun da var bilgisi, projesi; Tarım Bakanının da var iki yıllık, üç yıllık projeleri; ama, hiçbirisi "ben üç yıllık bütçe yaptım" demiyor; ama, Sayın Başbakan ve Malîye Bakanı çıkıyor televizyona "Avrupa Birliğine uyduk, üç yıllık bütçe yaptık, yaşasın Türkiye!" Yok böyle bir şey. Üç yıllık bütçe yapmadık; önce bunu öğrenelim; yapmadık. ZÜLFÜ DEMİRBAĞ (Elazığ) - Yapacağız. UĞUR AKSÖZ (Devamla) - İki; Anayasa 161'in birinci fıkrasındaki şu hüküm varken, yani "bütçe yıllık yapılır" hükmü burada dururken üç yıllık bütçeyi hiç kimse yapamaz. HİKMET ÖZDEMİR (Çankırı) - Onu da değiştiririz. UĞUR AKSÖZ (Devamla) - Çünkü, Anayasa herkesi bağlar, değişinceye kadar. Demin bir arkadaşım dedi ki: "Onu da değiştiririz." Ya değiştirirsiniz tabiî, değiştirirsiniz. Adnan Menderes çoğunluğuna döndü "her şeyi değiştirirsiniz, siz isterseniz hilafeti bile getirirsiniz" dedi; sonucu biliyorsunuz. Öyle, çoğunluk her şeyi değiştiremez; değişmesi gereken, hukuka uygun şeyleri değiştirir. AYHAN ZEYNEP TEKİN (BÖRÜ) (Adana) - Sen de parti değiştirdin… UĞUR AKSÖZ (Devamla) - Zeynep, sen hemşerimsin, laf atma, sen otur. Şimdi, değerli arkadaşlar, sonuç olarak şunu söylüyorum; fazla uzatmayacağım. Bu yapılanlar, yanlışlıklardır. Şimdi, size, yine, Adalet ve Kalkınma Partili milletvekillerinin, şu kuliste, bana söyledikleri rahatsızlıklarını sayıp, ayrılacağım; bundan gücenmeyin, gocunmayın, ben, size, sadece uyarıda bulunuyorum. Dediğimde yanlış varsa, bakın, komisyon da orada, bakanlar da orada, Zeynep Hanım da orada… Zeynep Hanım, hemşerim olarak, bana laf atmıyor, beni idare ediyor. Şimdi, değerli arkadaşlar, bakın, Adalet ve Kalkınma Partisinin bu çoğunluğu varken; 1- Daha sakin olmalıdır. 2- Her şeye gülmeden, daha ciddî olmalıdır. 3- Bu kadar çoğunluğu varken, muhalefete laf atmamalıdır. Bunları, ben, size uyarı olarak söylüyorum. Şimdi, dışarıda, Adalet ve Kalkınma Partili milletvekilleri bakın ne dedi. "Yahu, arkadaşlar" diyorlar… Malîye Bakanı dün bu kürsüye geldi, dedi ki: "Ben, Ofer'le niye gece görüşeyim, gündüz çuvala mı girdi?" Demedi mi; dedi. Ben de size soruyorum; gündüz çuvala mı girdi Sayın Grup Başkanvekili, her gece 24.00'e kadar bu Meclisi çalıştırıyorsunuz?! ZÜLFÜ DEMİRBAĞ (Elazığ) - Ne fark ediyor?! UĞUR AKSÖZ (Devamla) - Böyle şey olur mu?! EYÜP FATSA (Ordu) - Sayın Aksöz , dün bir, bugün iki; her gece değil. UĞUR AKSÖZ (Devamla) - Sabah 10.00'da çalıştırın, 09.00'da açın… AYHAN ZEYNEP TEKİN (BÖRÜ) (Adana) - Ramazan… UĞUR AKSÖZ (Devamla) - Ama, bakın, değerli arkadaşlarım, biz geçmişte… (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) BAŞKAN - Buyurun Sayın Aksöz. UĞUR AKSÖZ (Devamla) - Değerli arkadaşlar, bakın, ben bilimsel şeylerden bahsediyorum; gece, insanlar yorgun olurlar, algılamaları gündüzki kadar rahat olmaz; üstelik, Sayın Başbakanınız, o çok sevdiğiniz Sayın Başkanınız var ya, o, dün, burada, bunun kuralını koydu, "gündüzler çuvala mı girdi kardeşim" dedi. İşte, bu kurala göre, lütfen, bundan sonra, yasa çalışmalarını gündüz getirin de rahat çalışalım, gece yarılarına kadar çalıştırmayın. Üçüncüsü, bakın, yine, sizin milletvekilleriniz size söyleyemiyorlar, biz, koridorda sohbet ediyoruz, diyorlar ki: "Yahu, hiçbir yasayı önceden çalışamıyoruz, öğrenemiyoruz, araştıramıyoruz; grup başkanvekilleri geliyor 'beyler, bugün şu değişecek' hayda, yasa değişiyor." Değerli arkadaşlar, ciddî bir iktidar grubu olmak istiyorsunuz, önce, yasaları, bir hafta önceden kendi grubunuza dağıtın, çalışsınlar; bize de verin, hazırlanalım. Haa, yapmazsanız ne olur; olur, bu da olur. Ben yaptım oldu mantığının ne olduğunu cumhuriyet tarihi, demokrasi tarihi yazıyor. Zahmet eder internete girerseniz, ne olduğu orada var; ama, 1947 yılında çokpartili rejime geçerken, İsmet İnönü'nün bir Temmuz Bildirisi var, tarihte var, diyor ki: "İktidarın bütün olanaklarını, tıpkı ve aynen muhalefete tanımadığımız sürece, orada demokrasiyi yaşatamazsınız." Ben, bu kadar söylüyorum. Yüce Heyetinize saygılar sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Uğur Aksöz (CHP, Adana). “Tc anayasasının bazı maddelerinin değiştirilmesi hakkında kan tekl.(ss.1004) (bütçe sistemi hakkında)”. TBMM Genel Kurulu, 12. Birleşim tutanağı, 26 Ekim 2005. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/ugur-aksoz-22-2005-10-26-tc-anayasasinin-bazi-maddelerinin-degistirilmesi-hakkinda-kan-tekl-ss (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.