# 30 ekim kars ilinin kurtalışıyla ilgili - **Tür:** Genel Kurul konuşması (TBMM 22. Dönem) - **Konuşmacı:** Zeki Karabayır (AK Parti, Kars) - **Yer:** TBMM Genel Kurulu, 14. Birleşim - **Tarih:** 5 Kasım 2003 - **Gündem:** 30 EKİM KARS İLİNİN KURTALIŞIYLA İLGİLİ - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/konusma/zeki-karabayir-22-2003-11-05-30-ekim-kars-ilinin-kurtalisiyla-ilgili > Zeki Karabayır (AK Parti), 5 Kasım 2003 tarihinde TBMM Genel Kurulu, 14. Birleşim oturumunda konuştu (gündem: 30 EKİM KARS İLİNİN KURTALIŞIYLA İLGİLİ); konuşma 761 kelime. ## Konuşma metni (tutanaktan) ZEKİ KARABAYIR (Kars)- Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 30 Ekim, serhat şehrimiz Karsımızın kurtarılışının yıldönümü münasebetiyle gündemdışı söz almış bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Heyetinizi saygıyla selamlarım. Bilindiği gibi, kahraman milletimizin tarihi şan ve şeref sayfalarıyla doludur. Bu toprakların her karışı şehit kanlarıyla sulanarak alınmış ve bizlere emanet edilmiştir. Bu emanetlerden biri olan Kars hudutları içerisindeki Ani Kalesinin 1064 yılında Selçuklu Sultanı Alparslan komutasındaki Türk Ordusu tarafından alınmasıyla, Anadolu, kapılarını ilk kez Türklere açmış oldu. Bu nedenle, 1064 yılı fetihleri, millî varlığımız ve dünya tarihi açısından çok önemlidir. Değerli arkadaşlar, Rusya'nın 24 Nisan 1877 tarihinde, Anadolu ve Rumeli topraklarına saldırması üzerine, 93 Harbi olarak da bilinen, Osmanlı-Rus savaşları başlamıştır. Bu savaşlar neticesinde, Kars, 18 Kasım 1877 tarihinde Rusların eline geçti. Tam kırk yıl Rus işgali altında kalan bu şehrimize, bu zaman zarfı içerisinde, sistemli bir biçimde, Ermeni, Rum, Yezidî, Malakan gibi çeşitli etnik ve dinsel gruplar yerleştirildi. Birinci Dünya Harbi sırasında bütün cephelerde olduğu gibi, doğuda da kanlı ve çetin muharebeler oldu. Yoksulluk, tabiat şartları ve dondurucu soğuklar yüzünden, belki de savaş meydanlarında kaybettiklerimizden daha çok şehit verdik. Nitekim, 1915 yılında, Sarıkamış'ı almak üzere, Allahüekber Dağlarını aşmaya çalışan, Enver Paşa komutasındaki 3 üncü Türk Kolordusuna mensup, bazı kaynaklara göre 60 000, bazılarına göre 90 000 Mehmetçiğimiz donarak şehit oldu. 1917 yılındaki Bolşevik ihtilali neticesinde, 18 Mart 1918 Brest-Litovsk Antlaşmasıyla Kars yöresi yeniden Türklere verildi. Ancak, 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesiyle Türk Ordusu 1914 sınırı gerilerine çekildi, İngilizlerin de yardımıyla Kars ve yöresi yeniden Ermeni ve Gürcü egemenliğine girdi. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; millî müdafaanın ilk günlerinde Mustafa Kemal Paşa başkanlığında, Sıvas Heyeti Temsiliyesinin kararı neticesinde 15 inci Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa bölgenin yeniden alınması hazırlıklarına başladı. 29 Eylül 1920'de Sarıkamış'a, 30 Ekimde de ordumuz Kars'a girdi. 2 Aralık 1920'de Ermenilerle yapılan Gümrü Antlaşmasıyla Kars Sancağının bütünü Türk topraklarına katıldı. Değerli arkadaşlar, Rus, Ermeni ve İngiliz işgali altında kalan Kars'ın anavatana kavuşması Kurtuluş Savaşının önemli bir dönüm noktasıdır. İsmet Paşa, Kâzım Karabekir'e çektiği telgrafta bunu şöyle vurguluyor: "Şark harekâtı bizi ve davamızı ihya etti. O kadar sıkılmış idik, o kadar daralmış idik ki, vaziyetin nefes alacak bir menfeze ihtiyacı katisi vardı. Allah'ın inayetiyle, bunu sen açtın; milletimize, tarihimize hediye ettiğin zaferle istikbalimizi açtın." Ulu Önder Atatürk de, Kars'ın anavatana katılması üzerine çektiği kutlama telgrafında "Kars gibi bir kalenin zaptı, bir milletin tarihinde ender olan fevkalade bir askerî başarıdır" der. 30 Ekim, umut ve inancın mutlak zaferi, sabır ve direncin ölümsüz destanının yazıldığı günün başlangıcıdır. Bu zaferi bize bağışlayanlara, huzurlarınızda, Allah'tan rahmet diliyor, şükran ve minnet duygularımla, aziz hatıraları önünde saygıyla eğiliyorum. Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ne yazık ki, aradan geçen seksenüç yıla karşın, Kars İlimizin bulunduğu stratejik konumuna, şanlı tarihine, verimli topraklarına layık bir gelişme istediğimiz şekilde gerçekleşmedi, Kars için yaşamsal önem taşıyan en temel yatırımlar bile yapılamadı. Bunun en bariz örneği, Kars merkezinin içmesuyunun dahi bugüne kadar temin edilememesidir. İşte, tam bu noktada, AK Parti Hükümetimiz işbaşına gelerek, Türkiyemizin ve Karsımızın yaralarını birer birer sarmaya başladı. Hükümetimiz işbaşına gelir gelmez, Değerli Başbakanımızın talimatlarıyla, Kars'ın su meselesine el atılmış, başta Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanımız olmak üzere, Devlet Su İşlerinin çalışkan ve iş bitirici Genel Müdürü Prof. Dr. Sayın Veysel Eroğlu'nun engin tecrübeleri ve gayretleriyle, su problemi, rekor sayılabilecek, 154 gün gibi kısa bir zaman dilimi içerisinde halledilmiş ve Başbakanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın katılımlarıyla, geçen hafta perşembe günü; yani, 30 Ekimde, serhat şehrimiz Karsımızın kurtarılış törenleri yapılmış ve aynı gün içmesuyu tesisleri hizmete açılarak, şehre su verilmiştir. (Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı) BAŞKAN - Buyurun Sayın Karabayır. ZEKİ KARABAYIR (Devamla) - Ben, huzurlarınızda, Kars'a gelerek bize bu çifte bayramı yaşatan Başbakanımıza, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanımıza ve Devlet Su İşlerinin, başta Genel Müdürü olmak üzere, emeği geçen tüm yetkililerine, Karslılar adına teşekkür ediyorum. Konuşmamın sonunda, Kars için önemli gördüğüm ve hükümetimizden çözümünü beklediğim bir iki hususa da izninizle değinerek sözlerime son vermek istiyorum. Ermenistan'a açılan doğu sınır kapısının kapalı olması ekonomik olarak Kars'a çok zarar vermektedir. Sanayi yok denecek kadar az olan Karsımız için bu kapının açılması büyük bir önem arz etmektedir. En azından, bu kapıyla ilgili olumsuz şartlar ortadan kalkıncaya kadar Çıldır- Aktaş sınır kapısının da açılması önemli bir rahatlama sağlayacaktır. Ayrıca, büyük bir tarihî değeri olan ve Selçuklular tarafından 1064 yılında fethedilen Ani ören yerinin restorasyonunun Kültür ve Turizm Bakanlığınca yapılması da yine en önemli isteklerimiz arasındadır. Geçmişte ülkemizin hayvancılık potansiyeli bakımından önemli bir yeri olan Kars'ın Tarım Bakanlığımızca pilot bölge olarak seçilmesi ve bu konuda gerekli çalışmaların başlatılması, işsizlik ve ekonomik sıkıntı içerisinde olan bu bölgemiz için önemli bir faktördür. Sayın Başkan, bana söz hakkı vermenizden ve gösterdiğiniz müsamahadan dolayı zatıâlinize teşekkür ediyor, Yüce Meclisi yeniden saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar) --- **Kaynak gösterme:** Zeki Karabayır (AK Parti, Kars). “30 ekim kars ilinin kurtalışıyla ilgili”. TBMM Genel Kurulu, 14. Birleşim tutanağı, 5 Kasım 2003. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/konusma/zeki-karabayir-22-2003-11-05-30-ekim-kars-ilinin-kurtalisiyla-ilgili (erişim: 1 Kasım 2026). Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.