# Van ilindeki tarihi ve kültürel mirasların belirlenerek koruma altına alınması ve kentin turizm potansiyelini arttırmak için gerekli adımların atılabilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/1181) - **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem) - **Esas no:** 10/1181 - **Tarih:** 24 Nisan 2024 - **İlk imza:** Gülcan Kaçmaz Sayyiğit (DEM Parti, Van) - **İmza sayısı:** 20 - **Son durum (TBMM):** Gündemde - **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/f66dfeb4-b794-42fd-bbe3-018f0feab75c - **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-1181-van-ilindeki-tarihi-ve-kulturel-miraslarin-belirlenerek-koruma-altina-alinmasi-ve-kentin-t > 10/1181 esas numaralı meclis araştırması önergesi 24 Nisan 2024 tarihinde verildi; ilk imza: Gülcan Kaçmaz Sayyiğit (DEM Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde. ## Önerge metni Van ili bir sınır kenti olması itibariyle önemli bir Jeo-stratejik kavşakta bulunurken Van Denizi, Kanispi Şelalesi, Başkale travertenleri, Muradiye Şelalesi, Çarpanak Adası, Akdamar Kilisesi, Van Kalesi ve Hoşap Kalesi gibi değerleriyle ciddi bir inanç ve kültür turizmi potansiyeline sahip bir kenttir. Buna rağmen Van'da birçok tarihi kilise ve yapı bakımsız bir halde bırakılırken birçok doğal güzellik turizme açılmamıştır. Çünkü tanıtım, ulaşım ve altyapı noktasında gerekli adımlar atılmamıştır. Bu sebeple; Van'daki tarihi ve kültürel mirasın belirlenip korunması ile kentin turizm potansiyelini zayıflatan sebeplerin belirlenerek gerekli adımların atılması amacıyla Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 104'üncü ve 105'inci Maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını saygılarımla arz ederim. GEREKÇE Urartu uygarlığına başkentlik yapan Van'da kültürel mirasın sahipsizliği sıklıkla gündeme gelmektedir. Özellikle 15 — 22 Nisan tarihleri arasında kutlanan Dünya Turizm Haftası'nda buna yönelik tartışmalar yapılmaktadır. Çünkü tarihi medrese, kümbet, kilise ve kalenin gerektiği ölçüde korunmadığı ve restorasyon çalışmalarının yapılmadığı belirtilmektedir. Gevaş ilçesinde bulunan 700 yıllık Halime Hatun Kümbeti'nin de ilgisizliğin kurbanı olurken geçmişte tarihi kümbetin siluetini bozan uygulamalar da basına yansımıştır. Yine Gevaş'ın Göründü (Mihripat) mahallesinde yer alan Kızıl Kilise'nin de yok olmayla karşı karşıya olduğu Karmrevank Manastırı içerisinde inşa edilen Kızıl Kilise"ye ait birçok duvarın yıkıldığı ve kilisenin yanı başında Ermenice yazıtların bulunduğu mezar taşlarının da zarar gördüğü sıklıkla dile getirilmektedir. Aynı şekilde taş ve kerpiç işçiliğinin önemli örneklerinden biri olan Urartulardan kalma Ayanis Kalesi de bugüne kadar ayakta kalmasına rağmen bitmeyen kazı çalışmalarından dolayı 2 bin 700 yıllık tarihiyle kültür turizminin önemli bir parçası olma şansını günden güne yitirmektedir. Bugün Van'da Akdamar Kilisesi, Çarpanak Kilisesi, Yedi Kilise, St. Bartholomeus Kilisesi, St. Thomas Kilisesi ve daha birçok kültürel değer olsa da gerekli tedbirler alınmadığı için birçok tarihi yapı ve manastır ya yıkılmış ya da bütünlüğünü kaybedecek derecede zarar görmüştür. 2017'de de Edremit Belediyesi kayyumunun Dilkaya Höyüğü ve mezarlıkların üzerine tuvalet, soyunma odası ve otopark yaptığı basına yansımış, Kalecik TOKİ konutlarında bulunan Ermeni Mezarlığının tahrip edildiği görülmüştür. Bugün Van; inanç, kültür, dağcılık, arkeoloji, su sporları, yayla ve kayak turizmi başta olmak üzere ciddi bir turizm potansiyelinin olduğu bir kenttir. Pamukkale travertenlerine denk düşecek şekilde Başkale travertenleri bulunurken Kapadokya'ya benzer şekilde Van'da Kofiraz vardır. Kentimiz, doğal güzellikleriyle botanikten kuş gözlemciliğine ve trekkin ile su sporlarından birçok doğa turizmi potansiyeline sahip bir merkezdir. Bu anlamda farklı martı türlerine ev sahipliği yapan Çarpanak Adası; yaz ördeği, flamingo ve diğer canlı türlerini barındıran Van Gölü civarında birçok endemik bitki türü de bulunmaktadır. Dolayısıyla Van; Artos Dağı yamaç paraşütü etkinlikleriyle, Van Gölü ve Muradiye Şelalesi de su sporları, kamp ve turistik dinlence potansiyeli taşırken kahvaltısıyla, otlu peyniriyle, kedisiyle, uçan balık olarak bilinen İnci Kefali balığıyla, kilimiyle ve misafirperverliğiyle ciddi bir turizm potansiyeli taşıdığı apaçıktır. Buna rağmen Van'ı ziyaret eden yerli ve yabancı turist sayısı geçmişle kıyaslanmayacak derecede azalmıştır. Çünkü Van, geçmişte Avrupa ülkelerinden birçok turistin ziyaret ettiği bir kent olma özelliğini yitirmiştir. Buna karşın son yıllarda İranlı turistlerin uğrak yeri olsa da bunun yeterli olmadığı ortadadır. 2016 yılında bir milyonu bulan ziyaretçi sayısı son yıllarda birkaç yüz binle sınırlı kalmaktadır. Dolayısıyla Van'ın Ortadoğu ülkelerinden gerektiği ölçüde yararlanamadığı görülmektedir. Van'da kültür varlıklarının envanterinin güncellenip korunması ve restorasyon çalışmalarının yapılması bir yana ulaşım ve altyapı imkanlarının geliştirilmediği görülmektedir. Bu bağlamda İran — Van arasında doğrudan uçak ve tren seferlerinin başlatılması, Van'da İran Konsolosluğunun açılması, Irak Kürdistan Bölgesi ile Van arasında karayolu çalışmalarının yapılması ve tanıtım videolarında Van'a yer verilmesi gerekmektedir. Özellikle Kürt kültür dokusunun tanıtılması ve Kürtçe rehberlerin yetiştirilmesi önemli bir ihtiyaçtır. Sonuç olarak Van'da bulunan kültürel varlıkların belirlenerek restorasyon çalışmaları, doğal güzelliklerin korunması, gastronomi ve sağlık turizminin geliştirilmesi için adımlar atılabilir. Bu amaçla Meclis araştırma komisyonunun kurulması Van'daki eksikliklerin belirlenip gerekli tedbirler alınması noktasında yararlı olacaktır. --- **Kaynak gösterme:** Gülcan Kaçmaz Sayyiğit (DEM Parti, Van). “Van ilindeki tarihi ve kültürel mirasların belirlenerek koruma altına alınması ve kentin turizm potansiyelini arttırmak için gerekli adımların atılabilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/1181, 24 Nisan 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-1181-van-ilindeki-tarihi-ve-kulturel-miraslarin-belirlenerek-koruma-altina-alinmasi-ve-kentin-t (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/f66dfeb4-b794-42fd-bbe3-018f0feab75c Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.