# Çay üreticilerinin sorunlarının araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi (10/1264)

- **Tür:** Meclis araştırması önergesi (TBMM 28. Dönem)
- **Esas no:** 10/1264
- **Tarih:** 13 Mayıs 2024
- **İlk imza:** Meral Danış Beştaş (DEM Parti, Erzurum)
- **İmza sayısı:** 20
- **Son durum (TBMM):** Gündemde
- **TBMM kaydı:** https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/eeab111b-653a-41bf-8426-018f81327a40
- **Vekilpedia:** https://vekilpedia.com/onerge/10-1264-cay-ureticilerinin-sorunlarinin-arastirilarak-alinmasi-gereken-tedbirlerin-belirlenmesi-am

> 10/1264 esas numaralı meclis araştırması önergesi 13 Mayıs 2024 tarihinde verildi; ilk imza: Meral Danış Beştaş (DEM Parti); 20 imza. Son durum (TBMM): Gündemde.

## Önerge metni

Çay üretimi, Doğu Karadeniz Bölgesinde 791 bin 287 dekar alanda yaklaşık 1 milyon kişinin geçimini sağlamaktadır. Üreticiler; kota, kontenjan, destek sorunlarının yanı sıra; artan maliyetlerle başa çıkmakta güçlük çekmektedir. Yaş çay üretiminde rekolte düşüşleri, gübre fiyatlarındaki orantısız yükselişler ve organik çay tarımına geçiş sonrası yaşanan sorunlar birçok üreticiyi üretimden koparacak noktaya gelmiştir. Bu kapsamda, çay üreticilerinin sorunlarının araştırılması ve alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın . 98. ve İçtüzüğün 104 ve 105. maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz-ve talep ederiz. 13.05.2024 7

GEREKÇE

Doğu Karadeniz Bölgesi'nde 791 bin 287 dekar alanda çay tarımı yapılmaktadır. Çay üretimi bölgede yaklaşık 1 milyon kişinin geçim kaynağını oluşturmaktadır. Fakat, çay üretim ve pazarlama sürecinde yaşanan sorunlar neredeyse üretimi imkansız kılacak boyuta ulaşmıştır. Bunun yanı sıra; özellikle son dönemde artan HES ve taş ocaklarının yarattığı ekolojik tahribat . da bölgede tarımsal üretimi büyük ölçüde olumsuz etkilemektedir.

2007 tarihi itibarıyla daha fazla gelir elde edileceği vaadiyle başlatılan organik çay tarımına geçiş süreci sonrasında beklenen sonuçların alınamaması, artan girdi maliyetleri, kimyasal gübre kullanımı sonrası verimsizleşen toprak, yetersiz gübre ve mazot destekleri, kota ve kontenjan sorunları, yetersiz taban fiyat uygulamaları ve yetersiz alımlar çay üreticilerinin başlıca sorunları olarak sıralanmaktadır.

Bunun yanı sıra; 2000 yılından bu yana kaçak yapılan ekimlerle birlikte çay tarlaları çoğalmış fakat fabrikalarının kapasitesinin yetersiz kalmıştır. Kota ve kontenjan sorunları ve , düşük taban fiyat uygulaması üretici özel sektöre gelir kaybına uğrayacak düzeyde çay vermek zorunda bırakmaktadır.

Ülkemizde her yıl çay sezonu birçok sorunla beraber başlamaktadır. Üreticiler, üretim aşamasında artan maliyetlerle üretime başlamakta, yetersiz destekler sebebiyle zarara uğramakta ve belirsiz taban fiyatları ile hasat dönemine girmektedir. Çay hasadının haftası dolmadan ÇAYKUR'un açıkladığı günlük kontenjan uygulaması ile üretici; büyük , mağduriyetler yaşamakta ve bu uygulamalar sebebiyle büyük gelir kayıpları ile ürettiği çayı özel sektöre vermek zorunda bırakılmaktadır.

Yine yakın zamanda ÇAYKUR, 18 fabrikasında yaş çay alımlarını durdurmuş, duruma tepki gösteren çay üreticileri, özel sektöre çay satmak zorunda kaldıklarını belirtmişlerdir. Son - : olarak; 12 Mayısta Tarım ve Orman Bakanlığı, 2024 yılı yaş çay alım fiyatının kilogram başına 17 lira, üreticilere verilen destekleme bedelinin ise 2 lira olarak belirlendiğini, üreticilerin eline kilogram başına 19 lira geçeceğini açıklamıştır.

Çay üreticileri ise, elektrik, akaryakıttaki yüzde 150'ye varan artışlar dikkate alınarak çay taban fiyatının en az 25 TL olmasını, ÇA YK.UR tarafından uygulanan kota ve kontenjanın kaldırılmasını, özel sektörün taban fiyatın altında yaş çay alımının yasaklanmasını, gübre fiyatlarının düşürülmesini, gübrede KDV'nin sıfırlanmasını, Devletin üreticiye gübre desteği vermesini, destekleme fiyatının son yedi yılın enflasyon oranı dikkate alınarak en az 3 TL olacak şekilde arttırılmasını talep etmektedir.

Anayasa, üreticilere, işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırmayı, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçek değerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri almasını Devletin sorumluluğu olarak tanımlamıştır. Bu bağlamda; çay üreticilerinin sorunlarının belirlenmesi, insanca yaşam koşullarını sağlayacak çay taban fiyatının ve desteklemenin verilmesinin sağlanması, çay konusunda etkin politikaların üretilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılması elzemdir. AN Oyku may KY uh Yan am 18 > ku g.

---

**Kaynak gösterme:** Meral Danış Beştaş (DEM Parti, Erzurum). “Çay üreticilerinin sorunlarının araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi”. TBMM 28. Dönem meclis araştırması önergesi 10/1264, 13 Mayıs 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/onerge/10-1264-cay-ureticilerinin-sorunlarinin-arastirilarak-alinmasi-gereken-tedbirlerin-belirlenmesi-am (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Meclis-Arastirma-Onergesi-Detay/eeab111b-653a-41bf-8426-018f81327a40

Vekilpedia, TBMM’nin kamuya açık kayıtlarını derleyen bağımsız bir arşivdir; TBMM’nin resmî sitesi değildir ve yorum yapmaz.